Από τις Πρέσπες μέχρι σήμερα, οι δημόσιες παρεμβάσεις του πρώην πρωθυπουργού αποκαλύπτουν ότι το πολιτικό του πρόγραμμα είχε ήδη γραφτεί…
Του Παναγιώτη Αποστόλου
Πολιτικού αναλυτή – αρθρογράφου
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ελληνική πολιτική σκηνή συζητά για τη δημιουργία ενός νέου κόμματος. Είναι όμως ίσως η πρώτη φορά που, πριν ακόμη ανακοινωθεί επίσημα ένας νέος πολιτικός φορέας, οι βασικές πολιτικές του θέσεις έχουν ήδη καταγραφεί μέσα από σχεδόν μία δεκαετία δημόσιων παρεμβάσεων.
Από το 2017 τουλάχιστον μέχρι σήμερα, οι δημόσιες ομιλίες, οι κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις, οι συνεντεύξεις και οι δημόσιες δηλώσεις του συγκροτούν μια σταθερή πολιτική αφήγηση γύρω από την εθνική κυριαρχία, την εξωτερική πολιτική, το μεταναστευτικό, την ενεργειακή στρατηγική, την οικονομία, την οικογένεια και τον ιδεολογικό προσανατολισμό της χώρας.
Το ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι μόνο η συνέπεια των θέσεών του. Είναι ότι οι ίδιες αυτές θέσεις τον έφεραν σταδιακά σε ευθεία σύγκρουση με την πολιτική που ακολούθησε η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, οδηγώντας τελικά στη διαγραφή του από τη Νέα Δημοκρατία.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο αν ο Αντώνης Σαμαράς θα προχωρήσει στη δημιουργία νέου πολιτικού φορέα.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι άλλο:
Ήταν άραγε ο Αντώνης Σαμαράς εκείνος που άλλαξε πολιτικές θέσεις ή μήπως η ίδια η Νέα Δημοκρατία μετακινήθηκε ιδεολογικά;
Οι δημόσιες παρεμβάσεις του τα τελευταία χρόνια δίνουν τη δική τους απάντηση.
Από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στον Κυριάκο Μητσοτάκη…
Η Νέα Δημοκρατία ιδρύθηκε το 1974 από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή ως ένα κόμμα που συνδύαζε τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας με τον πατριωτισμό, την κοινωνική οικονομία της αγοράς, την εθνική ανεξαρτησία και τον σεβασμό στους θεσμούς.
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, παρά τις διαφορετικές πολιτικές εκφράσεις των ηγεσιών της, ορισμένοι ιδεολογικοί άξονες παρέμειναν σταθεροί: η έμφαση στα εθνικά θέματα, η προστασία της μεσαίας τάξης, η ισχυρή αποτρεπτική πολιτική απέναντι στις εξωτερικές απειλές, η σημασία της οικογένειας και η στενή σύνδεση της χώρας με την ευρωπαϊκή της πορεία.
Ο Αντώνης Σαμαράς υποστηρίζει, μέσα από τις δημόσιες παρεμβάσεις του, ότι αυτές ακριβώς οι αρχές εξακολουθούν να αποτελούν τον πυρήνα της δικής του πολιτικής σκέψης. Αντίθετα, θεωρεί ότι τα τελευταία χρόνια η Νέα Δημοκρατία έχει μετακινηθεί ιδεολογικά σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η εξωτερική πολιτική, η μεταναστευτική πολιτική, οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και η αντίληψη για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Γιατί η περίπτωση Σαμαρά είναι διαφορετική…
Σε μια εποχή όπου νέοι πολιτικοί σχηματισμοί εμφανίζονται χωρίς σαφές πρόγραμμα ή επαναφέρουν πολιτικές που έχουν ήδη δοκιμαστεί στην πράξη και έχουν αποτύχει, η περίπτωση του Αντώνη Σαμαρά παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα. Οι βασικές πολιτικές του θέσεις δεν διατυπώνονται εκ των υστέρων για να υπηρετήσουν ένα νέο εγχείρημα, αλλά έχουν καταγραφεί δημόσια επί σχεδόν μία δεκαετία μέσα από ομιλίες, συνεντεύξεις και κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις. Αυτό μας επιτρέπει να αξιολογήσουμε μια ήδη διαμορφωμένη πολιτική πρόταση και όχι απλώς προεκλογικές εξαγγελίες.
Οι επτά πυλώνες των πολιτικών του θέσεων…
1. Μακεδονικό και Συμφωνία των Πρεσπών
Για τον Αντώνη Σαμαρά, η Συμφωνία των Πρεσπών αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη ιδεολογική τομή της μεταμνημονιακής περιόδου.
Η βασική του θέση παρέμεινε αμετάβλητη: καμία αναγνώριση «μακεδονικής» εθνότητας και «μακεδονικής» γλώσσας, καθώς θεωρεί ότι μια τέτοια επιλογή δημιουργεί προϋποθέσεις αλυτρωτισμού και ιστορικής αμφισβήτησης της ελληνικής Μακεδονίας. Η φράση «Η Μακεδονία είναι μία και είναι ελληνική» και η «Η Συμφωνία των Πρεσπών είναι ιστορικό λάθος.» συμπυκνώνουν τη συνολική του αντίληψη για το ζήτημα.
2. Εξωτερική πολιτική και ελληνοτουρκικά
Από την κρίση του Oruc Reis μέχρι τη Διακήρυξη των Αθηνών και το σήμερα, ο Σαμαράς υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να διαπραγματεύεται ζητήματα εθνικής κυριαρχίας ούτε να εισέρχεται σε διάλογο υπό πίεση.
«Δεν υπάρχουν γκρίζες ζώνες στο Αιγαίο.»
Η αποτρεπτική ισχύς, η άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων και η απόρριψη της πολιτικής των «ήρεμων νερών» αποτέλεσαν σταθερά στοιχεία της δημόσιας επιχειρηματολογίας του. Η αντίθεσή του στη Διακήρυξη των Αθηνών και η κριτική του προς τους χειρισμούς της ελληνικής διπλωματίας σηματοδότησαν την οριστική του ρήξη με την κυβερνητική γραμμή.
«Δεν υπάρχουν ήρεμα νερά όταν η άλλη πλευρά προκαλεί.»
3. Μεταναστευτικό και Ευρώπη
Ο πρώην πρωθυπουργός αντιμετωπίζει το μεταναστευτικό όχι μόνο ως ζήτημα ασφάλειας αλλά και ως θέμα εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας.
Υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να λειτουργεί ως ένωση κυρίαρχων κρατών, με ισχυρή προστασία των εξωτερικών συνόρων, ενώ έχει επανειλημμένα εκφράσει την άποψη ότι η ανεξέλεγκτη παράνομη μετανάστευση και η αποδυνάμωση της εθνικής κυριαρχίας αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της Ευρώπης.
«Η Ευρώπη χάνει την ταυτότητά της.»
4. Οικογένεια και ιδεολογικές μεταρρυθμίσεις
Η συζήτηση για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών αποτέλεσε το σημείο της πιο έντονης δημόσιας διαφοροποίησής του από την κυβέρνηση.
Ο Σαμαράς υποστήριξε ότι η κυβέρνηση εγκαταλείπει παραδοσιακές αντιλήψεις για τον θεσμό της οικογένειας, ενώ εξέφρασε αντιρρήσεις σχετικά με τις προοπτικές που, κατά την άποψή του, ανοίγονται ως προς την παρένθετη μητρότητα και τη μεταβολή του οικογενειακού δικαίου. Οι παρεμβάσεις αυτές συνδέθηκαν από τον ίδιο με μια ευρύτερη κριτική στη λεγόμενη «woke» ιδεολογία.
«Δεν πρόκειται για κοινωνική ανάγκη αλλά για ιδεολογική επιλογή.»
5. Ενέργεια και εθνική στρατηγική
Στην ενεργειακή πολιτική, ο πρώην πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι οι υδρογονάνθρακες, η ΑΟΖ, ο EastMed και η αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων αποτελούν ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και γεωπολιτικής ισχύος.
Η κριτική του προς τους χειρισμούς γύρω από τη Chevron και την ενεργειακή στρατηγική της χώρας εντάσσεται σε αυτή τη συνολική αντίληψη.
«Ως πρώην πρωθυπουργός δεν δικαιούμαι να σιωπώ για τη χώρα.»
6. Μεσαία τάξη και οικονομία
Τα τελευταία χρόνια οι παρεμβάσεις του επεκτάθηκαν περισσότερο και στην οικονομία.
Η ακρίβεια, η προστασία της μεσαίας τάξης, η εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων για τα «κόκκινα» δάνεια, ο νόμος Κατσέλη και η λειτουργία των τραπεζών αποτέλεσαν βασικά σημεία της δημόσιας κριτικής του, με έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ασφάλειας δικαίου.
7. Η οριστική ρήξη με την κυβέρνηση Μητσοτάκη
Η πολιτική σύγκρουση του Αντώνη Σαμαρά με τον Κυριάκο Μητσοτάκη δεν υπήρξε αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας διαφωνίας ούτε μιας προσωπικής αντιπαράθεσης. Αντίθετα, εξελίχθηκε σταδιακά μέσα από μια σειρά κρίσιμων πολιτικών επιλογών, οι οποίες, σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, απομάκρυναν τη Νέα Δημοκρατία από τις ιδρυτικές αρχές της παράταξης.
Αξιακή, εθνική και ιδεολογική η ρήξη Σαμαρά – Μητσοτάκη…
Η πρώτη ουσιαστική διαφοροποίηση εμφανίστηκε ήδη μετά το 2019, όταν ο Αντώνης Σαμαράς διαπίστωσε ότι η κυβέρνηση δεν επιδίωξε την αναθεώρηση της Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία ο ίδιος εξακολουθούσε να χαρακτηρίζει «ιστορικό λάθος».
Η κρίση του Oruc Reis το 2020 αποτέλεσε το δεύτερο σημείο καμπής. Ο πρώην πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να οδηγείται σε διάλογο υπό καθεστώς απειλών και τετελεσμένων, επαναλαμβάνοντας ότι «δεν υπάρχουν γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο και ότι η αποτροπή αποτελεί τη μόνη αποτελεσματική στρατηγική απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό.
Το 2021, με αφορμή τις διερευνητικές επαφές Ελλάδας – Τουρκίας, επανήλθε στην ίδια θέση, υποστηρίζοντας ότι ο διάλογος δεν μπορεί να αφορά ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και ότι η χώρα δεν πρέπει να εμφανίζεται πρόθυμη να συζητήσει κυριαρχικά της δικαιώματα.
Από το 2022 και μετά, η δημόσια διαφοροποίησή του έγινε πλέον εμφανής. Οι παρεμβάσεις του για την Ουκρανία, την αποστολή αμυντικού υλικού, την ενεργειακή πολιτική και τις επιλογές της κυβέρνησης στα εθνικά θέματα ανέδειξαν μια διαφορετική πολιτική φιλοσοφία, η οποία έδινε απόλυτη προτεραιότητα στην εθνική ασφάλεια και στην υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων.
Η κορύφωση της σύγκρουσης ήρθε το 2024.
Η αντίθεσή του στη Διακήρυξη των Αθηνών, η δημόσια κριτική προς τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη για τους χειρισμούς στα ελληνοτουρκικά και η συνέντευξή του στο «Βήμα της Κυριακής», όπου αμφισβήτησε συνολικά την κυβερνητική στρατηγική στα εθνικά θέματα, οδήγησαν τελικά στη διαγραφή του από τη Νέα Δημοκρατία.
Ωστόσο, η διαγραφή δεν σηματοδότησε το τέλος των παρεμβάσεών του.
Αντίθετα, αποτέλεσε την αφετηρία μιας ακόμη πιο έντονης δημόσιας παρουσίας.
Τον Μάρτιο του 2026, από το βήμα της Βουλής, απάντησε ευθέως στον Κυριάκο Μητσοτάκη σχετικά με τους «επαγγελματίες ανησυχούντες», δηλώνοντας χαρακτηριστικά:
«Δεν υπάρχουν επαγγελματίες ανησυχούντες. Υπάρχουν ερασιτέχνες εφησυχασμένοι.»
Η φράση αυτή θεωρήθηκε από πολλούς ως η πιο ευθεία πολιτική αμφισβήτηση του πρωθυπουργού.
Λίγους μήνες αργότερα, στην ομιλία του στο Πολεμικό Μουσείο αλλά και στην εκδήλωση της Κρήτης, προχώρησε ακόμη περισσότερο.
Μίλησε για «πολιτικό κενό» στον χώρο της Κεντροδεξιάς, υποστήριξε ότι «η επικοινωνία έχει αντικαταστήσει την πολιτική», άσκησε δριμεία κριτική στους χειρισμούς της κυβέρνησης στα εθνικά θέματα και έφθασε στο σημείο να υποστηρίξει ότι στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής οι κυβερνήσεις Κυριάκου Μητσοτάκη και Αλέξη Τσίπρα ακολούθησαν επιλογές με κοινά χαρακτηριστικά.
Όταν τέλος ρωτήθηκε αν προτίθεται να δημιουργήσει νέο πολιτικό φορέα, απέφυγε να δώσει σαφή απάντηση, αφήνοντας όμως ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας πολιτικής πρωτοβουλίας με τη χαρακτηριστική φράση:
«Έχω πάρει τις αποφάσεις μου. Θα τις ανακοινώσω όταν πρέπει.»
Ανατρέχοντας στη διαδρομή των τελευταίων ετών, γίνεται φανερό ότι η σύγκρουση του Αντώνη Σαμαρά με την κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν αφορά μία μόνο πολιτική επιλογή. Αφορά μια συνολική διαφορετική αντίληψη για την εξωτερική πολιτική, την εθνική κυριαρχία, τη μεταναστευτική πολιτική, την οικογένεια, την οικονομία και τον ιδεολογικό προσανατολισμό της χώρας.
Οι δημόσιες παρεμβάσεις του Αντώνη Σαμαρά, λοιπόν, από το 2017 έως σήμερα αποτυπώνουν ένα συνεκτικό σύνολο θέσεων σε κρίσιμα ζητήματα εθνικής, εξωτερικής, κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής.
Και όταν τελικά ο Αντώνης Σαμαράς προχωρήσει στην ίδρυση νέου πολιτικού φορέα, το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματός του δεν θα χρειαστεί να παρουσιαστεί.
Είναι ήδη δημόσια καταγεγραμμένο.
Από τις Πρέσπες μέχρι την Κρήτη.
Από το Oruc Reis μέχρι Πολεμικό Μουσείο.
Από το «Η Μακεδονία είναι μία και είναι ελληνική» μέχρι το «Έχω πάρει τις αποφάσεις μου».
Το ότι οι θέσεις αυτές θα βρουν πολιτική έκφραση και κοινωνική απήχηση είναι δεδομένο. Το μόνο που μένει είναι να περιμένουμε τις εξελίξεις και, τελικά, την κρίση των Ελλήνων πολιτών!!
