Μέρος Β’
Αφού Βρετανοί και Τούρκοι συμφώνησαν στις 17.7.1974, ο Ετζεβίτ έκανε την εισβολή (όπως συμφώνησαν να μην ενοχλούσε τις Βρετανικές Βάσεις και οι Βρετανοί να εμπόδιζαν ελληνική βοήθεια προς Κύπρο όπως είχε ζητήσει), και εκδόθηκε το Ψήφισμα του Σ.Α. 353, 20 Ιουλίου.
Τα περί Κύπρου Ψηφίσματα τα γράφουν οι Βρετανοί, οι καταγεγραμμένοι ως οι PEN HOLDERS για οτιδήποτε για την Κύπρο, αλλά υποτίθεται με τη σύμφωνη γνώμη των διαδοχικών κυπριακών κυβερνήσεων. Το Ψήφισμα καλούσε μεν τα ξένα στρατεύματα να αποχωρήσουν από την Κύπρο, όμως στην πραγματικότητα εννοούσε τα ελληνικά στρατεύματα, σύμφωνα με τις κατηγορίες Μακαρίου εναντίον της Ελλάδας ως εισβολέα, καμία αναφορά σε ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ και τουρκικά στρατεύματα, και καλούσε τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις (η μία εκ των οποίων είχε ήδη εισβάλει και δολοφονούσε στην Κύπρο), να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις δίχως καθυστέρηση για την αποκατάσταση της ειρήνης στην περιοχή και της συνταγματικής κυβέρνησης στην Κύπρο…
Οι Βρετανοί το μυαλό και οι Αμερικανοί τη γροθιά
22 Ιουλίου – Στις 19 Ιουλίου ο Μακάριος ζήτησε συνάντηση με τον Αμερικανό ΥΠΕΞ, Δρα Χ. Κίσινγκερ. Συναντήθηκαν ιδιωτικά για 1 ώρα και 20 λεπτά στις 22/7 και έδωσε στον Κίσινγκερ χειρόγραφο σημείωμα με έξι προτάσεις για επίλυση του Κυπριακού, συμπεριλαμβανομένων αιτημάτων για επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση πραγμάτων και τη δημιουργία μεικτής αστυνομικής δύναμης στο νησί…
23 Ιουλίου – Αποκαλυπτικότατες δύο τηλεφωνικές συνομιλίες Δρος Henry Kissinger και Βρετανού πρέσβη στην Ουάσιγκτον, Peter Ramsbotham. Η πρώτη στις 3.23 μ.μ.
Ο Βρετανός πρέσβης ενημέρωσε ότι ο Κάλαχαν θα προχωρούσε την ίδια μέρα για συνάντηση στις 3.00 η ώρα, με Τουρκία, αντιπροσώπους του ΟΗΕ και Αμερικανούς, αλλά η Ελλάδα αδυνατούσε να στείλει αντιπρόσωπο. Ο Κίσινγκερ ενοχλημένος ρώτησε «Μα, γιατί τέτοια βιασύνη;» και πρόσθεσε: «Κατ’ αρχάς ελπίζω να μην κάνετε τίποτα δίχως να μας μιλήσετε. Εμείς δεν κάναμε βήμα δίχως να σας μιλήσουμε. Έστω και αν αφήνουμε εσάς να βάζετε το μυαλό και εμείς την πυγμή (γροθιά), θα ήταν καλό (να μας μιλήσετε πρώτα). Δεύτερον, δεν βλέπω αυτόν τον καταναγκασμό γι’ αυτήν τη συνάντηση… Kάντε το ξεκάθαρο στους ανθρώπους σας… Σίγουρα όλα τα μέρη πρέπει να παρευρεθούν προτού κάνουμε οτιδήποτε. Ό,τι και να συμβαίνει στην Ελλάδα, πρέπει να δοθούν 48 ώρες να βρουν τα πόδια τους. Εξ όσων γνωρίζω, δεν έχουν Πρωθυπουργό… Δεν νομίζω ο Ετζεβίτ να πεθάνει από καρδιακή προσβολή αν δεν υπάρξει διάσκεψη» (Η υπογράμμιση της συγγραφέως).
(What is the hurry now?.. First of all, I hope you will not act without talking to us. We did not make a move without talking to you. Even though we grant you the brains and us the muscle. It would still be nice. Secondly, I don’t see what the compulsion is to have this meeting… Make it clear to your people… Obviously all parties have to be there before we can do anything. Whatever happens Greece should be given 48 hours to settle down. As far as I can tell they have no PM now… I don’t have the impression that Ecevit will die of a heart attack if there is no conference.)
Η δεύτερη τηλεφωνική συνομιλία στις 5.30 μ.μ.:
«Βρετανο/τουρκικό gang-up»
«Κίσινγκερ: Θέλω να ξέρεις ότι άρχισα να είμαι ανήσυχος με το Λονδίνο… Ο Κανελλόπουλος μού είπε ότι, αν οι Τούρκοι επιτεθούν, η Ελληνική Δημοκρατία θα καταρρεύσει… Τηλεφώνησα στον Ετζεβίτ και του είπα να μην κάνει τίποτα.
Πρέσβης: Να επιτεθούν πού;
Κίσινγκερ: Λευκωσία.
Πρέσβης: Δεν έχω ακούσει τίποτα.
Κίσινγκερ: Το αεροδρόμιο, φοβούνται από γενική επίθεση… Όμως οι Έλληνες δεν είναι εις θέσιν να απαντήσουν. Και δεν υπάρχει τρόπος να το διευθετήσετε αυτό δίχως εμάς, και αν πάνε σόλο εμείς θα τραβήξουμε πίσω… Είναι απαράδεκτο η Ελληνική Δημοκρατική Κυβέρνηση να βρεθεί αντιμέτωπη με μια βρετανο/τουρκική επιβουλή (gang-up). Το καλό που σου θέλω είναι να το ξεκαθαρίσεις στο Λονδίνο ότι νομίζω οι επικοινωνίες μεταξύ μας έχουν σπάσει πλήρως και υπενθύμισέ τους ότι εγώ δεν έκανα βήμα δίχως να πάρω τη συγκατάθεση του Callaghan (clearing it with Callaghan)… Δεν θέλω Διάσκεψη δίχως τους Έλληνες.
Δεν θα είμαστε εκεί και δεν θα έχουμε τίποτα να κάνουμε με μια βρετανο/τουρκική — (αφαιρέθηκε η λέξη)… Είναι ανήθικο να ζητάς από μια νέα κυβέρνηση, που δεν έχει ακόμα συγκροτηθεί, να πάει εκεί να διαπραγματευτεί. Αυτή είναι η ανησυχία μας. Εφόσον το αποτέλεσμα δεν θα είναι καλό για την Ελλάδα, δεν πρέπει σίγουρα να φαίνεται — και μάξιμουμ αδυναμία… Όποια παραχώρηση κάνουν θα φαίνεται ως εκβιασμός» (Η υπογράμμιση της συγγραφέως). (Πηγή: US Dept of State Review authority Robert H. Miller, Date/Case ID: 01 June 2006, 200102979)
(Η λέξη gang-up μεταφράζεται ως «επιβουλή» εφόσον εμπεριέχει την έννοια της δολιότητας/συνωμοσίας).
Γενεύη Ι
Μετά τους διαξιφισμούς και μηνύματα του Δρος Χ. Κίσινγκερ, ο Κάλαχαν ξεκίνησε τη Διάσκεψη στη Γενεύη στις 25 Ιουλίου και ώρα 15.30, στο σπίτι τού εκεί Βρετανού πρέσβη, με παρόντες αξιωματούχους του Φόρεϊν Όφις, του ΟΗΕ και στη συνέχεια τις αντιπροσωπίες Ελλάδας και Τουρκίας, ΥΠΕΞ Τουράν Γκιουνές και Γεώργιο Μαύρο. Απούσα, η Κυπριακή Δημοκρατία.
Στις 30 Ιουλίου, James Callaghan, Γεώργιος Μαύρος και Τουράν Γκιουνές υπέγραψαν μια διακήρυξη ότι, για να σταθεροποιηθεί η κατάσταση στην περιοχή της Δημοκρατίας που ήλεγχαν αντίθετες στρατιωτικές δυνάμεις (δεν ονόμαζαν τουρκικά στρατεύματα κατοχής), αυτές έπρεπε να σταματήσουν την προέλαση στις 30 Ιουλίου και ώρα 22.00.
Κατέγραψαν κάποιες ενέργειες που έπρεπε να γίνουν κ.λπ., αλλά το κυριότερο είναι η αναφορά στο έγγραφο με τις τρεις υπογραφές, ότι οι υπουργοί επεσήμαναν την έμπρακτη ύπαρξη στη Δημοκρατία της Κύπρου δύο αυτόνομων διοικήσεων, μία της ελληνοκυπριακής διοίκησης και μία της τουρκοκυπριακής, και ότι στην επόμενή τους συνεδρία, δίχως προκατάληψη, θα συζητούσαν τα προβλήματα που προέκυπταν από την ύπαρξη αυτών των αυτόνομων διοικήσεων.
Και αυτά ενόσω α) οι τουρκικές προελάσεις, ο ξεριζωμός και οι αγριότητες συνεχίζονταν, ενώ οι παραβιάσεις καταγράφονταν καθημερινά, τόσο από τα Ηνωμένα Έθνη όσο και από τους Βρετανούς καθώς και από ελλαδικής πλευράς προς το Φόρεϊν Όφις, τους Αμερικανούς και τα Ηνωμένα Έθνη και β) ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών απαιτούσε όπως η Τουρκία μη ονομάζεται ‘‘εισβολέας’’ – δεν είχε κάνει εισβολή!
27 Ιουλίου ο Γλ. Κληρίδης είχε ήδη συμφωνήσει με τον Ρ. Ντενκτάς, έτοιμος να διαπραγματευθεί ομοσπονδιακή λύση …
Πηγές: Βρετανικό Εθνικό Αρχείο και αμερικανικά έγγραφα, βιβλίο Φ.Α. «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019».
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
*Το 3ο Μέρος (Γενεύη ΙΙ και συνέχεια) την επόμενη Κυριακή
Τα κέρδη της κατοχικής Τουρκίας στη Γενεύη Ι – Η συμφωνία με τις τρεις υπογραφές εκδόθηκε στα Αγγλικά και Γαλλικά.
1) Πρέσβης Ραμσπόθαμ, υπηρετήσας και στις μυστικές υπηρεσίες του ΗΒ.
2) Δρ Χ. Κίσινγκερ.
3) Τζέιμς Κάλαχαν.
