ΜΕΡΟΣ Η’
Θα πάμε λίγο πίσω στον χρόνο σήμερα, για να προσθέσω ορισμένες σημαντικές ιστορικές λεπτομέρειες.
19 Ιουλίου 1974 – Μέσω του Bρετανού πρέσβη στην Ουάσιγκτον, αναφερόμενος τηλεφωνικώς στην πολιτική τού Κάλαχαν στο θέμα της Κύπρου, ο Δρ Κίσινγκερ τού είπε ότι «δεν ήθελε τον Σαμψών να συνεχίσει, ότι μπορούσε να συμφωνήσει με την πολιτική του (Κάλαχαν) ή να κρατήσει κάποιαν απόσταση πίσω, ήταν έτοιμος να βάλει πίεση πάνω στους Έλληνες, όταν όμως θα ήταν πια γνωστό ότι θα επετύγχαναν οι Βρετανοί (με την πολιτική τους) γιατί αυτό δεν ήταν ακόμα ξεκάθαρο και ότι δεν ήταν τόσο ενθουσιασμένος από το πρόχειρο ψήφισμα (στο Σ. Ασφαλείας) που είχαν ετοιμάσει…».
(Είχε προηγηθεί στις 18 Ιουλίου η διαφωνία του μαζί τους και η έντονη προειδοποίησή του ότι δεν είχαν μελετήσει καλά τις μακροπρόθεσμες συνέπειες τού τι είχαν συμφωνήσει με τον Ετζεβίτ (εισβολή), ότι έβλεπε τον Μακάριο ως «ανδρείκελο των Τούρκων», έχοντας πληροφορηθεί ότι είχε δώσει τη «συναίνεσή του» για τη «συνεργασία» Βρετανών με Ετζεβίτ, και ότι δεν υποστήριζε την αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών όπως ζητούσαν Μακάριος, Τουρκία, Βρετανία και Σοβιετικοί εδώ και τώρα, γιατί θα δημιουργούσαν ανισοζύγιο δυνάμεων εις βάρος των Ελλήνων. Βλέπε λεπτομέρειες στο άρθρο Φ.Α. 2022 «Ο Δρ Χένρι Κίσινγκερ ακολούθησε τη βρετανική πολιτική το 1974»).
Ο πρέσβης Ραμσπόθαμ τον ρώτησε αν είχε κάποιες σκέψεις για μια συνταγματική λύση. Ο Κίσινγκερ είπε ότι αυτό θα έπρεπε σταδιακά να ακολουθήσει, όμως οι ΗΠΑ δεν θα βιάζονταν να δεσμευθούν με οτιδήποτε. Θα ήθελε να του επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσει τις τακτικές που δεν απέτυχαν (αναφερόμενος καθαρά στη διπλωματία του για τη Μέση Ανατολή), αλλά ο Βρετανός πρέσβης τού υπέδειξε ότι το θέμα της Κύπρου ήταν πολύ διαφορετικό από το Αραβοϊσραηλινό, ειδικά λόγω των υφιστάμενων Συνθηκών του 1960. Ο Κίσινγκερ, έγραψε ο πρέσβης, είπε -αν και όχι τόσο καθαρά- ότι θα μιλούσε στους Έλληνες και τους Τούρκους το βράδυ, για τις απόψεις των Ηνωμένων Πολιτειών για λύση…
Αμέσως μετά ακολούθησε δεύτερο τηλεγράφημα του Βρετανού πρέσβη προς το Φόρεϊν Όφις, ενημερώνοντας ότι είχαν σταλεί οδηγίες σε δύο τηλεγραφήματα προς την αμερικανική πρεσβεία στην Άγκυρα για τον Σίσκο ή, αν δεν είχε φθάσει στην Άγκυρα, για τον πρέσβη (Μακόμπερ).
Στο πρώτο ζητούσαν να μεταβιβάσουν στον Ετζεβίτ τις έντονες ανησυχίες των ΗΠΑ από τις πληροφορίες για τουρκικές στρατιωτικές κινήσεις, ειδικά προτού δοθεί καιρός στη διπλωματία. Τουρκική στρατιωτική επέμβαση θα ήταν το πρώτο βήμα σε μια κατάσταση που θα ήταν δύσκολο να ελεγχθεί. Οι ΗΠΑ ήταν πλήρως αντίθετες με την Ένωση ή την “creeping enosis” (υφέρπουσα Ένωση), όμως ο Κίσινγκερ ήθελε να το έκαναν ξεκάθαρο στον Ετζεβίτ, ως φίλος, ότι κατά τη γνώμη του στρατιωτική επέμβαση θα άρχιζε μια σειρά από γεγονότα που θα ξέφευγαν του τουρκικού ή αμερικανικού ελέγχου. Στο δεύτερο τηλεγράφημα οι οδηγίες του Σίσκο ήταν να τονίσει ότι οι Αμερικανοί μιλούσαν στους Τούρκους ως φίλοι και στον ρόλο αυτό οι ΗΠΑ δεν πίστευαν ότι τα τουρκικά συμφέροντα μακροπρόθεσμα θα εξυπηρετούνταν με τουρκική επέμβαση…
Το δεύτερο τηλεγράφημα πάλι έδινε εντολές προς τον Σίσκο. «Να διαβεβαιώσει τον Ετζεβίτ ότι οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονταν τις τουρκικές ανησυχίες και να του τονίσει ότι οι ΗΠΑ μιλούσαν στους Τούρκους ως φίλοι. Με αυτόν τον ρόλο οι ΗΠΑ δεν πίστευαν ότι τα τουρκικά συμφέροντα μακροπρόθεσμα θα εξυπηρετούνταν με στρατιωτική επέμβαση. Το ζητούμενο πρέπει να είναι να εργαστούν για μια λύση, που μακροπρόθεσμα θα περιλαμβάνει ασφάλεια για την τουρκική κοινότητα. Η άμεση ανάγκη, επομένως, ήταν να μη συμβεί κάτι βραχυπρόθεσμα που θα κάνει τον μακροπρόθεσμο στόχο αδύνατο.
»Δεν υπήρχε αμερικανικό σχέδιο και οι Αμερικανοί ήταν ανοικτοί σε τουρκικές προτάσεις. Εν πάση περιπτώσει, ο Σίσκο να ‘‘πετάξει’’ στον Ετζεβίτ την ιδέα για Κληρίδη ως συμβιβαστικό υποψήφιο για την προεδρία… Ο στόχος των ΗΠΑ ήταν να παραμείνουν όσο ευέλικτες μπορούσαν και να μην προχωρήσουν με προτάσεις».
Η διαφωνία θα δημοσιευόταν στους «Financial Times»
Στις 19 Ιουλίου 1974, οι «Financial Times» ήθελαν να δημοσιεύσουν ότι ο Κίσινγκερ είχε διαφωνήσει με τη πολιτική του Κάλαχαν για την Κύπρο (που ήταν αληθές – όπως αποκάλυψαν τα αποδεσμευμένα βρετανικά έγγραφα στο Βρετανικό Εθνικό Αρχείο). Όμως, κατόπιν πιέσεων από αμφότερες τις πλευρές του Ατλαντικού (Στέιτ Ντιπάρτμεντ και Βρετανούς), η δημοσιοποίηση των διαφωνιών αποφεύχθηκε, συγκαλύφθηκε προς όφελος των Τούρκων, Βρετανών και όχι μόνο…
Η Χούντα ισχυριζόταν ότι υπήρξε συμπαιγνία μεταξύ Λονδίνου και Άγκυρας
Στις 20 Ιουλίου 1974 ο Βρετανός πρέσβης στην Αθήνα, Σερ Ρόπιν Χούπερ, ενημέρωσε τον Κάλαχαν ότι η Κυβέρνηση στην Αθήνα ισχυριζόταν πως υπήρξε συμπαιγνία μεταξύ Λονδίνου και Άγκυρας. Το Λονδίνο έπρεπε να κάνει κάτι για εξουδετέρωση του ισχυρισμού. Ο Χούπερ συναντήθηκε με τον αναπληρωτή ΥΠΕΞ της Ελλάδας, Κ. Κυπραίο, έστειλε λεπτομέρειες της συνάντησης και τόνισε ότι ο Κυπραίος τού είπε πως η ελληνική Κυβέρνηση δεν ήθελε Ένωση «παρόλο ότι αν ο κυπριακός λαός ο ίδιος το ζητούσε, τότε θα ήταν διαφορετικά τα πράγματα». Και τόνισε ο Χούπερ: «Δεν είχε, επαναλαμβάνω, δεν είχε γνώση πρότασης για διχοτόμηση…».
Οι Βρετανοί προέβησαν σε έντονες προσεγγίσεις προς την ελληνική χουντική Κυβέρνηση για να αποσυρθεί ο ισχυρισμός (που ήταν αληθής βέβαια) και στη συνέχεια στη νέα Κυβέρνηση Κ. Καραμανλή, Γ. Μαύρου και Ε. Αβέρωφ…
30/11 – 1/12/1974 – Σύσκεψη στην Αθήνα – Ο Κ. Καραμανλής είπε όσον αφορούσε τους Άγγλους: «Αυτοί είναι οι κυρίως υπεύθυνοι. Διότι αυτοί ενεθάρρυναν και το πραξικόπημα των συνταγματαρχών και τας διαθέσεις των Τούρκων…». Βιβλίο Σάββα Παύλου, η «Άλλη Κατάθεση»,1991.
Όσο για τις ευθύνες τους για τις διαθέσεις των Τούρκων, επιβεβαιώθηκε και τεκμηριώθηκε η δήλωση Κ. Καραμανλή. Παραμένει να ερευνηθεί βαθύτερα και η ευθύνη τους για το πραξικόπημα…
Η τουρκική εισβολή μπορούσε να εμποδιστεί ΜΟΝΟ αν οι αμετανόητοι ΕΝΟΧΟΙ WILSON/CALLAGHAN απέσυραν α) την ανοικτή επιταγή προς Ετζεβίτ να εισβάλει, φτάνει να μην ενοχλούσε τις Βρετανικές τους Βάσεις, β) την υπόσχεση ότι ανελάμβαναν να εμποδίσουν οποιαδήποτε ελληνική βοήθεια προς Κύπρο όπως ζήτησε ο Ετζεβίτ, και δέχθηκαν να εκτελέσουν και εκτέλεσαν, γ) αν δεν υιοθετούσαν την τουρκική θέση ότι το σύνταγμα της Κ.Δ. είχε καταρρεύσει το 1963/64 και έπρεπε να αντικατασταθεί! Με την εισβολή, για την οποία είχαν ήδη ετοιμάσει και σχέδια υποδοχής προσφύγων στις Βρετανικές Βάσεις από τη δεκαετία του 1960, όπως και σχέδιο για διάσωση του Μακαρίου που προνόησαν από τότε και εκτέλεσαν στις 16 Ιουλίου 1974…
Όταν ο Κίσινγκερ είπε στον Κάλαχαν (14.8.1974, βλέπε Μέρος Ζ’, «Σημερινή», 30.8.2026) «και η τραγωδία είναι ότι μπορούσε να λυθεί το πρόβλημα με τη διπλωματία», εννοούσε ακριβώς την αμετάκλητη απόφαση των Βρετανών να αφήσουν την εισβολή να λάβει χώραν και δεν εισάκουσαν στις προειδοποιήσεις του…
*Η συνέχεια την επόμενη Κυριακή.
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
Το δεύτερο τηλεγράφημα του Βρετανού πρέσβη από την Ουάσιγκτον, 19.7.1974.
