Το παρελθόν: Η Γιουγκοσλαβία πέρα από ένα κράτος πολυδιάστατο, με εθνότητες αντιδιαμετρικά αντίθετες και συγκρουόμενες εσωτερικά, ήταν ένα κράτος σχεδόν 20 εκατομμύριων κατοίκων που χαρακτηριζόταν από υψηλό βαθμό βιομηχανοποίησης σε όλους τους τομείς, αυτάρκες, με αρκετά εργοστάσια σε όλες τις περιοχές της χώρας να παράγουν από καρφίτσες μέχρι στρατιωτικά αεροπλάνα
Γράφει ο Μπιρμπιλης Δ.
Οι εθνοκτόνοι αποσχιστικοί πόλεμοι της δεκαετίας του ’90 είχαν ως απορρέουσα συνέπεια, την καταστροφή σε ένα μεγάλο μέρος της βιομηχανίας με τον κατακερματισμό των εργαστασίων παραγωγής στις χώρες που αυτονομήθηκαν και αποσχίστηκαν στην συνέχεια, με αποτέλεσμα τον τερματισμό των δραστηριοτήτων των παραγωγικών μονάδων. Ένας τομέας που επλήγη, ήταν και αυτός της αμυντικής βιομηχανίας.
Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι μέχρι την δεκαετία του ΄90 όταν και ξεκίνησαν οι αποσχιστικοί πόλεμοι είχαν εκτελεστεί πλήθος εγχώριων εξοπλιστικών προγραμμάτων όπως ΤΟΜΠ, ΤΟΜΑ, άρματα μάχης, αεροσκάφη εγγύς υποστήριξης, εκπαιδευτικά αεροσκάφη, συστήματα πυροβολικού, φορητού οπλισμού τα οποία είχαν σχεδιαστεί από το στρατιωτικο-τεχνικό ινστιτούτο VTI (Vojno Tehnicki Institut ) που εδρεύει στο Βελιγράδι ,ενώ στα σχέδια υπήρχε σε τροχιά σχεδίασης-υλοποίησης το νέο αεροσκάφος Novi Avion (εγχώρια ανάπτυξη με την γαλλική Dassault) και πρόγραμμα συμπαραγωγής μαχητικών αεροσκαφών MIG-29 και επιθετικών ελικοπτέρων Mi-24. Συνεχιστής και κληρονόμος της βαριάς κληρονομιάς είναι η Σερβία ,η οποία μετά τους πολέμους-βομβαρδισμούς του 1999 μπήκε σε ανοδική τροχιά, με την ανάπτυξη και εξέλιξη αρκετών προγραμμάτων, κυρίως για ικανοποίηση των εγχωρίων αμυντικών αναγκών αλλά και για εξαγωγικούς σκοπούς.
Το αποτέλεσμα είναι η ανάπτυξη εγχωρίων οπλικών συστημάτων προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις των Σερβικών ΕΔ, με υποπολλαπλάσιο κόστος αντιστοίων δυτικών, την δημιουργία θέσεων εργασίας, την αμυντική αυτάρκεια της χώρας, κάτι το σημαντικό στον ‘’ασταθή γεωπολιτικά’’ χώρο των Βαλκανίων για την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων συμφερόντων, την ενίσχυση της εθνικής οικονομίας με την αξιοσημείωτη εξωστρέφεια που παρουσιάζει τελευταία ο αμυντικός τομέας (ενδεικτικά αναφέρουμε την συμμετοχή με αξιώσεις στον διαγωνισμό του Πακιστάν για 250 αυτοκινούμενα πυροβόλα με το εγχώριας ανάπτυξης NORA και 400 οχήματα προσωπικού με το επίσης εγχώριας ανάπτυξης LAZAR, την απόκτηση από το Ιράκ των εγχωρίως αναπτυχθέντων εκπ.αεροσκαφών LASTA 95) Άξια προσοχής τα επίσης εγχωρίως αναπτυχθέντα:
- LAZAR τροχοφόρο 8Χ8 ΤΟΜΑ
- MILOSH-ΒΟV M11 θωρακισμένα 4Χ4 MRAP
- MORAVA Πολλαπλός Εκτοξευτής Πυραύλων 122mm
- KOBAC εκπαιδευτικό ελικοφόρο αεροσκάφος
- LASTA 95 εκπαιδευτικό ελικοφόρο αεροσκάφος
- NORA B-52 155mm/SORA 122mm Α/Κ πυροβόλα
- VIU-55 MUNJA όχημα μάχης Μηχανικού
- PEGAZ UAV/VRABAC miniUAV
- Φορητός οπλισμός ZASTAVA
- Είδη ιματισμού και προστασίας MILE DRAGIC
- FAP Φορτηγά γενικής χρήσης
Οι προοπτικές για το μέλλον: Παράλληλα έχουν ήδη ξεκινήσει να αναπτύσσονται συστήματα με βάση την κάλυψη μελλοντικών αναγκών των Σερβικών ΕΔ αλλά και της παγκόσμιας αγοράς. Σε αυτό το μοτίβο ήδη έχουν παρουσιαστεί σε διεθνείς αμυντικές εκθέσεις συστήματα που θα απασχολήσουν στο μέλλον τον αμυντικό τομέα και αποτελούν ταυτόχρονα την κορωνίδα της εξαγωγικής δραστηριότητας της χώρας αλλά και δείγμα των τεχνολογικών δυνατοτήτων του βιομηχανικού τομέα της Σερβίας. Για παράδειγμα, η συλλογή μελλοντικού μαχητή VB-10 η οποία ενσωματώνει υποσυστήματα τα οποία ήδη υπάρχουν ή αναπτύσσονται για λογαριασμό του Σερβικού Στρατού, καθιστά την χώρα ανάμεσα στην ελίτ των χωρών που αναπτύσσουν αντίστοιχες συλλογές προσαρμοσμένες στις εγχώριες ανάγκες (έχει ήδη επιδειχθεί ενδιαφέρον από το Αζερμπαιτζάν για συμμετοχή στο πρόγραμμα).
Αντίστοιχα η ανάπτυξη του νέου ΠΕΠ Morava των 122mm στοίχισε μόλις 1 εκατ.ευρώ δίνοντας στον Σερβικό Στρατό ένα σύστημα Πυροβολικού επάξιο και εφάμιλλο των δυτικών (με ειδικά πυρομαχικά τύπου G-2000 επιτυγχάνει βεληνεκές 40χλμ). Στα αεροπορικά συστήματα αναπτύχθηκαν εκπαιδευτικά αεροσκάφη όπως το Lasta95 και Kobac αξιοποιώντας την πρότερη εμπειρία στην αεροναυπηγική, προερχόμενη από την τότε γιουγκοσλαβική UTVA που ανέπτυξε τα αεριωθούμενα Galeb, Orao.
Επίσης, αναπτύχθηκαν τα mini UAV Vrabac και UAV Pegaz με αξιοσημείωτες επιδόσεις. Οι εφαρμογές δεν τελειώνουν εδώ, αφού ήδη ‘’τρέχουν’’ προγράμματα όπως το μη επανδρωμένο ελικόπτερο, ο πύραυλος ALAS επιφανείας-επιφανείας (εμβέλεια 25-60χλμ), το επιθετικό σκάφος ανοιχτής θάλασσας FPV, τηλεχειριζόμενοι εξοπλισμένοι πύργοι οχημάτων, το νέο άρμα μάχης Μ20 (παρόμοια σχεδίαση με το ρωσικό ARMATA),ο βαλλιστικός πύραυλος Sumadija (με αναφερόμενη εμβέλεια 300χλμ!), φορτηγά γενικής χρήσης FAP, συστήματα RADAR, νέος φορητός οπλισμός σειράς ZASTAVA και αναβάθμιση του ήδη υπάρχοντος.
Επιπροσθέτως, πλήθος εφαρμογών για χερσαία, αεροπορικά, ναυτικά συστήματα είναι διαθέσιμα για χρήση όπως περιπολικά σκάφη, οχήματα αναγνωρίσεων, κινητά μαγειρεία εκστρατείας, είδη ιματισμού, ένδυσης, υπόδησης, ολοκληρωμένη γκάμα πυρομαχικών φορητού και βαρέως οπλισμού, ηλεκτρονικού πολέμου, ακόμα και σειρά αλεξιπτώτων ειδικών εφαρμογών!
Η επιμονή και μεθοδικότητα των εταιρειών έφεραν και τις πρώτες εξαγωγικές επιτυχίες σε χώρες όπως το Ιράκ, Μιανμάρ, Μπαγκλαντές, Κένυα, Πακιστάν. Κάτι πραγματικά το εντυπωσιακό εάν αναλογιστούμε την ολοκληρωτική καταστροφή της βιομηχανίας και την οικονομική φθορά που προξένησαν οι διαδοχικοί πόλεμοι σε μια χώρα του μεγέθους της Σερβίας της τάξεως των 7 εκατομμυρίων κατοίκων! Παράλληλα διευρύνονται συνεχώς οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις για υποστήριξη και εκτέλεση μελλοντικών παραγγελιών.
Η Ελληνική διάσταση: Τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, δεδομένης της οικονομικής δυσπραγίας που αντιμετωπίζει η χώρα μας και δεδομένου του εξοπλιστικού οργασμού που επικρατεί στην Τουρκία θεωρείται ως μονόδρομος η διατήρηση όσο το δυνατόν ισχυρότερων ΕΔ, ικανών να ανταπεξέλθουν από ένα τοπικό σε χρόνο και τόπο θερμό επεισόδιο έως και μια μικρή συμβατική σύρραξη σε Αιγαίο, Θράκη, Ανατολική Μεσόγειο και Κύπρο.
Ειδικά στον Στρατό Ξηράς το σύνολο των Μονάδων Πεζικού χρησιμοποιούν δυστυχώς απαρχαιωμένο ατομικό εξοπλισμό εποχής Βιετνάμ με ελάχιστες εξαιρέσεις σε μονάδες Ειδικών Δυνάμεων και μονάδες ειδικών επιχειρήσεων. Τα επόμενα χρόνια, φαντάζει αδύνατη η αγορά νέων συστημάτων όπως είχε προγραμματιστεί στα προηγούμενα ΕΜΠΑΕ. Ενδεικτικά αναφέρεται η η αγορά των ΤΟΜΑ ΒΜΡ-3 ή του νέου τυφεκίου όπουν έχουν ανασταλεί χωρίς τίποτα το νεότερο.
Με δεδομένη την αδυναμία αγοράς νέων δυτικών χερσαίων συστημάτων για τον εκσυγχρονισμό της μάζας των μηχανοκινήτων δυνάμεων λόγω της απαγορευτικής τους αξίας, αναπόφευκτα η χώρα στρέφεται σε φθηνότερες λύσεις όπως η αποδοχή μεταχειρισμένου υλικού από τις ΗΠΑ, Γερμανία, υλικό όμως το οποίο συνεχίζει να παραμένει παλαιό και χρήζει εκσυγχρονισμού. Ίσως έχει έρθει η ώρα οι ιθύνοντες της εθνικής άμυνας να εξετάσουν και εναλλακτικές επιλογές.
Παραδοσιακά, οι σχέσεις της χώρας με την Σερβία ήταν κάτι παραπάνω από καλές. Η κοινή θρησκεία, ταμπεραμέντο, τα εθνικά συμφέροντα (σε παγκόσμιους και βαλκανικούς πολέμους σύμμαχες χώρες που μοιράζονται ως έναν βαθμό τις ίδιες ανησυχίες και κοινούς εχθρούς) και τα θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος (ίδια στάση σε θέματα Κύπρου – Κοσσόβου) καθιστούν τις δύο χώρες στο ίδιο στρατόπεδο αν και πρακτικά ανήκουν σε διαφορετικές σφαίρες επιρροής.
Παρόλα αυτά, η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει και να «εκμεταλλευτεί» όλα τα παραπάνω με απώτερο σκοπό την εξεύρεση λύσης στο αδιέξοδο. Η σύναψη συμφωνίας θα απέφερε αμοιβαία οφέλη και στις δύο πλευρές. Αφενός η Ελλάδα θα αποκτούσε συστήματα σύγχρονα τα οποία δεν ενσωματώνουν τεχνολογικά ρίσκα (δεν μπορούμε να μιλάμε για απόκτηση πλήρως ψηφιακών ΤΟΜΑ τη στιγμή που οι όρχοι των Μονάδων αποτελούνται από παλαιό υλικό και τα μέσα συντήρησης και υποστήριξης είναι περιορισμένα) και είναι μέσα στις δυνατότητες της χώρας η κτήση και διατήρηση τους στην υπηρεσία.
Εναλλακτικά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πλατφόρμες υποσυστημάτων εγχώριας ανάπτυξης και παραγωγής με υποπολλαπλάσιο κόστος των αντίστοιχων δυτικών. Εννοείται βέβαια, σε πλήρη συμπαραγωγή με αυξημένη συμμετοχή και μεταφορά τεχνογνωσίας με δημιουργία θέσεων εργασίας και δυνατότητες εξαγωγών και σύναψη συμφωνίας για ανάπτυξη των Ελληνικών εκδόσεων για αποφυγή διενέργειας διεθνούς διαγωνισμού και εμπλοκής ξένων παραγόντων όπως έγινε στην περίπτωση των ΒΜΡ3. Στον αντίποδα, η Σερβική βιομηχανία θα δεχόταν τεράστια ώθηση, λόγω της μεγάλης παραγγελίας από χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ με ταυτόχρονη πιστοποίηση και διεύρυνση της αγοράς από τα υπόλοιπα μέλη. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ένα σενάριο με μόνο θετικές συνέπειες για όλους. Ίδωμεν…
