Στην προσφώνηση του προς την τακτική σύγκληση της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ιερώνυμος στις 4 Ὀκτωβρίου 2021 ομίλησε για “ μεγάλο κενό της κατήχησης (που) πλέον φάνηκε και πιέζει ασφυκτικά την πόρτα μας”, δηλαδή ανέδειξε το έλλειμμα στην “διακονία του λόγου”, που υφίσταται στη λειτουργία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Για το σημαντικότατο αυτό ζήτημα, ως πιστός θεωρώ χρέος μου να δημοσιοποιήσω την γνώμη μου.
Η διακονία του λόγου συνίσταται στην διδαχή των πιστών της Εκκλησίας που έχει στόχο τον Ευαγγελισμό τους, την σωτηρία και την θέωση τους , αλλά και στην προσπάθεια διάδοσης της αληθείας της χριστιανικής ορθοδόξου πίστης μας στην όλη κοινωνία.
Είναι σημαντικό να σημειώσει κανείς το γεγονός ότι, όταν, στην πρώτη Εκκλησία των Ιεροσολύμων η όλη διακονία κατέστη δυσχερής να καλυφθεί από τους ιδίους τους Αποστόλους, για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα, διαχώρισαν την “διακονία των τραπεζών” που την παρέδωσαν στους εκλεγέντες από τους πιστούς επτά διακόνους. Οι Απόστολοι επέλεξαν να παραμείνουν “προσκαρτερούντες τη προσευχή και τη διακονία του λόγου” (Πράξ. Αποστ. Κεφ. ΣΤ΄ 4), δηλαδή να αφιερωθούν αποκλειστικά στην προσευχή και την διακονία του λόγου.
Η διακονία του λόγου είναι έργο που έρχεται ως προέκταση του έργου του Χριστού και των Αποστόλων . Επομένως η επιλογή αυτή πρέπει να είναι οδοδείκτης και στους σημερινούς διαδόχους των τους Επισκόπους στην όλη δράση των.
Για να έχουμε σωστή εκτίμηση της σημασίας της “διακονίας του λόγου”, πρέπει να θυμηθούμε τα λόγια του Κυρίου μας. “Λέγω δε υμίν ότι παν ρήμα αργόν, ο εάν λαλήσωσιν οι άνθρωποι, αποδώσουσι περί αυτού λόγον εν ημέρα κρίσεως”.( Ματθ. Κεφ. ΙΒ 36) και “Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.” ( Ματ. Κεφ. Ι-32.)
Επομένως χρειάζεται αγώνας και αγωνία, για τη σωστή προετοιμασία των κληρικών, που αναλαμβάνουν την άσκηση της διακονίας του λόγου. Είναι έργο δύσκολο και βαρειά η ευθύνη αυτών που το διακονούν, γι΄αυτό πρέπει να ζητούν μέσω της προσευχής τη χάρη του Θεού, που θεραπεύει τα ασθενή και αναπληρώνει τα ελλείποντα, ώστε να καθοδηγεί Εκείνος το νου και τη γλώσσα των.
Η διακονία αυτή στους παρελθόντες αιώνες εγένετο με ομιλίες , γραπτές επιστολές, βιβλία αλλά και με παροτρύνσεις και υποδείξεις προς τους κοσμικούς άρχοντες, καθώς και με κανόνες με σχετικό περιεχόμενο Επισκοπικών συνόδων. Είναι ένα έργο στο οποίο πολλοί άγιοι ανάλωσαν τη ζωή τους. Έδωσαν όλη τη δραστηριότητά τους.
Στην εποχή μας, είναι το κατ΄εξοχήν διακόνημα, που ορθά ασκούμενο, μπορεί τον αποστασιοποιημένο από την Εκκλησία “χριστιανό”, να τον επαναφέρει στους κόλπους της Ενορίας του.
Πρέπει ο κάθε Επίσκοπος να επιμελείται, με τον λόγο που θα εκφέρει, να ορθοτομείται ο λόγος της αληθείας του Κυρίου μας, αλλά και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σημερινής κοινωνίας, ώστε να μην είναι ένας “ξύλινος λόγος”.
Δυστυχώς η προσφερόμενη “διακονία του λόγου” είναι ένας “ξύλινος λόγος”και περιορίζεται συνήθως στον “αμβωνα”, μέσο επικοινωνίας περασμένων αιώνων. Αυτό είναι γεγονός που δεν αμφισβητείται σήμερα στην κοινωνία.
Από όσα έγραψα ως τώρα παραπάνω, αυτόματα αναδύεται το ερώτημα.
“Τι θα πρέπει να κάνει η Ιεραρχία ώστε “η διακονία του λόγου” να μην είναι ένας “ξύλινος λόγος” αλλά να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σημερινής κοινωνίας;
Σήμερα εκτός από τον “άμβωνα” προστέθηκαν και άλλα μέσα μαζικής επικοινωνίας, που η επιστήμη και η τεχνολογία μας προσέφεραν. Είναι οι εφημερίδες, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, ο κινηματογράφος και οι ιστοσελίδες του διαδικτύου. Όλα αυτά τα μέσα πρέπει να τα χρησιμοποιήσει η Εκκλησία.
Το κυριότερο όμως ζήτημα είναι το περιεχόμενο του λόγου να ανταποκρίνεται στα σημερινά προβλήματα και να καλύπτει τις σημερινές ανάγκες του ανθρώπου.
Εάν διαβάσουμε τα Πατερικά κείμενα ιδίως εκείνα του 4ου μ.Χ. αιώνα θα δούμε ότι αναποκρίνονταν στα αιτήματα και τις ανάγκες της εποχής εκείνης. Δεν ήταν ξύλινος λόγος.
Πρέπει λοιπόν να τους έχουν παράδειγμα οι ασκούντες την διακονία του λόγου. Οι επιστολές του Αποστόλου Παύλου και των Αποστόλων Πέτρου, Ιωάννη, Ιακώβου καθώς και των Πατέρων της Εκκλησίας είναι υποδείγματα διακονίας του λόγου στην εποχή τους.
Είναι γεγονός πως στα τακτικά κηρύγματα από άμβωνος που γίνονται στους Ιερούς Ναούς σχετικά με το τι πρέπει να κάνει ατομικά ο κάθε πιστός στον ιδιωτικό του βίο, αυτά τα υποδείγματα χρησιμοποιούνται με επιτυχία.
Πιστεύω ότι η ασκούμενη σήμερα διακονία του λόγου είναι πλήρης ως προς το περιεχόμενό της και το ύφος της, όταν απευθύνεται σχετικά με την ατομική συμπεριφορά μας.
Ο χώρος που δεν καλύπτεται σήμερα, αφορά τον στόχο να επισημανθούν τα λάθη και κυρίως οι παραλήψεις στο δημόσιο βίο, στην θεσμική (ατομική και συλλογική) δράση μας.
Βεβαίως εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή έως που θα πρέπει να φθάνει η πρέπουσα κριτική. Πρέπει να είναι κριτική θεσμών, νοοτροπιών και πράξεων, χωρίς αναφορά στα συγκεκριμένα πρόσωπα.
Όπως κάθε κανόνας όμως έχει και τις εξαιρέσεις του, αυτό ισχύει και εδώ.
Έχουμε το παράδειγμα τον Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, που, ως Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, άσκησε δημόσια δια του κηρύγματος, δημόσιο έλεγχο στην τότε Αυτοκράτειρα.
Έτσι πιστεύω πως και σήμερα ο Αρχιεπίσκοπος, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος και η Ιεραρχία, οι Επίσκοποι σε καίρια ζητήματα που σκανδαλίζουν τους πιστούς, οφείλουν δημόσια να τοποθετούνται.
Όταν παραδείγματος χάριν σήμερα χτίζονται καζίνο, όταν ο τζόγος είναι θεσμοθετημένος, όταν οι θεσμοθετημένοι κανονισμοί λειτουργίας των Χρηματιστηρίων λειτουργούν ως μηχανισμοί αθέμιτου πλουτισμού των ελαχίστων επιτηδείων και κλοπής του χρήματος των μεσαίων και λαϊκών στρωμάτων, τότε είναι χρέος της ηγεσίας της Εκκλησίας να τα καταδικάσει μέσω της διακονίας του λόγου. Τέτοιοι θεσμοί καλλιεργούν την πλεονεξία, ανυψώνουν το χρήμα από μέσο συναλλαγών σε πρώτιστη αξία στην κλίμακα αξιών, το “θεοποιούν”, οδηγούν στην “νόμιμη κλοπή” του ιδρώτα της εργασίας ανθρώπων από άνθρωπο. Έτσι λειτουργώντας οι θεσμοί αυτοί , σκοτώνουν τις ψυχές όσων μετέχουν σ΄αυτές τις κοινωνικές και οικονομικές πράξεις.
Βέβαια χρειάζεται προετοιμασία των κληρικών μας, ως προς την επισήμανση εκείνων των πράξεων του δημοσίου βίου, που πρέπει να είναι ελεγκτέες δια του κηρύγματος των.
Έτσι όπως κάθε πιστός οφείλει να αναλογισθεί και να αφού διαπιστώσει τα λάθη του να μετανοήσει και εξομολογούμενος να αγωνισθεί να μην τα επαναλάβει, το ίδιο ισχύει και για τα συλλογικά μας λάθη.
Το έργο αυτό, πρέπει να ξεκινήσει με την μελέτη της Ιστορίας με κριτικό πνεύμα, με στόχο να επισημανθούν και να αναγνωρισθούν τα λάθη και κυρίως παραλήψεις που γίνανε διαχρονικά, ως προς την συλλογική ορθοπραξία των Χριστιανών και τα οποία ενδεχομένως να μην είχαν επισημανθεί την εποχή που έγιναν. Οπότε δεν ήταν και αντικείμενο κριτικής και των τότε Πατέρων της Εκκλησίας.
Συμπερασματικά θα επισημάνω ότι.
Σήμερα δυστυχώς οι ασκούντες την διακονία του λόγου στην Ελλαδική Εκκλησία , διολισθαίνουν προς Προτεσταντικές αντιλήψεις προτείνοντας μόνο ατομοκεντρικές συμπεριφορές προς ατομική σωτηρία ενώ η Ορθόδοξη αντίληψη είναι σαφώς προσανατολισμένη προς συμπεριφορές αγαπητικής αυθυπέρβασης και αυτοπροσφοράς, όπου υλοποιείται η εντολή του Κυρίου μας να αγαπάμε τον πλησίον μας σαν τον εαυτό μας.
Είναι στείρος ο “Σαμαρειτισμός”, όταν ασκείται χωρίς την συμμετοχή όλων των πιστών της κάθε Ενορίας. Είναι απρόσωπος αποκομμένος από την ολοκληρωμένη, την συλλογική διακονία. Εύκολη λύση, αδιέξοδος όμως από το υπαρξιακό κενό της αλλοτρίωσης του εκκλησιαστικού γεγονότος.
Νικήτας Αποστόλου
