Καθώς πλησιάζει ἡ 22 Σεπτεμβρίου, πού μᾶς θυμίζει τήν ἐπέτειο τῆς
ναυμαχίας τῆς Σαλαμῖνος τό 480 π.Χ., ναυμαχία κοισμοϊστορικῆς σημασίας
ὑπό τήν ἡγεσία τοῦ μεγαλοφυοῦς Θεμιστοκλέους, γιοῦ τοῦ Νεοκλκέους, ὁ
ὁποῖος τήν ἡμέρα ἐκείνη κρατοῦσε στά χέρια του τήν τύχη τῆς Ἑλλάδος,
καί φυσικά τῆς Εὐρώπης (διότι διαφορετική θά ἦταν σήμερα ἡ κατάσταση
στόν κόσμο ἂν εἶχαν νικήσει οἱ Πέρσες στήν Σαλαμῖνα), τίθεται τό
ἐρώτημα ἂν ἡ περίφημη φράση <Πάταξον μέν, ἂκουσον δέ> ἐλέχθη ποτέ ἀπό
τόν Θεμιστοκλῆ πρός τόν Σπαρτιάτη ἀρχιστράτηγο Εὐρυβιάδη.
Ὁ Πλούταρχος λέει στόν <Βίον Θεμιστικλέους>, ὃτι ὁ διάλογος αὐτός
ἒγινε μεταξύ τοῦ ναυάρχου τῶν Κορινθίων Ἀδειμάντου καί τοῦ
Θεμιστοκλέους. Ὃμως ὁ Θεμιστοκλῆς ἦταν πολύ ίσχυρή προσωπικότητα γιά
νά δεχθῆ τίς ἀπειλές τοῦ ἀνοήτου καί θρασυτάτου Ἀδειμάντου, ὁ ὁποῖος
ἢθελε σώνει καί καλά νά γίνη ἡ ναυμαχία στά ἐνδότερα τοῦ Σαρωνικοῦ, σέ
πιό ἀναπεπταμένη θάλασσα, πρός τήν Πάχη, γιά νά προστατεύση τάχα τήν
Κόρινθο, ἀγνοῶντας ὃτι ὁ Ξέρξης, ἂν νικοῦσε, θά ξεπάτωνε ὃλο τόν
Ἑλληνισμό. Δέν εἶχε ὁ Ἀδείμαντος τήν ὀξυδέρκεια τοῦ Ἀθηναίου
στρατηγοῦ.
Ὁ Θεμιστοκλῆς ἦταν ἀπόλυτα σίγουρος ὃτι τά 1.000 πλοῖα τοῦ Ξέρξη δέν
μποροῦσαν νά παραταχθοῦν στό στενό τῆς Σαλαμῖνος καί ἦταν σίγουρος γιά
τήν νίκη. Ὃπως μᾶς πληροφορεῖ ὁ Αἰσχύλος στούς <Πέρσες>, ὁ ὁποῖος
πολέμησε στήν ναυμαχία τῆς Σαλαμῖνος, καθώς καί ὁ ἀδελφός του
Ἀμεινίας,
<Ἓλλησι μέν ἦν ὁ πᾶς ἀριθμός ἐς τριακάδας δέκα ναῶν, δεκάς δ᾽ ἦν
τῶνδε χωρίς ἒξιστος. Ξέρξη δέ, καί γάρ οἶδα, χιλίας μέν ἢν ὧν ἧγε
πλῆθος, αἱ δ᾽ ὑπέρκομποι τάχει ἑκατόν δίς ἧσαν ἑπτά. Θ῾ ὧδ᾽ ἒχει
λόγος.>
Δηλαδή, τά πλοῖα τῶν Ἑλλήνων ἦσαν τριακόσια δέκα καί καμμιά δεκαριά
χώρια διαθέσιμα. Τοῦ Ξέρξη, καθώς γνωρίζω, ἦσαν χίλια τά πλοῖα πού τά
ὁδηγοῦσε πλῆθος, καί περίπου διακόσια ἑπτά ἦσαν ταχύτερα. Ἒτσι ἒχουν
τά πράγματα.
Μέ τέτοιο συσχετισμό δυνάμεων, ποιά θά ἧταν ἡ ἒκβαση τῆς ναυμαχίας σέ
ἀναπεπταμένη θάλασσα, ἂν δέν εἶχε ἐφαρμοσθῆ τό μεγαλοφυές σχέδιο τοῦ
Θεμιστοκλέους, ὁ ὁποῖος ἒφθασε σχεδόν μέχρι καί τῆς ἐσχάτης προδοσίας
γιά νά τό ἐφαρμόση, στέλνοντας ἐπιστολή στόν Ξέρξη;
Ἀπό τίς τριήρεις τῶν Ἑλλήνων, οἱ 200 ἦσαν ἀθηναϊκές. Ὁ θρασύς καί
κοντόφθαλμος Ἀδείμαντος διαπληκτίσθηκε ἐπενειλημμένα μέ τόν
Θεμιστοκλῆ, λέγοντάς του γιά νά τόν προσβάλη:
<Θεμιστοκλῆ, ὃποιος δρομέας βιαστεῖ νά ξεκινήση πρίν ἀπό τό σῆμα, ραβδίζεται>
Καί ὁ Θεμιστοκλῆς τοῦ ἀπάντησε:
<Ἀλλά καί ὃποιος δέν τερματίσει πρῶτος, δέν στεφανώνεται>.
Ἲσως αὐτός ὁ διάλογος νά παρερμηνεύθηκε ἀπό τούς ἀρχαίους ἱστορικούς
καί νά ἒγινε <ΠΑΤΑΞΟΝ ΜΕΝ, ΑΚΟΥΣΟΝ ΔΕ>.
Ἀλλά ὁ Θεμιστοκλῆς δέν εἶχε κανένα λόγο, σύμφωνα μέ τόν Ἡρόδοτο, πού
εἶναι πιό ἀξιόπιστος ἀπό τόν Πλούταρχο, νά διαπληκτισθῆ μέ τόν
Εὐρυβιάδη. Δέν εἶχε καμμία ἀφορμή γιά προσωπική δυσαρέσκεια. Ἀντιθέτως
μάλιστα, φαινόταν πάντοτε νά ἀποκλίνη πρός τήν γνώμη του.
Ἲσως λοιπόν ἡ περίφημη φράση <ΠΑΤΑΞΟΝ ΜΕΝ ΑΚΟΥΣΟΝ ΔΕ> νά μήν ἐλέχθη
ποτέ, καί στήν ἐκδοχή αὐτή ἀποκλίνει, μετά λύπης του, καί ὁ Κων.
Παπαρρηγόπουλος.
Πάντως ὁ Θεμιστοκλῆς εἶχε τόσο ἐκνευρισθῆ μέ τόν Κορίνθιο ναύαρχο, πού
τόν ἐξύβρισε ὡς ἂπατρι, ὣστε ἒφθασε στό σημεῖο νά ἀπειλήση ἀποχώρηση
ἀπό τήν κρίσιμη ναυμαχία.
Τοῦ εἶπε συγκεκριμένα ὁ Ἀδείμαντος:
<Σῶπα Θεμιστοκλῆ, διότι δέν ἐκπροσωπεῖς ἐδῶ ἐλεύθερη ἑλληνική πόλη. Μή
λησμονεῖς ὃτι ἡ Ἀθήνα κατέχεται ἀπό τούς ἐχθρούς καί ὃτι ἂνθρωπος
ἂπατρις δέν μπορεῖ νά ἒχη δικαίωμα ψήφου στό συνέδριο αὐτό>.
Ἡ ἀναίδεια τοῦ Κορινθίου καί ἡ φοβερή ὓβρις πού τοῦ ἐξετόξευσε, ἒκανε
θηρίο τόν Θεμιστοκλῆ, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ τόν ἐξύβρισε ἀνηλεῶς, αὐτόν καί
τούς Κορινθίους, τρέμοντας ἀπό ὀργή εἶπε:
<Ὃσο οἱ Ἀθηναῖοι ἒχουν 200 πλοῖα ἐπανδρωμένα, μποροῦν νά ἀποκτήσουν
πόλη καί χώρα μεγαλύτερη ἐκείνης τῶν Κορινθίων>
Καί στραφείς στόν Εὐρυβιάδη, τοῦ εἶπε:
<Εὐρυβιάδη, ἂν μείνης ἐδῶ καί ἀγωνισθῆς σάν ἀγαθός ἂνδρας, σώζονται τά
πάντα. Ἀλλοιῶς θά ἀνατρέψης τήν Ἑλλάδα. Ἠ τύχη τοῦ παρόντος πολέμου
ἐξαρτᾶται ἀπό τοῦτον τόν στόλο. Πείσου λοιπόν στούς λόγους μου, διότι
ἀλλοιῶς, ὃσον ἀφορᾶ ἐμᾶς, παραλαμβάνοντας τίς οἰκογένειές μας, θά
ἀποπλεύσουμε στήν Σίριν τῆς Ἰταλίας, πού ἀπό παλιά ἀνῆκε σ᾽ ἐμᾶς καί,
κατά τόν χρησμό, πρέπει νά χτισθῆ ἀπό ἐμᾶς. Κι ἐσεῖς πού θά στερηθῆτε
τέτοιων συμμάχω, θά θυμηθῆτε τά λόγια μου>.
Ὁ Εὐρυβιάδης, πού καί πρῶτα ἢθελε νά γίνη ἡ ναυμαχία στό στενό τῆς
Σαλαμῖνος, πείσθηκε ἀπολύτως καί, χωρίς ἂλλη συζήτηση ἀνέτρεψε τήν
προηγουμένη ἀπόφαση καί διέταξε οἱ ναυτικές δυνάμεις νά παραμείνουν
στήν Σαλαμῖνα καί ἐκεῖ νά ἀγωνισθοῦν
Καί φυσικά οἱ Κορίνθιοι ἐσιώοησαν.
Ποιός λοιπόν ὁ λόγος νά λεχθῆ ἡ περίφημη φράση ΠΑΤΑΞΟΝ ΜΕΝ ΑΚΟΥΣΟΝ ΔΕ;
Οὐδείς θά μποροῦσε νά σηκώση ράβδο ἐναντίον τοῦ Θεμιστοκλέους. Κι ἂν
τό τολμοῦσε, ὁ ὑπέροχος αὐτός Ἓλληνας θά τοῦ τήν ἒδινε νά…τήν φάη!
Τέτοιους ἂνδρες καί πατριῶτες διέθετε κάποτε ἡ Ἑλλάδα.
Οἱ συκρίσεις μέ τούς σημερινούς ἡγέτες, μόνο σέ θλιβερές σκέψεις ὁδηγοῦν.
