Το 2020, η ιστορικός Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ (σύζυγος Γάλλου αξιωματούχου), εξέφρασε δημόσια εγκώμια για τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον λοιμωξιολόγο Σωτήρη Τσιόδρα, χαρακτηρίζοντας τη στάση τους για την τάση προς την υποχρεωτικοτητα και το ασφαλές της υγείας, ως υποδειγματική και υπεύθυνη, σε συνέντευξη στο podcast «Πρωταγωνιστές» του Σταύρου Θεοδωράκη.
Ωστόσο, η περίοδος κατά την οποία έγιναν αυτές οι δηλώσεις ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη: η ελληνική κοινωνία αντιμετώπιζε περιορισμούς θεμελιωδών συνταγματικων δικαιωμάτων, περιορισμένη συμμετοχή στη δημόσια ζωή και αυξημένο έλεγχο στην καθημερινή λειτουργία των πολιτών, σαν περίπου να ζούσαμε στην Ωκεανία Όργουελ.
Από νομική και πολιτειολογική σκοπιά, η δημόσια εγκωμιαστική στάση ενός διανοούμενου διεθνούς κύρους, όπως η Αρβελέρ, λειτουργεί ως έμμεση προτροπή, νομιμοποίηση αυτών των περιοριστικών μέτρων, ανεξαρτήτως των προσωπικών της προθέσεων.
Αν εξετάσουμε τα γραπτά της Αρβελέρ, παρατηρούμε ότι η ίδια έχει αναλύσει εκτενώς τις συγκεντρωτικές δομές εξουσίας και τη σχέση μεταξύ ηγεσίας και πολιτών, με παραδείγματα από το Ανατολικό Ρωμαϊκό κράτος και την πολιτική ιδεολογία της βυζαντινής αυτοκρατορίας, όπως η ίδιο αρέσκεται να γράφει.
Η αντίφαση μεταξύ των θεωρητικών αναλύσεων και των δημόσιων δηλώσεων υπέρ της διαχείρισης της υγειονομικής κρίσης εγείρει διαχρονικά ερωτήματα σχετικά με την επιστημονική και κοινωνική ευθύνη.
Όπως και στο Ανατολικό Ρωμαϊκό κράτος, η συγκεντρωτική εξουσία απαιτούσε συμμετοχή, έλεγχο και διαφάνεια· η δημόσια σιωπή ή η θετική αναφορά σε περιοριστικά μέτρα δεν συνάδει με αυτά τα πρότυπα που η ίδια ανέλυε. Γιατί η δημόσια εικόνα των πνευματικών προσωπικοτήτων έχει σχεδόν πάντα άμεση επίδραση στην κοινωνική αντίληψη της νομιμότητας και της ηγεσίας.
Στην περίπτωση της Αρβελέρ, η εγκωμιαστική στάση της απέναντι σε πολιτικές Υποχρεωτικότητας που περιορίζουν συνταγματικά δικαιώματα δείχνει ότι η επιστημονική φήμη και αξία μπορεί να χρησιμοποιηθεί, έστω και έμμεσα, για να ενισχύσει συγκεντρωτικές πολιτικές πρακτικές.
Συνολικά, η περίπτωση αυτή υπενθυμίζει ότι η δημόσια γνώμη των διανοουμένων ποτέ δεν είναι ουδέτερη. Ακόμη και διακεκριμένοι ιστορικοί και επιστήμονες πρέπει να αξιολογούν με προσοχή τον τρόπο που τα λόγια τους μπορεί να επηρεάσουν τη δημοκρατική λειτουργία του κράτους και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών, ειδικά σε περιόδους κρίσης.
Η αντίθεση μεταξύ θεωρητικού έργου και δημόσιας στάσης συναποτελεί πολύτιμο μάθημα για την κοινωνική και πολιτική ευθύνη των διανοουμένων. Η ίδια ήταν τέκνο υπερπολύτεκνης ελληνικής οικογένειας.
Ας της ευχηθούμε καλό ταξίδι στην άνω Ιερουσαλήμ και στην άνω Βασιλεύουσα. Μακάρι να μην ανήκε σε μυστικές Εταιρείες που είχε απαγορεύσει ο Άμισθος Κυβερνήτης Ιω. Καποδίστριας με διάταγμα του 36 ημέρες πριν την δολοφονία του.
Γράφει o
Καθ. Αλέξιος Π. Παναγόπουλος
Ακαδημαϊκός (Academician Prof. DDDr. Dr.Habil.)
PhD Νομικών & Πολιτικών Επιστημών
PhD Βιοηθικής
PhD Θεολογίας
Post-Doc Studies (Νομικών, Βιοηθικής, Θεολογίας).
Dr. Habil. του Δικαίου – Διπλωματούχος Υφηγητής.
Πτυχιούχος Ιστορίας/Φιλολογίας, Θεολογίας και Νομικής (δικηγόρος).
Καθηγητής Νομικής FPSP. Ακαδημαϊκός τριών Ξένων Ακαδημιών τών Επιστημών:
– EASA (Ευρώπης)
– MCA (Μόσχας των επτά Σλαβικών Κρατών)
– IEAI (Ινδίας) και Συγγραφέας.
