Ερευνητές προειδοποιούν για μια πιθανή αλυσίδα μετάδοσης που θυμίζει την κρίση των τρελών αγελάδων, καθώς οι νυχτερίδες βαμπίρ μετακινούνται βορειότερα και η θανατηφόρα ασθένεια των ελαφιών εξαπλώνεται νοτιότερα.
Η ανησυχία των επιστημόνων
Μια ασυνήθιστη και δυνητικά καταστροφική απειλή για τη δημόσια υγεία περιγράφουν βιολόγοι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο φαινομενικά ασύνδετα γεγονότα: η μετακίνηση των νυχτερίδων βαμπίρ προς τον Βορρά και η εξάπλωση της χρόνιας εξασθενητικής νόσου των ελαφιών προς τον Νότο. Αν αυτές οι δύο τάσεις συναντηθούν, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά σοβαρές, προειδοποιούν οι ειδικοί.
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Μινεσότα, Πίτερ Λάρσεν, εκφράζει έντονη ανησυχία. Όπως δήλωσε, δεν κατανοεί γιατί περισσότεροι άνθρωποι δεν δίνουν προσοχή στο ζήτημα, καθώς η κατάσταση μπορεί να γίνει τρομακτική πολύ γρήγορα. Η προειδοποίησή του εστιάζει στον κίνδυνο να λειτουργήσουν οι νυχτερίδες βαμπίρ ως γέφυρα για τη μετάδοση επικίνδυνων πρωτεϊνών, των πριόν, από τα ελάφια στα βοοειδή και, ενδεχομένως, στον άνθρωπο.
Τι είναι η χρόνια εξασθενητική νόσος
Η χρόνια εξασθενητική νόσος είναι μια θανατηφόρα νευρολογική ασθένεια που προσβάλλει πληθυσμούς ελαφιών στη Βόρεια Αμερική. Προκαλείται από παραμορφωμένες πρωτεΐνες, τα πριόν, οι οποίες καταστρέφουν τον εγκεφαλικό ιστό. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν σοβαρή νευρολογική κατάπτωση, αλλαγές στη συμπεριφορά, απώλεια συντονισμού και τελικά θάνατο.
Η ασθένεια έχει πλέον εντοπιστεί σε 37 πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών. Σύμφωνα με τις προβλέψεις των ερευνητών, έως το 2030 η νόσος θα μπορούσε να κυκλοφορεί σε όλες τις ηπειρωτικές πολιτείες, σε κάθε καναδική επαρχία και στο Μεξικό. Η επιτήρηση στο Μεξικό παραμένει περιορισμένη, αλλά ελάφια που μεταφέρθηκαν εκεί από ράντζα του Τέξας συνδέθηκαν αργότερα με εγκαταστάσεις που βρέθηκαν θετικές στη νόσο. Αυτό ενισχύει τους φόβους ότι η ασθένεια μπορεί ήδη να κυκλοφορεί απαρατήρητη νότια των συνόρων.
Οι νυχτερίδες βαμπίρ μετακινούνται βόρεια
Οι νυχτερίδες βαμπίρ είναι νυκτόβια θηλαστικά που ζουν στην Κεντρική και Νότια Αμερική και τρέφονται αποκλειστικά με αίμα. Μέχρι σήμερα δεν έχουν εγκατασταθεί μόνιμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά η άνοδος της θερμοκρασίας ωθεί το εύρος εξάπλωσής τους ολοένα και βορειότερα, μέσω του Μεξικού.
Η ανησυχία των επιστημόνων είναι ότι οι δύο τάσεις κινούνται η μία προς την άλλη. Καθώς η χρόνια εξασθενητική νόσος εξαπλώνεται νοτιότερα και οι νυχτερίδες βαμπίρ βορειότερα, η πιθανότητα αλληλεπίδρασης αυξάνεται. Ο Λάρσεν εκτιμά ότι υπάρχει περίπου 70% πιθανότητα να τρέφονται ήδη νυχτερίδες βαμπίρ με μολυσμένα ελάφια στο Μεξικό, χωρίς να έχει γίνει αντιληπτό.
Η αλυσίδα μετάδοσης που φοβίζει
Το σενάριο που περιγράφουν οι ερευνητές είναι το εξής: μια νυχτερίδα βαμπίρ τρέφεται με το αίμα ενός μολυσμένου ελαφιού και καταπίνει μολυσματικά πριόν. Ο Λάρσεν επισημαίνει ότι ένα μόνο γεύμα αίματος από μολυσμένο ελάφι θα μπορούσε να περιέχει αρκετές μολυσματικές δόσεις, ακόμη και πριν το ζώο εμφανίσει συμπτώματα.
Όσο η ασθένεια εξελίσσεται, τα μολυσμένα ελάφια αποπροσανατολίζονται και γίνονται λιγότερο κινητικά, αποτελώντας ευκολότερους στόχους για τις νυχτερίδες. Το πρόβλημα είναι εντονότερο σε περιφραγμένα ράντζα, όπου τα μολυσμένα ζώα έχουν λιγότερες δυνατότητες διαφυγής. Ο φόβος είναι ότι μια εκτεθειμένη νυχτερίδα θα μπορούσε αργότερα να τραφεί από βοοειδή και να εισαγάγει τα πριόν σε ένα νέο είδος. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη αν αυτή η μετάδοση θα συμβεί, αλλά υπενθυμίζουν ότι τα πριόν έχουν ξεπεράσει φραγμούς ειδών στο παρελθόν.
Το μάθημα της νόσου των τρελών αγελάδων
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα διάσπασης του φραγμού των ειδών παραμένει η κρίση της νόσου των τρελών αγελάδων τις δεκαετίες του 1980 και 1990. Άνθρωποι που κατανάλωσαν μολυσμένο βοδινό κρέας ανέπτυξαν την παραλλαγή της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, μια θανατηφόρα νευρολογική διαταραχή που προκαλείται από πριόν. Το ξέσπασμα στοίχισε τη ζωή σε 178 ανθρώπους, οι περισσότεροι από τους οποίους στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι ερευνητές έχουν επίσης προτείνει ότι η ίδια η χρόνια εξασθενητική νόσος μπορεί να προέκυψε όταν ελάφια που φιλοξενούνταν κοντά σε πρόβατα εκτέθηκαν επανειλημμένα στην τρομώδη νόσο, μια άλλη θανατηφόρα ασθένεια πριόν. Η υπόθεση αυτή δεν έχει αποδειχθεί, αλλά ο Λάρσεν προειδοποιεί ότι ο φραγμός των ειδών δεν πρέπει να θεωρείται αδιαπέραστος. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, ο φραγμός είναι πορώδης και θεωρεί πιθανό η χρόνια εξασθενητική νόσος να προκαλέσει ασθένεια πριόν σε άλλα είδη, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου, και ότι είναι απλώς θέμα χρόνου.
Τι λένε οι ειδικοί
Προς το παρόν δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι νυχτερίδες βαμπίρ μεταδίδουν τη χρόνια εξασθενητική νόσο, ότι τα βοοειδή έχουν προσβληθεί από ελάφια ή ότι η ασθένεια έχει μολύνει ανθρώπους. Ωστόσο, οι γεωγραφικές τάσεις κινούνται προς τη λάθος κατεύθυνση. Η ασθένεια εξαπλώνεται σε περισσότερους πληθυσμούς ελαφιών, ενώ οι νυχτερίδες βαμπίρ συνεχίζουν να μετακινούνται βόρεια.
Ο πρώην κρατικός κτηνίατρος της Μοντάνα, Μάρτιν Ζαλούσκι, εμφανίζεται πιο συγκρατημένος. Τονίζει ότι η αλυσίδα μετάδοσης παραμένει απίθανη και ότι τα πριόν γενικά περιορίζονται σε μεμονωμένα είδη. Ωστόσο, ακόμη και ο ίδιος αναγνωρίζει ότι η κρίση των τρελών αγελάδων απέδειξε πως όταν μια ασθένεια πριόν εισέλθει στην τροφική αλυσίδα, οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές.
Το συμπέρασμα των ερευνητών
Η προειδοποίηση των επιστημόνων είναι σαφής: η μελέτη της απειλής πρέπει να γίνει τώρα, προτού οι νυχτερίδες βαμπίρ, τα μολυσμένα ελάφια, τα βοοειδή και οι άνθρωποι γίνουν κρίκοι της ίδιας θανατηφόρας αλυσίδας. Η εμπειρία από το παρελθόν δείχνει ότι οι ασθένειες πριόν δεν σηκώνουν εφησυχασμό. Η έγκαιρη επιτήρηση και η επιστημονική έρευνα αποτελούν τη μόνη ασπίδα απέναντι σε μια απειλή που, αν επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μείζονα υγειονομική κρίση.
