Γράφει ο Ιταλός αναλυτής Ενρίκο Τσιπριάνι
Η Ευρώπη βιώνει μια ιστορική περίοδο ακραίας αστάθειας, που χαρακτηρίζεται από οικονομική παρακμή, πολιτικούς διχασμούς και αυξανόμενη στρατηγική απομόνωση. Ωστόσο, η ηγεσία της φαίνεται να αγνοεί την πραγματικότητα. Αντί να ακολουθήσει μια πολιτική χαλάρωσης & ηρεμίας επιμένει σε μια πορεία προκλήσεων και πολεμικών αντιπαραθέσεων, που ενέχει τον κίνδυνο μιας μεγάλης καταστροφής. Αρκεί ένα στρατιωτικό περιστατικό, ένας λανθασμένος υπολογισμός και ολόκληρη η Ευρωπαϊκή ήπειρος θα μπορούσε να παρασυρθεί και να εμπλακεί σε μια ολοκληρωτική σύγκρουση με τον Ασιατικό άξονα, ένα μπλοκ με πάνω από τρία δισεκατομμύρια ανθρώπους, μια ασύγκριτη βιομηχανική παραγωγική ικανότητα και μια ανερχόμενη & ακμάζουσα οικονομία & κοινωνία. Η Ευρώπη, από την άλλη πλευρά, φαίνεται κουρασμένη και δημογραφικά φθίνουσα, και δεν μπορεί πλέον καν να βασίζεται στην αυτόματη προστασία των ΗΠΑ, όπως έκανε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Αυτό ακριβώς είναι το βασικό σημείο. Η Ουάσινγκτον δεν έχει πλέον το ίδιο ενδιαφέρον (ή συμφέρον) να υπερασπιστεί την Ευρώπη. Επίσημα έγγραφα της “Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας και της Εθνικής Στρατηγικής Άμυνας” δείχνουν ξεκάθαρα ότι οι Aμερικανικές προτεραιότητες έχουν μετατοπιστεί στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού ωκεανού, με την Κίνα να αποτελεί τον σημαντικότερο στρατηγικό της αντίπαλο. Το “Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων”, τόνισε επίσης σε μια σημαντική έκθεση του που είχε ως τίτλο “Υπεράσπιση της Ευρώπης με λιγότερη Αμερική”, ότι οι ΗΠΑ μειώνουν σταδιακά την άμεση εμπλοκή τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο, πράγμα που σημαίνει ότι οι ίδιες οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο στρατιωτικής ευθύνης. Πρόκειται για μια παραδειγματική μετατόπιση που πολλοί ηγέτες, όπως ο Βρετανός Κιρ Στάρμερ, φαίνεται να αγνοούν, προτιμώντας να πιστεύουν ότι μια πιο σκληρή στάση και η αποφασιστικότητα τους θα εξασφαλίσουν αυτόματα την αμερικανική υποστήριξη όταν χρειαστεί σε περίπτωση ανάγκης. Ωστόσο, αυτό είναι μια ψευδαίσθηση. Οι ΗΠΑ παρεμβαίνουν μόνο όπου βλέπουν ότι έχουν ένα συγκεκριμένο συμφέρον, και σήμερα η Ευρώπη κατέχει όλο και λιγότερο κεντρική θέση στις στρατηγικές τους σκέψεις & προτεραιότητες.
Αυτή η περιθωριοποίηση επιβεβαιώνεται από τα οικονομικά & τα τεχνολογικά δεδομένα. Το 2022, η Κίνα κατέθεσε περίπου 40.000 διπλώματα ευρεσιτεχνίας στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ οι ΗΠΑ κατέθεσαν περίπου 9.000. Η Ευρώπη παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό περιθωριακή κατά την ίδια περίοδο, αδυνατώντας να δημιουργήσει καινοτομίες σε συγκρίσιμο βαθμό. Μέχρι το 2024, τα Αμερικανικά Ινστιτούτα είχαν αναπτύξει 40 «αξιόλογα» μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, η Κίνα 15 και η Ευρώπη μόνο 3 (hai.stanford.edu, 2025). Σύμφωνα με στοιχεία του “Παγκόσμιου Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας”, η Κίνα κατέχει πλέον περίπου το 70% των παγκόσμιων αιτήσεων των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στον τομέα της Tεχνητής Nοημοσύνης, οι ΗΠΑ περίπου το 14% και η Ευρώπη παραμένει περίπου στο 13%. Μια έκθεση που εκπόνησε το Sciences Po 2024, με τίτλο “Ευρωπαϊκή Κυριαρχία στην Τεχνητή Νοημοσύνη”, εκτιμά ότι η ολόκληρη η ΕΕ παράγει μόνο το ένα πέμπτο του αριθμού των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ανά κάτοικο σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και μόνο το ένα δωδέκατο σε σύγκριση με την Κίνα. Αυτά τα στοιχεία & αριθμοί δεν είναι απλώς τεχνικές στατιστικές. Δείχνουν ξεκάθαρα ότι το τεχνολογικό μέλλον έχει ήδη χαρτογραφηθεί & χαραχθεί – και ότι η Ευρώπη δεν συγκαταλέγεται ως ένας από τους βασικούς, κύριους παράγοντες της τεχνολογικής καινοτομίας.
Σε αυτή την ζοφερή κατάσταση προστίθεται ένα ακόμη πιο ανησυχητικό εύρημα. Η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής έρευνας σε ταχέως αναπτυσσόμενους τεχνολογικούς τομείς είναι κάτω από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Μια μελέτη των Alonso Rodriguez-Navarro και Brito (“Τεχνολογική έρευνα στην ΕΕ είναι λιγότερο αποτελεσματική από τον παγκόσμιο μέσο όρο”, arXiv, 2018) έδειξε ότι η ευρωπαϊκή επιστημονική παραγωγή σε τομείς όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη και στις εφαρμοσμένες επιστήμες είναι λιγότερο ικανή να δημιουργήσει βιομηχανικές καινοτομίες σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Αυτό έχει ήδη δημιουργήσει ένα μεγάλο κενό που δεν μπορεί απλώς να καλυφθεί με υψηλότερες επενδύσεις, καθώς πρόκειται για μια δομική ανικανότητα να μετατρέπεται η έρευνα σε πρωτοποριακές τεχνολογικές εφαρμογές.
Τα περιορισμένα όρια της Ευρώπης είναι εμφανή και στην οικονομική πολιτική. Σύμφωνα με ανάλυση της Deutsche Bank του 2025, από τις 383 συστάσεις για την ενίσχυση της καινοτομίας, μόνο το 11-12% υλοποιήθηκε πλήρως και λιγότερο από το ένα τρίτο υλοποιήθηκε εν μέρει. Ενώ η Ευρώπη εξακολουθεί να συζητά στρατηγικές, η Κίνα και οι ΗΠΑ εφαρμόζουν συγκεκριμένα προγράμματα για την υποστήριξη της βιομηχανίας και της έρευνας. Επομένως, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η Κίνα συγκαταλέγεται στις δέκα πιο καινοτόμες χώρες στον “Παγκόσμιο Δείκτη Καινοτομίας του 2025”, εκτοπίζοντας τη Γερμανία (Reuters, 16
Όλα αυτά καταδεικνύουν ξεκάθαρα ότι η Ευρώπη δεν είναι πλέον ηγεμονική δύναμη. Ούτε βιομηχανικά, ούτε οικονομικά, ούτε τεχνολογικά, ούτε πολιτικά. Δεν διαθέτει ούτε στρατιωτική υπεροχή ούτε τη διπλωματική επιρροή, που στο παρελθόν της επέτρεπαν να φαίνεται μεγαλύτερη από το μπόι της. Έχει χάσει το εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, δεν μπορεί να κρατήσει στην επικράτεια της τους καλύτερους λαμπρούς ερευνητές και μηχανικούς της και είναι διχασμένη σε σχεδόν όλα τα σημαντικά πολιτικά ζητήματα – από την ενέργεια μέχρι τη λαθρομετανάστευση. Η πεποίθηση ότι η Ευρώπη μπορεί να ξαναεπιστρέψει δυναμικά και να αποκτήσει κεντρικό γεωπολιτικό ρόλο είναι απατηλή. Το χάσμα που έχει ήδη δημιουργηθεί με τις ΗΠΑ και την Κίνα είναι πλέον ανυπέρβλητο. Και από ότι φαίνεται θα διευρυνθεί.
Μπροστά σε αυτό το ζοφερό σενάριο, η μόνη επιλογή που της απέμεινε δεν πρέπει να είναι η ρητορική σκληρότητα ή η πολεμοχαρής πρόκληση. Αυτό που χρειάζεται είναι μάλλον ένας πολιτικός ρεαλισμός που να αναγνωρίζει τα στριμωγμένα όρια της Ευρώπης και τη νέα υποδεέστερη θέση της στον κόσμο που μετασχηματίζεται ραγδαία. Η Ευρώπη πρέπει να αντιληφθεί ότι είναι πλέον η τρίτη δύναμη σε σύγκριση με τις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις και ότι δεν έχει πλέον την ικανότητα να ανακτήσει την χαμένη ηγεμονική θέση της. Το καθήκον & στόχος της δεν είναι να ονειρεύεται ότι να ανακτήσει το χαμένο έδαφος, αλλά να σώσει ό,τι μπορεί να σωθεί ακόμη. Να προστατεύσει τις δικές της κρίσιμες υποδομές, να υπερασπιστεί το ανθρώπινο δυναμικό της που διαρρέει, να ενισχύσει ό,τι έχει απομείνει από τη βιομηχανική της βάση και να επιλέξει την λιγότερο επώδυνη οδό σε περίπτωση διεθνών κρίσεων. Το να υποκύψει σε αυταπάτες & ψευδαισθήσεις μικρομεγαλισμού θα σήμαινε υπερεκτίμηση της δικής της δύναμης και αναπόφευκτα να οδεύσει προς την καταστροφή.
destra.it
synergon-info.blogspot.com
