Τον Ιούνιο του 2026, το ελληνικό ακαδημαϊκό κατεστημένο ολοκλήρωσε μια πράξη που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η οριστική «υπογραφή» στην πράξη θανάτου της πνευματικής μας υπόστασης. Δύο αναγορεύσεις επίτιμων διδακτόρων: ένας δημοσιογράφος της εικόνας, , και ένας κληρονόμος του εμπορίου.
Αν ο Δημήτρης Λιαντίνης βρισκόταν σήμερα ανάμεσά μας, δεν θα χρειαζόταν να αλλάξει ούτε κόμμα από την περιβόητη ομιλία του το 1995 στο Ηρώδειο. Θα έδειχνε απλώς με το δάχτυλο τα αμφιθέατρα και θα ψιθύριζε: «Σας τα είπα. Δεν πέθανε ο θεός. Ο Άνθρωπος πεθαίνει».
Ο Δάσκαλος που έγινε Είδηση
Ο Λιαντίνης προειδοποιούσε: «Πέθανε ο δάσκαλος. Ποιος μας ακούει εμάς; Όταν εμφανίζεται στην τηλεόραση ο δημοσιογράφος, ο αμόρφωτος και ο ανεύθυνος, και απευθύνεται σε εκατομμύρια… αυτοί διαμορφώνουν τη νέα αγωγή».
Η αναγόρευση ενός δημοσιογράφου σε επίτιμο διδάκτορα των Ανθρωπιστικών Επιστημών από το ΕΑΠ δεν είναι μια απλή τιμητική διάκριση. Είναι η θεσμική επισφράγιση αυτής της προφητείας. Το Πανεπιστήμιο, ο τελευταίος ναός της εμβάθυνσης και της σιωπής, γονατίζει μπροστά στην ισχύ της εικόνας. Δεν τιμάται η γνώση που «πονάει» για να κατακτηθεί, αλλά η ικανότητα να διαχειρίζεσαι την επιφάνεια των πραγμάτων, να μετατρέπεις την τραγωδία του κόσμου σε τηλεοπτικό προϊόν. Ο «δάσκαλος» παραμερίστηκε οριστικά από τον «μεταδότη».
Η Διαδοχή ως «Ακαδημαϊκή Αρετή»
Αν όμως η περίπτωση του δημοσιογράφου συμβολίζει την κυριαρχία του θεάματος, η αναγόρευση του κληρονόμου της εμπορικής επιχείρησης από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας συμβολίζει κάτι ακόμα πιο σκοτεινό: την παράδοση του πνεύματος στο κεφάλαιο.
Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε καν με τον «αυτοδημιούργητο» επιχειρηματία που ξεκίνησε από το μηδέν. Έχουμε τη βράβευση της «διαδοχής ως ευθύνης». Το Πανεπιστήμιο τιμά έναν άνθρωπο επειδή κληρονόμησε μια αυτοκρατορία σούπερ μάρκετ και κατάφερε να τη διατηρήσει. Πρόκειται για μια αμιγώς φεουδαρχική λογική μεταμφιεσμένη σε ακαδημαϊκή περγαμηνή. Όταν το «λογιστικό και χρηματοοικονομικό» αποτύπωμα βαφτίζεται «κοινωνική προσφορά», τότε η παιδεία παύει να είναι ο μοχλός ανύψωσης του ανθρώπου και γίνεται το «πλυντήριο» κύρους της οικονομικής ελίτ.
Το Πανεπιστήμιο ως Showroom
Πού βρίσκεται το μυστικό του βιβλίου, αναρωτιόταν ο Λιαντίνης. «Στην ανάγκη να μάθεις». Αυτή η ανάγκη έχει πλέον αντικατασταθεί από την ανάγκη να «φαίνεσαι» και να «καταναλώνεις».
Τα Πανεπιστήμια μας, μετατρεπόμενα σε επιχειρήσεις παραγωγής πτυχίων και δημοσίων σχέσεων, δεν αναζητούν πια τον Πλάτωνα ή τον Σοφοκλή. Αναζητούν χορηγούς, ορατότητα στα social media και διασυνδέσεις με τα κέντρα εξουσίας. Η αναγόρευση ενός δημοσιογράφου και ενός εμπόρου μέσα σε δύο μέρες είναι η τέλεια εικονογράφηση της σύγχρονης παρακμής: Θέαμα και Στομάχι. Αυτά είναι τα δύο νέα θεμέλια του πολιτισμού μας.
Ο Άνθρωπος που Πεθαίνει
Ο Λιαντίνης μιλούσε για το «πολιτικό σύνδρομο» που χάνεται, για την επιπόλαιη ημιμάθεια, για το Κολοσσαίο που στήνεται γύρω μας για να ξεχνιόμαστε. Σήμερα, το Κολοσσαίο δεν είναι μόνο τα γήπεδα· είναι και τα ίδια τα πανεπιστημιακά ιδρύματα που προσφέρουν «άρτον και θεάματα» (και διδακτορικά) στους εκπροσώπους της αγοράς και της ενημέρωσης.
Όταν η επιτυχία μετριέται με τηλεθέαση και ισολογισμούς, ο ποιητής, ο δάσκαλος και ο στοχαστής δεν έχουν θέση. Όπως έλεγε ο Ελύτης, «τώρα που κανείς δεν πενθεί τα αηδόνια και όλοι γράφουν ποιήματα», εμείς απλώς χειροκροτούμε την κηδεία της αξιοκρατίας σε ζωντανή σύνδεση.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο δημοσιογράφος ή ο έμπορος αξίζουν τις τιμές τους με όρους αγοράς. Το ερώτημα είναι αν απέμεινε κάποιος να θυμάται ότι το Πανεπιστήμιο φτιάχτηκε για να μας διδάσκει πώς να ζούμε και πώς να πεθαίνουμε με αξιοπρέπεια, και όχι πώς να πουλάμε απορρυπαντικά και ειδήσεις.
Δυστυχώς, η διάγνωση παραμένει ακριβής: Ο Θεός δεν πέθανε.
Εμείς πεθαίνουμε.
Και το χειρότερο;
Πεθαίνουμε ντυμένοι με τήβεννο, χαμογελώντας στις κάμερες.
Μιχαήλ Πατσίκας
