του Angelo Giuliano
Η αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν δεν είναι πλέον μια περιορισμένη διαμάχη μεταξύ δύο περιφερειακών δυνάμεων. Έχει γίνει το κέντρο ενός πολύ μεγαλύτερου αγώνα που ελκύει τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία, την Κίνα και την Ευρώπη. Ενεργειακές διαδρομές, στρατιωτικές συμμαχίες, χρηματοπιστωτική πίεση και πολιτική επιρροή συναντώνται όλα στο ίδιο σημείο. Αυτό που φαίνεται αρχικά ως άλλη μια κρίση στη Μέση Ανατολή είναι, στην πραγματικότητα, ένας μηχανισμός που μπορεί να αναδιαμορφώσει την παγκόσμια τάξη. Το κόστος θα έπεφτε σε πολλές χώρες. Το στρατηγικό κέρδος θα συγκεντρωνόταν σε ένα μέρος. Ένα παγκόσμιο σοκ αυτής της κλίμακας θα υπηρετούσε πρώτα τα ισραηλινά συμφέροντα.
Μια Κρίση που Φτάνει Πολύ Πέρα από τη Μέση Ανατολή
Το μοτίβο δεν είναι νέο. Για χρόνια, η αμερικανική πολιτική προσπαθούσε να περιορίσει ταυτόχρονα τη Ρωσία στην Ευρώπη και την Κίνα στην Ασία. Ένας πόλεμος γύρω από το Ιράν θα επέτρεπε στην Ουάσιγκτον να πλήξει πολλούς στόχους με μία κρίση. Το Ιράν είναι μια περιφερειακή δύναμη με πυραύλους, αντιπροσώπους και επιρροή από το Λεβάντε μέχρι τον Κόλπο. Είναι επίσης σύμμαχος της Μόσχας και εταίρος του Πεκίνου. Αν το Ιράν αποδυναμωθεί, η Ρωσία χάνει έναν χρήσιμο εταίρο στη Μέση Ανατολή. Η Κίνα χάνει μια αξιόπιστη πηγή ενέργειας και έναν κόμβο στα εμπορικά δίκτυα που διατρέχουν τον Περσικό Κόλπο.
Το Στενό του Ορμούζ ως Παγκόσμιος Μοχλός
Το στενό του Ορμούζ είναι το κλειδί. Ένα μεγάλο μερίδιο του παγκόσμιου πετρελαίου εξακολουθεί να διέρχεται από αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα. Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή εκεί θα έστελνε τις τιμές στα ύψη, θα κλόνιζε τις χρηματοπιστωτικές αγορές και θα ανάγκαζε τις κυβερνήσεις να αγωνιστούν για καύσιμα. Η Ευρώπη και η Γαλλία, ήδη καταπονημένες από τον πόλεμο στην Ουκρανία και από χρόνια ακριβής ενεργειακής πολιτικής, θα ένιωθαν το χτύπημα αμέσως. Ένας τοπικός πόλεμος θα γινόταν ένα παγκόσμιο οικονομικό γεγονός μέσα σε λίγες ημέρες.
Γιατί το Ισραήλ Έχει τα Περισσότερα να Κερδίσει
Το Ισραήλ βρίσκεται στο κέντρο αυτού του υπολογισμού. Το Ιράν είναι το τελευταίο μεγάλο περιφερειακό κράτος που αντιστέκεται στην ισραηλινή στρατιωτική και πολιτική κυριαρχία. Η απομάκρυνση ή η αναπηρία αυτού του εμποδίου θα άλλαζε την ισορροπία της Μέσης Ανατολής. Θα μείωνε την απειλή από πυραύλους, πολιτοφυλακές και διπλωματική απομόνωση. Θα άνοιγε επίσης χώρο για ένα ευρύτερο εδαφικό και πολιτικό σχέδιο. Γι’ αυτό η πίεση στην Ουάσιγκτον δεν σταματά ποτέ πραγματικά.
Αμερικανική Πολιτική και μια Κοινή Ελίτ
Η συνηθισμένη ιστορία παρουσιάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ως δύο ξεχωριστά κράτη που διαπραγματεύονται μεταξύ τους. Αυτή η εικόνα είναι ελλιπής. Στο υψηλότερο επίπεδο, οι ίδιες χρηματοπιστωτικές, πολιτικές και μέσων ενημέρωσης ελίτ κινούνται μεταξύ Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ. Κάθονται στα ίδια διοικητικά συμβούλια, χρηματοδοτούν τις ίδιες εκστρατείες, κατέχουν τα ίδια δίκτυα και αντιμετωπίζουν τις δύο χώρες ως μέρη ενός στρατηγικού συστήματος. Κάποιες από αυτές τις ελίτ βάζουν πρώτα την αμερικανική ισχύ. Άλλες βάζουν πρώτα το Ισραήλ. Η διαφορά είναι θέμα έμφασης, όχι τάξης. Η πολιτική δεν γίνεται από δύο ανταγωνιστικά έθνη τόσο όσο από έναν κοινό κύκλο που μπορεί να μετατοπίσει πόρους, πολέμους και δημόσιες αφηγήσεις από τη μια πρωτεύουσα στην άλλη.
Το φιλοϊσραηλινό λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι το πιο ορατό πρόσωπο αυτής της συμφωνίας. Χρηματοδοτεί εκστρατείες, διαμορφώνει την κάλυψη των μέσων ενημέρωσης και κρατά ορισμένες επιλογές εκτός τραπεζιού. Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσιάζεται συχνά ως άνθρωπος που ακολουθεί μόνο τα αμερικανικά συμφέροντα. Στην πράξη είναι παγιδευμένος μεταξύ δύο δυνάμεων μέσα στον ίδιο κόσμο της ελίτ. Η μία είναι το εκλογικό σώμα του «Πρώτα η Αμερική» που θέλει λιγότερους ξένους πολέμους. Η άλλη είναι τα χρήματα, τα δίκτυα και οι προσδοκίες εκείνων που ευνοούν το Ισραήλ πιο ανοιχτά. Η πολιτική προς το Ιράν γίνεται μέσα σε αυτή την ένταση. Το αποτέλεσμα είναι μια Ηνωμένες Πολιτείες που μπορούν να μιλούν για αυτοσυγκράτηση ενώ ακόμα κινούνται προς την αντιπαράθεση.
Το Ιράν Έχει Γίνει Φρούριο
Το Ιράν έχει σταματήσει να συμπεριφέρεται σαν μια χώρα που περιμένει να απομονωθεί και να υποταχθεί με κυρώσεις. Έχει μετατραπεί σε φρούριο. Η γεωγραφία του, το πρόγραμμα πυραύλων του, οι συμμαχίες του και η εσωτερική του συνοχή λειτουργούν μαζί. Η Ρωσία και η Κίνα του δίνουν διπλωματικό κάλυμμα και υλική υποστήριξη. Η ένταξη σε ένα ευρύτερο μη δυτικό μπλοκ, συμπεριλαμβανομένων των BRICS, του δίνει εναλλακτικές λύσεις στη δυτική χρηματοδότηση και το εμπόριο.
Θρησκεία, Μαρτύριο και Εθνική Αντοχή
Μέσα στη χώρα, η θρησκεία και η πολιτική είναι στενά συνδεδεμένες. Ο Σιισμός και η κουλτούρα του μαρτυρίου δεν είναι διακοσμητικά. Είναι πηγές αντοχής. Λένε στους ανθρώπους ότι η θυσία έχει νόημα και ότι η υποχώρηση είναι ατιμία. Αυτό κάνει μια πολιτική παράδοση πολύ πιο δύσκολη από ό,τι συχνά υποθέτουν οι ξένοι. Η Τεχεράνη μπορεί να απορροφήσει πόνο. Μπορεί να περιμένει. Μπορεί επίσης να ανταποδώσει με τρόπους που θα έκλειναν το στενό του Ορμούζ ή θα έβαζαν φωτιά στις ενεργειακές αγορές.
Η Ευρώπη Απροετοίμαστη για το Σοκ
Η Ευρώπη είναι ελάχιστα προετοιμασμένη για ένα τέτοιο σοκ. Το ΝΑΤΟ μπορεί να μιλά για ενότητα, αλλά η ενότητα δεν παράγει πετρέλαιο ή φυσικό αέριο. Μια μακρά ενεργειακή κρίση θα αύξανε τις τιμές, θα τροφοδοτούσε τον πληθωρισμό και θα αποδυνάμωνε τα ήδη εύθραυστα δημόσια οικονομικά. Ο ρόλος του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος θα δεχόταν μεγαλύτερη πίεση καθώς οι χώρες αναζητούν άλλους τρόπους συναλλαγών. Ένα πολυπολικό σύστημα είναι ήδη ορατό. Η Κίνα, η Ρωσία και οι εταίροι τους χτίζουν συστήματα πληρωμών, ενεργειακές συμφωνίες και πολιτικές λέσχες που δεν περνούν από την Ουάσιγκτον.
Ένας Πολυπολικός Κόσμος που Επιταχύνεται από τον Πόλεμο
Κάθε μήνας υψηλών τιμών ενέργειας και στρατιωτικής έντασης επιταχύνει αυτή τη διαδικασία. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που επέλεξαν δαπανηρές ενεργειακές μεταβάσεις και ανοιχτή υποστήριξη προς την Ουκρανία θα αντιμετώπιζαν ακόμη πιο σκληρές επιλογές. Τα νοικοκυριά θα πλήρωναν περισσότερα. Η βιομηχανία θα έχανε έδαφος. Ο πολιτικός θυμός θα αυξανόταν. Ο πόλεμος δεν θα έμενε στους χάρτες του Κόλπου. Θα έμπαινε στην καθημερινή ζωή.
Το Όραμα του Μείζονος Ισραήλ
Πίσω από τους χάρτες και τους πυραύλους βρίσκεται μια βαθύτερη ιδέα. Κάποια ρεύματα στην ισραηλινή πολιτική δεν βλέπουν την παρούσα σύγκρουση ως ένα περιορισμένο πρόβλημα ασφαλείας. Τη βλέπουν ως μέρος μιας ευρύτερης ιστορικής αποστολής. Η γλώσσα του Μείζονος Ισραήλ δεν αφορά μόνο σύνορα σε έναν χάρτη. Είναι δεμένη με θρησκευτικές και μεσσιανικές προσδοκίες. Σε αυτό το όραμα, οι μεγάλοι πόλεμοι και οι καταστροφές δεν είναι μόνο κίνδυνοι. Μπορούν να είναι στάδια στον δρόμο προς μια υποσχεμένη μεταμόρφωση.
Η Καταστροφή ως Πολιτικός Ορίζοντας
Τα αρχαία κείμενα μιλούν για τεράστιες μάχες και για έναν κόσμο που αναδημιουργείται μέσα από την καταστροφή. Όταν αυτές οι ιδέες εισέρχονται στα δωμάτια όπου αποφασίζεται η στρατηγική, το νόημα του κινδύνου αλλάζει. Ένας πόλεμος με το Ιράν δεν είναι πλέον μόνο ένα στοίχημα για πυραύλους και πετρέλαιο. Γίνεται μια πιθανή πύλη σε μια διαφορετική εποχή. Γι’ αυτό η σύγκρουση δεν μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο μέσα από στρατιωτικούς ισολογισμούς.
Πόλεμος Πληροφοριών και Κοινωνική Ρήξη
Ο πόλεμος πληροφοριών τρέχει παράλληλα με τη στρατιωτική εκστρατεία. Οι αφηγήσεις χτίζονται για να δικαιολογήσουν την κλιμάκωση, να κρύψουν το κόστος και να χαρακτηρίσουν την αντιπολίτευση ως ηθική αποτυχία. Αυτές οι αφηγήσεις ταξιδεύουν εύκολα επειδή τα ίδια δίκτυα της ελίτ ελέγχουν μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Στη Γαλλία και σε όλη την Ευρώπη, οι κοινωνικές επιπτώσεις δεν θα έμεναν αφηρημένες. Οι υψηλότερες τιμές καυσίμων, ο πληθωρισμός και η αίσθηση ότι πληρώνονται μακρινοί πόλεμοι στο σπίτι θα βάθαιναν τις υπάρχουσες πολιτικές διαιρέσεις. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς θα έπεφτε περαιτέρω. Κόμματα που υπόσχονται προστασία και ρήξη θα κέρδιζαν έδαφος.
Ποιος Πληρώνει και Ποιος Ωφελείται
Η επερχόμενη διαταραχή φαίνεται επομένως λιγότερο σαν ατύχημα και περισσότερο σαν σύγκλιση. Η αμερικανική ισχύς θέλει να επιβραδύνει τη Ρωσία και την Κίνα. Η ισραηλινή στρατηγική θέλει να σπάσει το Ιράν. Οι ίδιες ελίτ διαχειρίζονται και τις δύο προτεραιότητες, ακόμη και όταν διαφωνούν για το ποια πρέπει να έρθει πρώτη. Θρησκευτικά και πολιτικά οράματα δίνουν στην αντιπαράθεση ένα νόημα μεγαλύτερο από τη συνηθισμένη κρατική τέχνη. Οι ενεργειακές αγορές, το δολάριο, το ΝΑΤΟ και οι ευρωπαϊκές κοινωνίες είναι το έδαφος στο οποίο θα πληρώνονταν το κόστος. Μια παγκόσμια καταστροφή αυτού του είδους δεν θα έπεφτε εξίσου σε όλους. Θα υπηρετούσε τη χώρα που έχει τα περισσότερα να κερδίσει από την καταστροφή του τελευταίου μεγάλου περιφερειακού αντιπάλου της, και θα υπηρετούσε την κοινή ελίτ που αντιμετωπίζει την ισραηλινή και την αμερικανική ισχύ ως δύο όργανα του ίδιου σχεδίου.
