Από τις βροχοποιήσεις στον Πόλεμο του Βιετνάμ έως τις ιδιωτικές εκτοξεύσεις αερολυμάτων, τα απόρρητα αρχεία δείχνουν ότι ο έλεγχος του καιρού υπήρξε πάντα στρατιωτικό σχέδιο — και η Τεχεράνη πιστεύει ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Για χρόνια ο ουρανός πάνω από το Ιράν παρέμενε επικίνδυνα σιωπηλός. Στις αρχές του 2026 η χώρα βρισκόταν στο χείλος υδροδοτικής κατάρρευσης. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είχε προειδοποιήσει ότι χωρίς άμεσες βροχές η Τεχεράνη θα αντιμετώπιζε περιορισμούς στην υδροδότηση· αν η ξηρασία συνεχιζόταν, η ίδια η πρωτεύουσα θα μπορούσε να χρειαστεί εκκένωση.
Τότε, στα τέλη Μαρτίου και τον Απρίλιο, οι ουρανοί άνοιξαν. Ισχυρές εβδομαδιαίες βροχοπτώσεις σάρωσαν το Ιράν και το Ιράκ, ενώ η θερμοκρασία έπεσε κατά περίπου πέντε βαθμούς Κελσίου. Για πρώτη φορά έπειτα από χρόνια, φράγματα υπερχείλισαν και αυτοκινητόδρομοι καλύφθηκαν από νερά. Η ανακούφιση για δεκάδες εκατομμύρια Ιρανούς ήταν αναμφισβήτητη· ο συγχρονισμός της, όμως, πυροδότησε καταιγισμό σεναρίων.
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, το Ιράν είχε εξαπολύσει πλήγματα ακριβείας εναντίον αμερικανικών ραντάρ και συστημάτων αεράμυνας στον Περσικό Κόλπο. Οι επιθέσεις ήταν τόσο συντονισμένες που Ιρανοί αξιωματούχοι περιέγραψαν την περιοχή ως «σκοτεινές νύχτες» για την αμερικανική επιτήρηση. Στις 21 Απριλίου, η ιρανική πρεσβεία στο Αφγανιστάν ανέφερε σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ ότι το Ιράν είχε πλήξει μυστικό κέντρο τροποποίησης του κλίματος στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ότι ο καιρός της περιοχής άλλαξε αμέσως μετά. Η ανάρτηση διαγράφηκε αργότερα, όχι όμως πριν διαδοθεί ευρέως και προκαλέσει έντονη διαδικτυακή συζήτηση.
Για τον απλό αναγνώστη, τέτοιοι ισχυρισμοί μοιάζουν με θεωρία συνωμοσίας. Το Πεντάγωνο, ωστόσο, επιδιώκει τον έλεγχο του καιρού εδώ και δεκαετίες: καθοδηγούσε τυφώνες τη δεκαετία του 1940 και προκαλούσε βροχή πάνω από το Βιετνάμ για να παρατείνει την εποχή των μουσώνων προς στρατιωτικό όφελος.
Η στρατιωτική γέννηση του ελέγχου του καιρού
Το 1946 ο χημικός της General Electric Βίνσεντ Σέφερ ανακάλυψε ότι ο ξηρός πάγος μπορούσε να προκαλέσει βροχόπτωση σε υπέρψυκτα νέφη. Ο συνάδελφός του, νομπελίστας Ίρβινγκ Λάνγκμιουρ, αναγνώρισε αμέσως τη στρατιωτική προοπτική.
Έως το 1947 ξεκίνησε το Πρόγραμμα Σίρους: αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις επιχείρησαν να αποδυναμώσουν τυφώνα ανοιχτά της Φλόριντα σπέρνοντας ξηρό πάγο από βομβαρδιστικό B-17. Ο κυκλώνας άλλαξε αιφνίδια πορεία, ενισχύθηκε και βγήκε στη στεριά κοντά στη Σαβάνα. Ο Λάνγκμιουρ πείστηκε ότι δεν επρόκειτο για σύμπτωση, δεν μπόρεσε όμως ποτέ να αποδείξει αιτιώδη σχέση. Το σκάνδαλο και οι απειλές αγωγών καθυστέρησαν την έρευνα για τροποποίηση του καιρού επί μία δεκαετία.
Το 1962 το Γραφείο Καιρού και το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ ξεκίνησαν το Πρόγραμμα STORMFURY για την αποδυνάμωση τυφώνων με σπορά ιωδιούχου αργύρου· μεταγενέστερες αναλύσεις έδειξαν ότι οι παρατηρούμενες μειώσεις ανέμων θα μπορούσαν να ήταν φυσικές. Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας παραδέχεται ότι η επίδραση της ανθρώπινης παρέμβασης δεν αποδείχθηκε ποτέ, και το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε το 1983 ως αποτυχία.
Δύο δεκαετίες χρηματοδοτούμενων πειραμάτων δεν παρήγαγαν παρά αποτυχία. Αντί να εγκαταλείψουν τη φαντασίωση, οι ΗΠΑ στράφηκαν σε κάτι πολύ πιο σκοτεινό: τη μετατροπή του ίδιου του ουρανού σε όπλο.
Από την αποτυχία στο όπλο: Το Βιετνάμ
Τον Σεπτέμβριο του 1966 ο υπουργός Άμυνας Ρόμπερτ Μακναμάρα έστειλε στον πρόεδρο Τζόνσον διαβαθμισμένο υπόμνημα για το Πρόγραμμα Πόπαϊ. Το σχέδιο προέβλεπε αύξηση των βροχοπτώσεων πάνω από το Μονοπάτι Χο Τσι Μινχ στο Λάος, το δίκτυο δρόμων και μονοπατιών μέσω του οποίου το Βόρειο Βιετνάμ ανεφοδίαζε τις δυνάμεις του στο Νότο. Στόχος ήταν να καταστραφούν χωματόδρομοι, να προκληθούν κατολισθήσεις και να παρεμποδιστεί η κίνηση φορτηγών και στρατευμάτων.
Από το 1967 έως το 1972 αμερικανικά αεροσκάφη WC-130 και RF-4C πραγματοποιούσαν αποστολές από βάσεις στην Ταϊλάνδη και το Νότιο Βιετνάμ, σπέρνοντας σύννεφα με ιωδιούχο άργυρο. Σε διάστημα πέντε ετών εκτελέστηκαν περισσότερες από 2.600 πολεμικές εξόδους. Η εποχή των βροχών πάνω από το ανατολικό Λάος παρατάθηκε κατά 30 έως 45 ημέρες ετησίως, από τις συνήθεις 100–120 ημέρες σε 150 ή και περισσότερες. Ούτε η κυβέρνηση του Λάος ούτε το Κογκρέσο των ΗΠΑ ενημερώθηκαν ποτέ.
«Κάντε λάσπη, όχι πόλεμο»
Τον Μάιο του 1967 ο Αμερικανός πρεσβευτής στο Λάος Σάλιβαν ανέφερε την Επιχείρηση Κομάντο Λάβα: αμερικανικά C-130 έριχναν δεκάδες χιλιάδες χάρτινους σάκους γεμάτους με χημικά που ανέπτυξε η Dow Chemical στις Διαδρομές 96 και 110, βασικές αρτηρίες ανεφοδιασμού του Βορείου Βιετνάμ. Κατά την επαφή με το υγρό τροπικό έδαφος, το μείγμα μετέτρεπε το χώμα σε ελαιώδη, λιπαρή λάσπη στην οποία φορτηγά και στρατιωτικά οχήματα βυθίζονταν μέχρι τους άξονές τους. Ο Σάλιβαν έκρινε την επιχείρηση επιτυχημένη και ζήτησε την επέκτασή της, κλείνοντας το τηλεγράφημά του με τη φράση: «Κάντε λάσπη, όχι πόλεμο!»
Όταν πληροφορίες για το Πρόγραμμα Πόπαϊ άρχισαν να διαρρέουν στον Τύπο το 1971, έγινε σαφές ότι οι ΗΠΑ διεξήγαγαν μυστικό κλιματικό πόλεμο επί πέντε χρόνια. Ο υπουργός Άμυνας Μέλβιν Λερντ αρνήθηκε ενώπιον του Κογκρέσου ότι υπήρχε οποιοδήποτε πρόγραμμα τροποποίησης του καιρού ως τακτικό όπλο — ψευδόμενος ενόρκως. «Νομικά» η επιχείρηση δεν συνιστούσε παραβίαση, αφού δεν υπήρχε σχετική απαγόρευση εκείνη την εποχή.
Το νομικό κενό και η Σύμβαση ENMOD
Τον Οκτώβριο του 1974 η Σοβιετική Ένωση κατέθεσε στον ΟΗΕ πρόταση για συνθήκη απαγόρευσης του περιβαλλοντικού πολέμου, προλαβαίνοντας τις μυστικές αμερικανοσοβιετικές διαπραγματεύσεις που διεξήγαγε η κυβέρνηση Φορντ από τον Ιούλιο του 1974. Αμερικανοί διπλωμάτες πίεζαν για εξαιρέσεις που θα προστάτευαν τα αμερικανικά συμφέροντα. Πίσω από κλειστές πόρτες, το Γενικό Επιτελείο των Ενόπλων Δυνάμεων αντιτασσόταν σε κάθε περιορισμό. Υπόμνημα του Κίσινγκερ προς τον Νίξον τον Αύγουστο του 1974 σημείωνε ότι το Γενικό Επιτελείο προτιμούσε «καθόλου περιορισμούς».
Η Σύμβαση ENMOD, που υιοθετήθηκε το 1976, απαγορεύει την εχθρική περιβαλλοντική τροποποίηση μόνο όταν έχει «εκτεταμένες, μακροχρόνιες ή σοβαρές» επιπτώσεις — ένα όριο που στην πράξη εξαιρεί τις περισσότερες κλιματικές επεμβάσεις. Η σπορά νεφών, η παράταση της εποχής των βροχών ή η αποδυνάμωση του εδάφους μένουν πολύ κάτω από αυτόν τον πήχη. Η «ειρηνική» τροποποίηση του καιρού παρέμεινε ελεύθερη από διεθνή εποπτεία.
Η σύγχρονη θεσμοποίηση και οι ιδιωτικές εκτοξεύσεις
Το 2016 ο διευθυντής της CIA Τζον Μπρέναν δήλωσε δημόσια ότι η έγχυση στρατοσφαιρικών αερολυμάτων είχε τραβήξει την «προσωπική του προσοχή». Υπολόγισε το κόστος ενός προγράμματος παγκόσμιας ψύξης σε περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως και παραδέχθηκε ανοιχτά ότι η τεχνολογία θα μπορούσε να μετατοπίσει καιρικά πρότυπα προς όφελος ορισμένων περιοχών σε βάρος άλλων.
Από το 2020 η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας λαμβάνει χρηματοδότηση για έρευνα ηλιακής γεωμηχανικής. Το 2022 το Κογκρέσο επέβαλε την κατάρτιση πενταετούς ομοσπονδιακού ερευνητικού σχεδίου και το 2023 ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε ερευνητικό πλάνο για στρατοσφαιρικά αερολύματα και φωτισμό θαλάσσιων νεφών. Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν προειδοποιήσει ότι μονομερείς δοκιμές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέα πηγή διεθνούς σύγκρουσης.
Το πιο ανησυχητικό κατώφλι είναι η μετάβαση από κυβερνητικές εκθέσεις και μοντέλα σε ιδιωτικούς πειραματισμούς. Μέχρι τον Απρίλιο του 2025 η εταιρεία Make Sunsets δήλωνε περισσότερες από 124 εκτοξεύσεις μπαλονιών που απελευθέρωναν διοξείδιο του θείου, ενώ έως τον Μάιο είχε εκλυθεί περίπου 0,1 τόνος διοξειδίου του θείου.
Το «κλιματικό δαχτυλίδι» γύρω από το Ιράν
Ενώ ιδιωτικές εταιρείες δοκιμάζουν γεωμηχανική σε κοινή θέα, μια πιο αθόρυβη αλλά πιο άμεση υποδομή διαμορφώνεται εδώ και δεκαετίες κοντά στα σύνορα του Ιράν. Από τον Δεκέμβριο του 1967, η Weather Engineering Corporation of America, μαζί με τη θυγατρική της στον Καναδά, πραγματοποιούσε επιχειρήσεις σποράς νεφών πάνω από τρεις λεκάνες απορροής στα όρη Ελμπούρζ, βάσει σύμβασης με την κυβέρνηση του Σάχη. Η ανάλυση της πρώτης περιόδου (Δεκέμβριος 1967 – Απρίλιος 1968) έδειξε αυξήσεις βροχόπτωσης από 111% έως 177%, ανάλογα με τη μέθοδο υπολογισμού, με στατιστική σημαντικότητα άνω του 99%.
Οι δύο εταιρείες κατέθεσαν αργότερα αγωγή ύψους 95 εκατομμυρίων δολαρίων. Το ιστορικό αυτό προηγούμενο εξηγεί γιατί η Τεχεράνη θεωρεί εύλογο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ήδη σε κλιματικό πόλεμο — και γιατί η ξαφνική αλλαγή του καιρού πάνω από το Ιράν, αμέσως μετά τα πλήγματα κατά των αμερικανικών ραντάρ, διαβάστηκε από πολλούς όχι ως σύμπτωση, αλλά ως απάντηση.
Η σύνδεση παραμένει αναπόδεικτη. Όμως η διαδρομή από το Πρόγραμμα Σίρους και το Βιετνάμ έως τις σύγχρονες εκτοξεύσεις αερολυμάτων δείχνει ότι ο έλεγχος του καιρού δεν υπήρξε ποτέ απλώς επιστημονική φαντασία για το Πεντάγωνο. Υπήρξε διαρκές στρατιωτικό σχέδιο, με νομικά κενά ανοιχτά και τεχνολογία που περνά πλέον από τα κυβερνητικά εργαστήρια στον ιδιωτικό τομέα. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να γίνει — αλλά ποιος θα αποφασίζει πού θα βρέξει.
