Νότης Μαριάς, Καθηγητής Θεσμών της ΕΕ στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, πρώην Ευρωβουλευτής και Βουλευτής Ηράκλειου Κρήτης, notismarias@gmail.com
Πάρτι κάνει πλέον ο Ερντογάν και η παρέα του μετά την απόφαση της ΕΕ στις 27 Ιανουαρίου 2025 να προχωρήσει σε χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Συρίας.
Έτσι λίγες ημέρες μετά στις 4 Φεβρουαρίου 2025 συναντήθηκε στην Άγκυρα με τον τζιχαντιστή Αλ Τζολάνι που ορίστηκε «μεταβατικός πρόεδρος» της Συρίας και ακούει πλέον στο όνομα Αχμέντ Σάρα και ανακοίνωσε την στενή οικονομική συνεργασία της Άγκυρας με τη Δαμασκό, καταδεικνύοντας για άλλη μια φορά τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Τουρκίας στις πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις στη χώρα αυτή.
«Προωθούμε τις σχέσεις μας σε όλους τους τομείς από το εμπόριο, την πολιτική αεροπορία, την ενέργεια, την υγεία και την εκπαίδευση» (www.902.gr 4/2/2025) δήλωσε ο Ερντογάν επιβεβαιώνοντας τον καθοριστικό ρόλο που ετοιμάζονται να διαδραματίσουν οι τουρκικοί επιχειρηματικοί όμιλοι στην οικονομία της Συρίας μιας και το πακέτο ανοικοδόμησης της χώρας ανέρχεται σύμφωνα με το Reuters σε 400 δισ. δολάρια (www.reuters.com 4/2/2025).
Με τη θετική ψήφο Ελλάδας και Κύπρου η Απόφαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ για χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Συρίας
Για τον λόγο αυτόν άλλωστε λίγες μέρες νωρίτερα το πρακτορείο Anadolu πανηγύριζε με πηχυαίους τίτλους για την απόφαση της ΕΕ να «χαλαρώσει τις κυρώσεις κατά της Συρίας» (www.aa.com.tr 27/1/2025).
Μια απόφαση που έλαβε το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στις 27/1/2025 ομόφωνα, δηλαδή και με τις ψήφους Αθήνας και Λευκωσίας και την οποία αναλύσαμε εκτεταμένα σε πρόσφατη τηλεοπτική μας εκπομπή στις 3 Φεβρουαρίου 2025 (https://www.youtube.com/watch?v=mEyO17v1Hls) στην οποία είχαμε επισημάνει ότι αυτή που κατά κύριο λόγο θα κέρδιζε από την άρση των κυρώσεων ήταν η ίδια η Τουρκία λόγω των στενών της σχέσεων με τον Αλ Τζολάνι και την παρέα του.
Και όλα αυτά βέβαια ενώ Άγκυρα και Δαμασκός επεξεργάζονται την υπογραφή και τουρκοσυριακού μνημονίου για την δήθεν οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, ένα μνημόνιο στα μέτρα του ανυπόστατου, άκυρου και παράνομου τουρκολυβικού μνημονίου του 2019.
Και παρά τις δηλώσεις της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλας ότι δήθεν η Τουρκία δεν πρόκειται να προχωρήσει στην υπογραφή τουρκοσυριακού μνημονίου οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μιας και ο Χακάν Φιντάν την διαβεβαίωσε ότι οι Τούρκοι «δεν έχουν καμία τέτοια πρόθεση, ότι πρόκειται για φημολογία που δεν έχει καμία βάση» (www.thepressroom.gr 15/1/2025), μόνο αφελείς θα μπορούσαν «να χάψουν» μια τέτοια τουρκική δήθεν διαβεβαίωση. Και όμως η Κάλας στην ίδια δήλωση κατέληξε: «δεν έχω λόγο να αμφισβητώ τα λόγια του, διότι του έθεσα ευθέως το ερώτημα»!!!
Και εις ένδειξη ……….ευγνωμοσύνης προς την Αθήνα για τη θετική της στάση στη χαλάρωση των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Συρίας, λίγες μέρες μετά τουρκική κορβέτα παρενόχλησε ελληνικό πλοίο πόντισης καλωδίου σε απόσταση 7 ναυτικών μιλίων βόρεια της Κρήτης, στην περιοχή του Αγίου Νικολάου, εκπέμποντας μάλιστα και προκλητικό μήνυμα προς το ελληνικό πλήρωμα, απαιτώντας: «Σταματήστε τις έρευνες, δεν βρίσκονται εντός της περιοχής σας» (www.documentonews.gr 2/2/2025).
Οι ευρωπαϊκές οικονομικές κυρώσεις κατά της Συρίας
Ως γνωστόν οι οικονομικές κυρώσεις κατά της Συρίας που έχουν επιβληθεί ήδη από το 2011 από την ΕΕ, τις ΗΠΑ και άλλες χώρες έχουν εξουθενώσει οικονομικά τη Συρία. Για τον λόγο αυτό άλλωστε οι τζιχαντιστές της Δαμασκού από την πρώτη στιγμή ανατροπής του Άσαντ ζητούν μετ΄ επιτάσεως την άρση των οικονομικών κυρώσεων. Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και η Τουρκία κατά τη συζήτηση του θέματος της Συρίας στο Συμβουλίου Ασφαλείας στις 8 Ιανουαρίου 2025, ενώ η εκπρόσωπος των ΗΠΑ στο Συμβούλιο Ασφαλείας ανακοίνωσε ότι η Ουάσιγκτον είχε ήδη δρομολογήσει στις 6 Ιανουαρίου 2025 μερική άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Συρίας υιοθετώντας τη Γενική Άδεια Νο 24 (https://ofac.treasury.gov 6/1/2025).
Εμείς από την πλευρά μας στην εβδομαδιαία μας εκπομπή «η Ελλάδα στον Κόσμο» είχαμε έγκαιρα προειδοποιήσει Αθήνα και Λευκωσία στις 13 Ιανουαρίου 2025 να μην συναινέσουν σε επίπεδο ΕΕ στην άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Συρίας μιας και αυτό θα ισχυροποιούσε παραπέρα τον Αλ Τζολάνι και τη Συρία και θα άνοιγε διάπλατα το δρόμο για την υπογραφή τουρκοσυριακού μνημονίου δήθεν οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών ανάμεσα στην Τουρκία και στη Συρία (https://www.youtube.com/watch?v=D3YGLxkz4YA).
Το κλίμα στις Βρυξέλλες όμως άλλαξε ραγδαία υπέρ της Συρίας καθώς πλέον «η ΕΕ είναι έτοιμη να δώσει μια ευκαιρία στη νέα ηγεσία της Συρίας. Οι υπουργοί Εξωτερικών κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για την έναρξη της χαλάρωσης των κυρώσεων κατά της Συρίας» (https://gr.euronews.com 27/1/2025).
Πάντως η προσέγγιση της ΕΕ προς την Δαμασκό μετά την κατάληψή της από τον Αλ Τζολάνι και τους τζιχαντιστές ήταν ευθύς εξ αρχής προς θετική κατεύθυνση.
Είχε προηγηθεί άλλωστε η ομόφωνη απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 19 Δεκεμβρίου 2024 που, με τη σύμφωνη γνώμη Μητσοτάκη και Χριστοδουλίδη, μεταξύ άλλων επισήμανε ότι μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία, «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει την ιστορική ευκαιρία για επανένωση και ανοικοδόμηση της χώρας και υπογραμμίζει τη σημασία μιας συμπεριληπτικής πολιτικής διαδικασίας που θα ορίζει η ίδια η Συρία και θα ανταποκρίνεται στις θεμιτές προσδοκίες του συριακού λαού, σύμφωνα με τις βασικές αρχές της απόφασης 2254 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει το έργο του Ειδικού Απεσταλμένου των Ηνωμένων Εθνών για τη Συρία. Η ανεξαρτησία, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα της Συρίας εντός ασφαλών συνόρων θα πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστές σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο» (www.consilium.europa.eu 19/12/2024).
Παίρνοντας τη σκυτάλη το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ που συνεδρίασε στις 27 Ιανουαρίου 2025 στις Βρυξέλλες «αντάλλαξε απόψεις σχετικά με τη στήριξη της ΕΕ προς τη Συρία και τη χαλάρωση του πλαισίου κυρώσεων της ΕΕ» (www.consilium.europa.eu 27/1/2025). Μάλιστα όπως δήλωσε η ίδια η Κάλας «καταλήξαμε σήμερα σε πολιτική συμφωνία για την έναρξη της χαλάρωσης των κυρώσεων κατά της Συρίας. Αυτό θα μπορούσε να τονώσει τη συριακή οικονομία και να βοηθήσει τη χώρα να ξανασταθεί στα πόδια της. Παρότι στόχος μας είναι να προχωρήσουμε γρήγορα, είμαστε επίσης έτοιμοι να αναστρέψουμε την πορεία σε περίπτωση επιδείνωσης της κατάστασης. Παράλληλα, θα ενισχύσουμε την ανθρωπιστική βοήθεια και τις προσπάθειες ανάκαμψης» (www.consilium.europa.eu 27/1/2025).
Δεδομένου ότι οι οικονομικές κυρώσεις που είχε επιβάλει η ΕΕ στο καθεστώς του Άσαντ και οι οποίες βρίσκονται ακόμη σε ισχύ καταλαμβάνουν το σύνολο της συριακής οικονομίας, τέθηκαν προς την Κάλας ερωτήματα σε σχέση με το κατά πόσο η άρση των κυρώσεων αφορά τις τράπεζες, την ενέργεια και τις μεταφορές με την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ να δηλώνει ότι ενόψει των πολλών κυρώσεων κατά της Συρίας έχει ήδη γίνει μια ομαδοποίηση των κυρώσεων προκειμένου να διαμορφωθεί ένας οδικός χάρτης για μια προσέγγιση βήμα προς βήμα, αρχής γενομένης με τις κυρώσεις που αποτελούν το μεγαλύτερο εμπόδιο για την άμεση ανοικοδόμηση της χώρας αποκλείοντας ταυτόχρονα την άρση των κυρώσεων σε σχέση με την πώληση όπλων στη Συρία.
Και κατέληξε: «Άρα, αυτή τη στιγμή έχουμε μια πολιτική απόφαση, έχουμε τον οδικό χάρτη, έχουμε μια προσέγγιση βήμα προς βήμα, ώστε αν δούμε κάποια βήματα να πηγαίνουν προς τη σωστή κατεύθυνση, να είμαστε επίσης πρόθυμοι να χαλαρώσουμε τις επόμενες κυρώσεις. Αυτό που πρέπει να πω είναι ότι πρόκειται για πολιτική συμφωνία. Υπάρχουν επίσης τεχνικά ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν, αλλά ελπίζω, επειδή υπάρχει η πολιτική βούληση, ότι αυτά τα ζητήματα θα λυθούν εντός των εβδομάδων» (www.eeas.europa.eu 27/1/2025).
400 δισ. δολάρια το πακέτο ανοικοδόμησης της Συρίας
Πάντως σύμφωνα με ανακοίνωση της ΕΕ στα τέλη Νοεμβρίου 2024 «τα περιοριστικά μέτρα στο πλαίσιο του καθεστώτος κυρώσεων κατά της Συρίας εφαρμόζονται πλέον σε συνολικά 318 πρόσωπα και 86 οντότητες» ενώ «όσοι υφίστανται κυρώσεις θα υπόκεινται σε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτική απαγόρευση προς την ΕΕ. Επιπλέον απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση παροχή κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων προς τα πρόσωπα ή τις οντότητες αυτές ή προς όφελός τους» (www.consilium.europa.eu 25/11/2024).
Στις παραπάνω 86 «οντότητες» εντάσσεται η αφρόκρεμα των συριακών επιχειρήσεων και οργανισμών που περιλαμβάνουν τράπεζες, ασφάλειες, ξενοδοχεία, αεροπορικές εταιρείες, τουριστικές επιχειρήσεις, εταιρείες τηλεπικοινωνιών και ενέργειας αλλά και διυλιστήρια και βιομηχανίες χάλυβα και τσιμέντου.
Και πριν προλάβει να στεγνώσει το μελάνι της απόφασης των Υπουργών Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ ο Αλ Τζολάνι στις 31 Ιανουαρίου 2025 ανακοίνωσε ένα πρόγραμμα μαζικών ιδιωτικοποιήσεων τουλάχιστον 107 κρατικών επιχειρήσεων της Συρίας (www.reuters.com 31/1/2025) απόφαση που εύλογα προβλήθηκε από τον τουρκικό τύπο (www.dailysabah.com 31/1/2025) μιας και σύμφωνα με το ίδιο το Reuters οι τουρκικοί επιχειρηματικοί όμιλοι προετοιμάζουν μαζική οικονομική απόβαση στη Συρία έχοντας βάλει στο μάτι τα σχέδια ανοικοδόμησης της οικονομίας της Συρίας καθώς το πακέτο ανέρχεται σύμφωνα με εκτιμήσεις στα 400 δισ. δολάρια συμπεριλαμβανομένων και των «επενδύσεων» σε υποδομές, σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, άλλες μεγάλες κατασκευές και έργα στο πεδίο των μεταφορών (www.reuters.com 4/2/2025).
Πως λοιπόν μετά απ΄ όλα αυτά ο Ερντογάν να μην κάνει πάρτι αναφωνώντας «εις υγείαν των κορόιδων» που προχώρησαν σε χαλάρωση των ευρωπαϊκών οικονομικών κυρώσεων κατά της Συρίας.
