Γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil.).
Η συζήτηση γύρω από την Ουκρανία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα πεδία των στρατιωτικών συγκρούσεων ή των γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Πίσω από τις σύγχρονες εξελίξεις βρίσκεται και μια μακρά ιστορία, η οποία συνδέεται με το ζήτημα της Ουνίας και των σχέσεων μεταξύ Ορθοδοξίας και Ρωμαιοκαθολικισμού.
Η απαρχή του ζητήματος τοποθετείται στην Ένωση του Μπρεστ το 1596, όταν μέρος της ορθόδοξης ιεραρχίας των περιοχών της σημερινής Ουκρανίας και Λευκορωσίας αποδέχθηκε την εκκλησιαστική κοινωνία με τη Ρώμη, διατηρώντας παράλληλα το ανατολικό λειτουργικό τυπικό. Έτσι δημιουργήθηκε η λεγόμενη Ελληνοκαθολική ή Ουνιτική Εκκλησία.
Κατά τον 17ο αιώνα, σημαντικές προσωπικότητες της Ορθοδοξίας αντέδρασαν στις προσπάθειες επέκτασης της Ουνίας. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ο Κύριλλος Λούκαρις, ο οποίος διετέλεσε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και υπήρξε ένθερμος πολέμιος των ουνιτικών επεκτατικών σχεδίων στην Ανατολή. Η δράση του, οι θέσεις του και οι επαφές του με προτεσταντικούς κύκλους προκάλεσαν έντονες αντιπαραθέσεις και συχνά παρερμηνεύθηκαν από φίλους και αντιπάλους του.
Ωστόσο, η ιστορική πραγματικότητα καταδεικνύει ότι ο Λούκαρις θεωρούσε την Ουνία ως σοβαρή πρόκληση για την ενότητα της Ορθοδοξίας, με διαχρονική επικινδυνότητα.
Κατά τους επόμενους αιώνες, ιδιαίτερα στις δυτικές περιοχές της Ουκρανίας, η Ουνία απέκτησε ισχυρή παρουσία. Το φαινόμενο αυτό συνδέθηκε πολλές φορές με πολιτικές και εθνικές επιδιώξεις, ιδίως κατά την περίοδο της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και αργότερα κατά τις δραματικές εξελίξεις του 20ού αιώνα.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εμφανίσθηκαν ουκρανικές εθνικιστικές οργανώσεις, όπως η Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών, καθώς και ο Ουκρανικός Εξεγερσιακός Στρατός, με ηγετικές μορφές που εμφανίστηκαν όπως ο Στέπαν Μπαντέρα και ο Ρομάν Σουχέβιτς. Η ιστορική έρευνα καταγράφει ότι ορισμένες από αυτές τις οργανώσεις συνεργάστηκαν κατά περιόδους και με τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής, ενώ παράλληλα ανέπτυξαν δική τους εθνικιστική ατζέντα.
Για τον λόγο αυτό, μέχρι σήμερα αποτελούν αντικείμενο έντονων ιστορικών και γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων. Είναι ωστόσο αναγκαίο να επισημανθεί ότι η ταύτιση του συνόλου της Ουνίας ή όλων των Ουκρανών και των λεγόμενων Ελληνο-καθολικών με τον ναζισμό δεν τεκμηριώνεται ιστορικά. Η Ουνία αποτελεί διπλωματικό και εκκλησιαστικό θεσμό που προϋπήρχε επί αιώνες των γεγονότων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Αντίστοιχα, οι ακραίες εθνικιστικές ή νεοναζιστικές ομάδες που εμφανίσθηκαν στη σύγχρονη Ουκρανία δεν μπορούν να θεωρηθούν εκπρόσωποι του συνόλου του ουκρανικού λαού, ούτε του συνόλου των θρησκευτικών κοινοτήτων της χώρας αυτής.
Στη σημερινή εποχή, η Ουκρανία βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σύνθετης αντιπαράθεσης όπου εμπλέκονται ζητήματα εθνικής ταυτότητας, εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας, ιστορικής μνήμης και γεωπολιτικής στρατηγικής.
Η Ουνία εξακολουθεί να αποτελεί σημείο τριβής μεταξύ Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών, ενώ οι αναφορές σε ιστορικές προσωπικότητες και κινήματα του παρελθόντος χρησιμοποιούνται συχνά για την υποστήριξη σύγχρονων πολιτικών αφηγήσεων. Η ιστορία, όμως, απαιτεί ακρίβεια και νηφαλιότητα. Η κατανόηση των γεγονότων προϋποθέτει διάκριση ανάμεσα στις θεολογικές διαφορές, τις εθνικές επιδιώξεις και τις γεωπολιτικές συγκρούσεις κάθε εποχής. Μόνον έτσι μπορεί να αποτιμηθεί αντικειμενικά ο ρόλος της Ουνίας, του Κυρίλλου Λουκάρεως και των μεταγενέστερων εξελίξεων που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη ουκρανική πραγματικότητα.
Academician Professor ALEXIOS P.PANAGOPOULOS (DDDr. Dr.Habil.)
Academician EASA – European Academy of Sciences & Arts (Salzburg – Austria, from 5.6.2024).
Academician MCA – International Slavic Academy oF Sciences, Culture, Education & Arts (Moscow – 7 Slavic Countries, from 26.12.2018).
Academician IEAI – International Ethical Academy of India, from 6/2024.
Professor of Political Sciences & Law, Department
Phd Political Sciences.
Phd Bioethics Biopsychology Medical Anthropology.
Phd Theology Religion.
Diploma Dr. Habilitation of Law.
Post-Doc’s in Law University of Belgrade
Post-Doc in Theology Religion University of Munchen
Post-Doc in Bioethics University of Patras
Degree of Law/Lawyer, Degree of Theology, Degree of History/Philology, Degree of Music. Scholar DAAD, ΙΚΥ, etc.
Director EPLO for BiH and MNE. Author, Poet.
Candidate for Nobel Peace Prize 2025.
Member Ciesart, Camara Internacional de Escritores y Artistas – Spain
Member World Association of Jurists (WJA), Washington, USA
https://orcid.org/0009-0008-9304-4040
https://ftb.academia.edu/AlexiosPanagopoulos/Papers
https://scholar.google.com/scholar?hl=el&as_sdt=0%2C5&q=aleksios+panagopoulos&btnG=
https://www.biblionet.gr/ Παναγόπουλος, Αλέξιος Π.
