Γράφει ο Καθηγητής και Ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Π. Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil.).
Η Ορθοδοξία δεν είναι επίδειξη πλούτου, ούτε γεωαρχιτεκτονική πολυτέλεια, ούτε ανταγωνισμός εκκλησιαστικής μεγαλοπρέπειας και χλιδής. Είναι Σταυρός, μετάνοια, ταπείνωση, θυσία και διακονία. Ο π. Σεραφείμ Ρόουζ είχε προειδοποιήσει για έναν εξαιρετικά ύπουλο κίνδυνο: την Εκκοσμίκευση μέσα στην Εκκλησία που μπορεί να εμφανιστεί μεταμφιεσμένη σε απόλυτη «παραδοσιακότητα». Ο άνθρωπος μπορεί να προσέχει σχολαστικά τις βυζαντινές εικόνες, το αγνό μελισσοκέρι, τα καλαίσθητα ορθόδοξα βιβλία και το εξωτερικό λειτουργικό τυπικό και, ταυτόχρονα, να έχει απομακρυνθεί από την ουσία του Ευαγγελίου: την ταπείνωση, τη μετάνοια και την αγάπη. Όπως κάποιοι ιεροψάλτες υπερτονίζουν το μουσικό μέλος εν αντίθεση με την πνευματικότητα, κατάνυξη και μυσταγωγική προσευχή.
Το ίδιο ερώτημα τίθεται και για το Ιεράτευμα. Δεν αμφισβητεί κανείς την ιστορική, συμβολική και λειτουργική σημασία των αρχιερατικών αμφίων και διακριτικών αμφίων. Όμως η Εκκλησία οφείλει διαρκώς να εξετάζει τι πνευματικό μήνυμα εκπέμπει η χρήση τους για το απλό πλήρωμα. Όταν ο Αρχιερέας περιβάλλεται από αυτοκρατορικό μανδύα, βαρύτιμη μεταλλική ράβδο, πολυτελή μήτρα, σάκκο και άλλα σύμβολα υψηλής τελετουργικής μεγαλοπρέπειας, όταν δεσπόζει σε θρόνο ακόμη και εκτός του Ιερού Βήματος και όταν όλα αυτά συνοδεύονται από υπερβολικούς βυζαντινούς και πανάκριβη χλιδή, οφείλουμε να θέσουμε ένα απλό αλλά δύσκολο ερώτημα: Μήπως η εξωτερική μεγαλοπρέπεια έχει αρχίσει να επισκιάζει την πνευματική και ποιμαντική διακονία;
Το ζήτημα δεν είναι ένα ένδυμα καθαυτό. Το ζήτημα είναι το συνολικό μήνυμα στο λαό. Τι αισθάνεται ο φτωχός άνθρωπος; Τι αισθάνεται ο άνεργος; Τι αισθάνεται η απλή Ελληνική οικογένεια που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις ανάγκες της; Που δεν μπορεί φυσιολογικά να διαθρέψει τα παιδιά της; Τι αισθάνεται ο απλός πιστός όταν βλέπει γύρω από το εκκλησιαστικό αξίωμα μια εικόνα υπερβολικής χλιδής; Όταν η πολυτέλεια γίνεται προκλητική σε μια κοινωνία που δοκιμάζεται οικονομικά, το ζήτημα παύει να είναι μόνο αισθητικό. Γίνεται ποιμαντικό, ηθικό, βιοηθικό, βιοπολιτικό και κοινωνικό.
Η Εκκλησία δεν είναι ένα ζωντανό μουσείο του Βυζαντίου. Ο Επίσκοπος, δεν είναι γενικός γραμματέας της κυβέρνησης, δεν οφείλει να είναι μισθωτός ποιμήν κι ας έλαβε όμοιες αποδοχές γενικού γραμματέα υπουργείου σε μια περίοδο πτώχευσης της πατρίδας. Δεν καλείται να αναπαριστά τον κοσμικό αυτοκράτορα, στον μικρόκοσμο της Μητρόπολης, αλλά να γίνεται τύπος πνευματικού ποιμένα, ο γνήσιος πατέρας και διάκονος του λαού του Θεού. Γιατί ο Αρχιερέας δεν είναι κοσμικός μονάρχης. Δεν είναι Δεσπότης, δηλαδή Τοπάρχης του αυτοκράτορα. Είναι κυρίως ποιμένας που οφείλει να δώσει την ψυχή υπέρ του λαού του, όπως ο άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης. Και ο ποιμένας δεν προηγείται του ποιμνίου για να τον θαυμάζουν. Προηγείται για να το υπηρετεί, όποιος θέλει να είναι πρώτος, να είναι όλων διάκονος.
Η Εθνική ευθύνη. Η Εκκλησία της Ελλάδος δεν υπάρχει έξω από την ελληνική κοινωνία. Υπηρετεί έναν λαό, μια ιστορική συνέχεια, μια πολιτιστική κληρονομιά και μια πνευματική παράδοση που συνδέθηκε βαθιά με την ιστορική πορεία του Ελληνισμού. Γι’ αυτό η εκκλησιαστική ηγεσία οφείλει να αντιλαμβάνεται να ακούει την έννοια της εθνικής ευθύνης όχι ως υπαλληλική ή υπηρεσιακή ή κομματική ή κοσμική πολιτικοποίηση της Εκκλησίας, αλλά ως Βιοηθική ευθύνη απέναντι στον ελληνικό λαό, στην κοινωνική συνοχή, στην συνταγματική ελευθερία, στην αξιοπρέπεια, στην ειρήνη, στην οικογένεια, στον πολιτισμό και στο κοινό καλό.
Το εθνικό συμφέρον δεν ταυτίζεται με την εκάστοτε κρατική εξουσία. Είναι η διαφύλαξη της κοινωνίας, της δημοκρατικής και συνταγματικής τάξης, της ιστορικής μνήμης και της πνευματικής κληρονομιάς του τόπου. Και εδώ υπάρχει ένα θεμελιώδες θεσμικό όριο: Κανένας άνθρωπος και κανένας θεσμός δεν βρίσκεται πάνω από το Σύνταγμα, τον νόμο και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Για την Εκκλησία, παράλληλα, υπάρχει η εσωτερική της τάξη: το Ευαγγέλιο, η Ιερά Παράδοση και το Πηδάλιο, οι Ιεροί Κανόνες. Οι Ιεροί Κανόνες δεν δημιουργήθηκαν για να προσδίδουν κοσμικό κύρος σε ανθρώπους, αλλά για να προστατεύουν την εκκλησιαστική ζωή από τη φιλαρχία, την κατάχρηση εξουσίας, την διαφάνεια και την απομάκρυνση από το βιοηθικό φρόνημα της διακονίας. Επομένως, η τιμή προς το εκκλησιαστικό αξίωμα δεν μπορεί να μετατραπεί σε προσωπική εξουσιολατρία ή ιερατική εξουσιοκρατια.
Το όραμα της Πάτμου γίνεται εθνικό μέτρο όλων. Η πραγματική ταπείνωση, όμως, έχει ακόμη και βαθύτερο μέτρο: οφείλει να βλέπει διαρκώς το όραμα της Αποκαλύψεως της Πάτμου. Ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ιωάννης δεν μας παρέδωσε ένα αφηρημένο όραμα κοσμικής αυτοκρατορικής δόξας. Ο Σεφέρης και ο Ελύτης θαύμασαν ποιητικά αυτό το όραμα και θέλησαν να το προσεγγίσουν έστω και με την περιορισμένη γνώση τους. Το Όραμα μας αποκάλυψε το μεγαλείο του Θεού και του Αρνίου. Και μπροστά στον Θρόνο του Θεού κάθε ανθρώπινος θρόνος αποκτά τη σωστή του διάσταση.
Κάθε τίτλος.
Κάθε αξίωμα.
Κάθε ράβδος.
Κάθε μανδύας.
Κάθε χρυσός και κάθε επίγειο μεγαλείο.
Καθότι όλα είναι πρόσκαιρα, ματαιότης ματαιοτήτων. Ο Αρχιερέας δεν μπορεί να λησμονεί ότι πάνω από κάθε επίγειο ανθρώπινο θρόνο υπάρχει ο αιώνιος Θρόνος του Θεού. Πάνω από κάθε ανθρώπινη εξουσία υπάρχει η δίκαιη κρίση του Θεού. Αυτό είναι το ταπεινό μέτρο της εκκλησιαστικής εξουσίας.
Η Πάτμος δεν καλεί σε επίδειξη. Καλεί σε πνευματική εγρήγορση. Σε εσχατολογική και γεωπολιτική αφύπνιση. Καλεί τον ποιμένα να θυμάται ότι η Εκκλησία δεν υπάρχει για να υπηρετεί τη φιλαρχία των ανθρώπων, αλλά για να μαρτυρεί καθημερινά την Αλήθεια.
Η ευθύνη μετά την πανδημία. Υπάρχει, όμως, και ένα ακόμη ζήτημα που δεν μπορεί να παραμένει εκτός της δημόσιας συζήτησης. Μετά την εμπειρία της επιδημίας ή πανδημίας, η Εκκλησία οφείλει να έχει το θάρρος να μιλήσει με καθαρότητα για όλα όσα προκάλεσαν φόβο, κοινωνικές διαιρέσεις, πιέσεις και βαθιά δυσπιστία στους πολίτες και στους πιστούς.
Οι δικαστικές και πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τον Άντονι Φάουτσι και άλλους αξιωματούχους πρέπει να εξετάζονται με θεσμική ακρίβεια. Οι καταγγελίες, οι έρευνες και οι δικαστικές διαδικασίες θα οδηγήσουν σε αποφάσεις από τα αρμόδια δικαστήρια.
Αυτό, όμως, δεν απαλλάσσει την Εκκλησία από την ανάγκη της βιοηθικής, ποιμαντικής αυτοκριτικής. Εάν δημόσιες τοποθετήσεις, αποφάσεις ή πρακτικές δημιούργησαν σε ανθρώπους αισθήματα φόβου, εγκατάλειψης, πίεσης ή αδικίας, ο ποιμένας οφείλει να μπορεί να πει: «Εξετάζω τον εαυτό μου. Αναγνωρίζω το λάθος μου. Ζητώ συγγνώμη». Η συγγνώμη δεν είναι αδυναμία. Είναι δύναμη Χριστιανική. Η σιωπή δεν είναι πάντοτε ουδετερότητα. Μερικές φορές είναι απουσία ποιμαντικής ευθύνης.
Η επιστροφή στην Ορθοδοξία της ταπείνωσης και της εθνικής υπερηφάνειας. Η Ελλάδα σήμερα δεν χρειάζεται μια Εκκλησία που θα ανταγωνίζεται την κοσμική εξουσία σε τελετουργική μεγαλοπρέπεια και εξουσιαστική ένστολη Υπάλληλία. Χρειάζεται μια Εκκλησία που θα υπενθυμίζει σε όλους —πολιτικούς, δικαστές, ακαδημαϊκούς, καθηγητές, δασκάλους, ιατρούς, αγρότες και επιχειρηματίες και κληρικούς— ότι η εξουσία χωρίς Βιοηθική ευθύνη εκφυλίζεται και η κοσμική δύναμη χωρίς ταπείνωση γίνεται πειρασμός.
Χρειάζεται το Έθνος ποιμένες που να μπορούν να σταθούν δίπλα και στον τελευταίο άνθρωπο. Αρχιερείς που να μπορούν να πουν «έκανα λάθος».
Ιερείς που να μπορούν να πουν «συγχωρήστε με».
Εκκλησιαστική ηγεσία που να θυμάται ότι κάποτε θα σταθεί όχι μπροστά σε έναν ανθρώπινο θρόνο, αλλά ενώπιον του αιωνίου Θρόνου του Θεού. Γιατί αυτό είναι το πραγματικό νόημα της Πάτμου. Και αυτή είναι η Ορθοδοξία της ταπείνωσης.
Σήμερα ο Λαός ζητά λιγότερη επίδειξη — περισσότερη διακονία.
Λιγότερη φιλαρχία — περισσότερη ταπείνωση.
Λιγότερη κοσμική χλιδή — περισσότερη αγάπη.
Λιγότερη απόσταση από τον λαό — περισσότερη παρουσία κοντά στον άνθρωπο. Το μεγαλείο της Εκκλησίας δεν βρίσκεται στο μέταλλο της ράβδου, στη λάμψη της μήτρας, στο βάρος του μανδύα ή στο ύψος του θρόνου. Βρίσκεται στην ταπεινή καρδιά του ποιμένα, στην αλήθεια του Χριστού και στην έμπρακτη αγάπη προς τον συνάνθρωπο, με αξίες και ιδανικά. Και μπροστά στο όραμα της Αποκαλύψεως της Πάτμου, όλοι —κληρικοί και λαϊκοί— οφείλουμε να θυμόμαστε μία μεγάλη αλήθεια:
Κανένας επίγειος θρόνος δεν είναι αιώνιος. Μόνον ο αιώνιος Θρόνος του Θεού. Ο Άμισθος Κυβερνήτης Ιω Καποδίστριας 36 ημέρας πριν από την δολοφονία του υπογράφει διάταγμα που απαγορεύει σε ανώτατους και κατώτατους κρατικούς λειτουργούς και στρατιωτικούς να ανήκουν σε μυστικές εταιρείες, το γιατί ας το σκεφτούμε όλοι κι ας κάνουμε την βιοηθική μας αξιολόγηση.
Academician Professor ALEXIOS P.PANAGOPOULOS (DDDr. Dr.Habil.)
Academician EASA – European Academy of Sciences & Arts (Salzburg – Austria, from 5.6.2024).
Academician MCA – International Slavic Academy oF Sciences, Culture, Education & Arts (Moscow – 7 Slavic Countries, from 26.12.2018).
Academician IEAI – International Ethical Academy of India, from 6/2024.
Professor of Political Sciences & Law, Department
Phd Political Sciences.
Phd Bioethics Biopsychology Medical Anthropology.
Phd Theology Religion.
Diploma Dr. Habilitation of Law.
Post-Doc’s in Law University of Belgrade.
Post-Doc in Theology Religion University of Munchen.
Post-Doc in Bioethics University of Patras.
Degree of Law/Lawyer, Degree of Theology,
Degree of History/Philology, Degree of Music.
Scholar DAAD, ΙΚΥ, etc.
Director EPLO for BiH and MNE.
Author, Poet.
Candidate for Nobel Peace Prize 2025.
Member Ciesart, Camara Internacional de Escritores y Artistas – Spain.
Member World Association of Jurists (WJA), Washington, USA.
Member Club of Rome – SC.
https://orcid.org/0009-0008-9304-4040
https://ftb.academia.edu/AlexiosPanagopoulos/Papers
https://scholar.google.com/scholar?hl=el&as_sdt=0%2C5&q=aleksios+panagopoulos&btnG=
https://www.biblionet.gr/ Παναγόπουλος, Αλέξιος Π.
