Kirill Ivanov, Αρχιερέας:
Άγγελος στα ελληνικά σημαίνει αγγελιοφόρος. Οι άγγελοι μας διακηρύσσουν το θέλημα του Θεού. Ο Θεός τους στέλνει σε εμάς για τη σωτηρία μας.
Από τις Άγιες Γραφές γνωρίζουμε ότι υπάρχουν εννέα ουράνιες αγγελικές βαθμίδες: Άγγελοι, Αρχάγγελοι, Μύστες, Αρχές, Εξουσίες, Άρχοντες, Δυνάμεις, Θρόνοι, Χερουβείμ και Σεραφείμ. Μια ολόκληρη ουράνια ιεραρχία. Οι ανώτερες βαθμίδες μεταδίδουν τη γνώση του Θεού στις κατώτερες βαθμίδες κατά μήκος της αλυσίδας, μέχρι τους ανθρώπους. Και εμείς, γνωρίζοντας όλα αυτά, μεγαλώνουμε στην αγάπη.
Αυτοί οι Αρχάγγελοι, τους οποίους γνωρίζουμε από τα ονόματά τους, ανήκουν στην πραγματικότητα στην υψηλότερη αγγελική βαθμίδα – τα Σεραφείμ, επειδή είναι οι πιο κοντινοί στον Θεό. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ είναι ο αρχηγός των άυλων ουράνιων δυνάμεων, ο Γαβριήλ είναι ο κήρυκας των μυστηρίων του Θεού, ο Ραφαήλ είναι ο θεραπευτής, ο Σελαφείλ είναι ο προστάτης της προσευχής, ο Ουριήλ είναι ο προστάτης των μαθητών, ο Ιεχουντιήλ είναι ο προστάτης της εργασίας και των ταξιδιών και ο Μπαραχιήλ είναι ο προστάτης της οικογένειας, ο φύλακας της αγνότητας και της αγνότητας.
Οι δαίμονες είναι έκπτωτοι άγγελοι. Ο Θεός τους δημιούργησε ως αγγέλους, αλλά απέτυχαν στην αξιοπρέπειά τους και έπεσαν. Γνωρίζουμε από τις Γραφές ότι ο Σατανάς δημιουργήθηκε ως εκπρόσωπος της υψηλότερης αγγελικής βαθμίδας – των Χερουβείμ. Αλλά δεν μπόρεσε να αντισταθεί και επαναστάτησε εναντίον του Θεού. Του εναντιώθηκε ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, το όνομα του οποίου σημαίνει «ποιος είναι σαν τον Θεό;». Αυτός έριξε τον Σατανά από τον ουρανό. Και μαζί με τον Σατανά το ένα τρίτο των αγγέλων απομακρύνθηκε από τον Θεό.
Οι άνθρωποι απεικόνιζαν τους αγγέλους σε εικόνες και τοιχογραφίες. Οι άγγελοι επίσης τιμούνταν και υπηρετούνταν. Αυτή η παράδοση της Παλαιάς Διαθήκης έχει μεταναστεύσει στην Ορθοδοξία. Οι άγγελοι απεικονίζονται ως φωτεινοί νέοι άνδρες με δύο φτερά. Αλλά όχι μόνο έτσι. Τα Σεραφείμ, για παράδειγμα, απεικονίζονται ως εξαπτέρυγα. Και οι θρόνοι απεικονίζονται ως τροχοί με φτερά προικισμένα με μάτια.
Επιπλέον, ορισμένοι άγγελοι απεικονίζονται με ιδιαίτερο τρόπο. Ο Μιχαήλ, για παράδειγμα, απεικονίζεται ως πολεμιστής με σπαθί. Μερικές φορές απεικονίζεται πάνω σε άλογο με σπαθί ή σάλπιγγα. Ο Γαβριήλ απεικονίζεται συχνά με ένα λουλούδι κρίνου, ευλογώντας την Παρθένο Μαρία με μια σπερματένια σύλληψη. Ο Σελαφείλ, ως προστάτης της προσευχής, απεικονίζεται με θυμιατήρι και ο Ραφαήλ, ως θεραπευτής, απεικονίζεται με λιβάνι και κιβωτό – θεραπευτικά δώρα και φάρμακα.
Άνθρωποι των αγίων αποκαλούμε επίσης μερικές φορές αγγέλους και τους απεικονίζουμε επίσης ως αγγέλους. Στο βιβλίο του προφήτη Μαλαχία διαβάζουμε τα εξής λόγια:
«Ιδού, εγώ στέλνω τον άγγελό μου, και αυτός θα ετοιμάσει τον δρόμο μπροστά μου, και ξαφνικά ο Κύριος, τον οποίο ζητάτε, θα έρθει στον ναό του».
Αυτό σημαίνει ότι ο άγγελος θα πάει μπροστά από τον Κύριο Θεό. Αυτά τα λόγια αναφέρονται στον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Δηλαδή, ο Ιωάννης θα πήγαινε μπροστά από τον Κύριο…..
Γνωρίζουμε από την Αγία Γραφή ότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής έζησε μια αγγελική ζωή στην έρημο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο απεικονίζεται ως ένας ανθρώπινος προφήτης με φτερά. Αυτή η εικόνα ονομάζεται «Άγγελος της ερήμου».
Σε κάθε άνθρωπο δίνεται ένας φύλακας άγγελος κατά τη βάπτιση. Ο ιερέας διαβάζει μια ειδική προσευχή γι’ αυτόν κατά τη βάπτιση. Αλλά όχι μόνο κάθε βαπτιζόμενος έχει έναν Φύλακα Άγγελο, αλλά και ολόκληρο το έθνος. Ο προφήτης Ζαχαρίας μας μιλάει γι’ αυτό. Ο προφήτης είδε πώς ο άγγελος με τον οποίο επικοινωνούσε απευθύνθηκε στον Κύριο με μεσιτεία για τον λαό του Ισραήλ. Και ο Κύριος του απαντά με παρηγορητικά λόγια. Δηλαδή, αυτός ο άγγελος ήταν ο φύλακας του ιουδαϊκού λαού.
Η Ημέρα του Αγγέλου, η οποία γιορτάζεται από κάθε ορθόδοξο χριστιανό, είναι στην πραγματικότητα η ημέρα του Ουράνιου προστάτη. Την ημέρα αυτή τιμούμε τη μνήμη του αγίου του οποίου το όνομα φέρουμε και ο οποίος έγινε διάσημος στη γη για τα κατορθώματά του. Δεν έχει καμία σχέση με τον φύλακα άγγελό μας. Πρόκειται για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.
Άγγελοι ονομάζουμε τα εξαϋλωμένα πνεύματα. Αλλά περιορίζονται από τη μορφή και το χώρο. Σε σύγκριση με εμάς, βέβαια, είναι άψυχοι και ασώματοι και δεν μπορούμε να τους αγγίξουμε. Αλλά όπως λέει ο Ιωάννης Δαμασκηνός, και ο Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσάνινοφ τον επαναλαμβάνει, σε σύγκριση με τον Θεό, είναι ντυμένοι με ακατέργαστη σάρκα. Μόνο ο Θεός είναι άυλος και ασώματος. Ο Θεός είναι πνεύμα.
Όπως σημειώσαμε παραπάνω, στην Παλαιά Διαθήκη οι άγγελοι τιμούνταν και λατρεύονταν. Οι εικόνες τους τοποθετούνταν στο ναό, ψάλλονταν μπροστά στις εικόνες τους και λατρεύονταν. Ήταν μια σεβαστή λατρεία, αλλά σίγουρα δεν ήταν συγκρίσιμη με τη λατρεία του Θεού.
Οι άγγελοι είναι παρόντες στους ναούς και υπηρετούν τους ιερείς κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας. Άλλωστε, κάθε ναός μετά τον καθαγιασμό του έχει και τον δικό του φύλακα άγγελο.
Υπήρξε μια τέτοια μπατιούσκα που έζησε στην εποχή του Ιωάσαφ του Μπέλγκοροντ. Έζησε σε προχωρημένη ηλικία, ήταν γέρος, αδύναμος, άρρωστος, αλλά παρόλα αυτά δεν μπορούσε να πεθάνει. Όταν τον είδε ο Ιωάσαφ, και χάρη στη θεόσταλτη διορατικότητα, κατάλαβε ότι είχε κάποια σοβαρή και αμετανόητη αμαρτία. Και όταν άρχισε να εξομολογείται αυτόν τον επίσκοπο, εκείνος του αποκαλύφθηκε.
Ήταν στα νιάτα του. Όταν κάποτε τέλεσε τη Θεία Λειτουργία, κάποιος γαιοκτήμονας (ευεργέτης και προστάτης του ναού) μπήκε στην εκκλησία και απαίτησε να τελέσει πάλι τη Θεία Λειτουργία. Δεδομένου ότι ένας ιερέας μπορεί να τελέσει μόνο μία Λειτουργία την ημέρα, ο ιερέας αρνήθηκε. Όμως ο βαρώνος επέμεινε, και ο ιερέας άρχισε να προετοιμάζεται για τη Θεία Λειτουργία. Και τότε του εμφανίστηκε ένας άγγελος και του είπε να μην τολμήσει να το κάνει, αλλιώς θα καταραστεί. Και ο ιερέας του απάντησε: «Εσύ ο ίδιος θα είσαι καταραμένος». Και τέλεσε τη Θεία Λειτουργία για δεύτερη φορά.
Ο Κύριος προστάτευσε αυτόν τον ιερέα και δεν τον άφησε να πεθάνει χωρίς να μετανοήσει για τη βαριά αμαρτία του. Και μόλις εξομολογήθηκε, πήγε ήσυχα στον Κύριο.
Κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας ψάλλουμε το «Χερουβικό άσμα», στο οποίο οι άνθρωποι που προσεύχονται στο ναό συγκρίνονται με τα Χερουβείμ. Και καλούνται να αφήσουν όλες τις κοσμικές τους φροντίδες και ανησυχίες, ώστε να μην στέκονται μπροστά στον Θεό αφηρημένοι.
