Υπάρχουν ονόματα που τα προφέρεις με τα χείλη. Και υπάρχουν ονόματα που τα προφέρεις με ολόκληρη την ψυχή. Παναγιά. Δεν είναι απλώς ένα όνομα. Είναι καταφυγή. Είναι σκέπη. Είναι η Μάνα που στέκεται εκεί όπου ο άνθρωπος δεν έχει πλέον πού να σταθεί…
Είναι Εκείνη που η Εκκλησία ύμνησε ως Θεοτόκο, που οι Άγγελοι δοξάζουν, που οι Άγιοι επικαλούνται και που η Ρωμιοσύνη, μέσα στους αιώνες των δακρύων και των θριάμβων της, έμαθε να αποκαλεί με τον πιο απλό και πιο συγκλονιστικό τρόπο: Μάνα.
Η Παναγιά μας δεν νικήθηκε από τον θάνατο. Κοιμήθηκε. Και η Κοίμησή της, έγινε πέρασμα προς την αιώνια ζωή!
Είναι Εκείνη που είχε κρατήσει στα χέρια της τον Σωτήρα ως βρέφος, παραδίδει τώρα το πνεύμα της στα χέρια του Χριστού. Εκείνη που Τον είχε αναθρέψει στη Ναζαρέτ, επιστρέφει τώρα στον Υιό της. Και η παράδοση θέλει τους Αποστόλους να συγκεντρώνονται θαυματουργικά από τα πέρατα της γης.
Ναί, εκείνοι που είχαν διασκορπιστεί στην οικουμένη για να κηρύξουν την Ανάσταση του Σωτήρα, επιστρέφουν για να σταθούν γύρω από το νεκροκρέβατο της Μητέρας του Κυρίου.
Και τότε η εικόνα γίνεται σχεδόν αβάσταχτη.
Οι Απόστολοι κρατούν το σκήνωμά της. Οι άνθρωποι ακολουθούν. Και πάνω από τη γη μοιάζει να ανοίγει ο Ουρανός.
Δεν είναι μια συνηθισμένη κηδεία. Είναι η τελευταία επίγεια πορεία της Θεοτόκου.
Και η παράδοση θέλει τους Αγγέλους να συνοδεύουν αοράτως Εκείνη που κάποτε είχε γίνει «κλίμαξ επουράνιος», η κλίμακα από την οποία κατέβηκε ο Θεός προς τον άνθρωπο.
Το σώμα της τοποθετείται στον τάφο. Η πέτρα κλείνει. Και η Γεθσημανή σιωπά. Μα η σιωπή αυτή δεν είναι τέλος. Είναι προσμονή. Μέχρι Εκείνη να σταθεί δίπλα στον Σωτήρα και Υιό Της. Το μυστήριο της Μεταστάσεως…
Ο τάφος ανοίγει. Και το σώμα της Θεοτόκου δεν βρίσκεται εκεί. Μόνο η σινδόνη.
Γιατί ο θάνατος δεν μπόρεσε να κρατήσει Εκείνη που έγινε Μητέρα της Ζωής.
Και εδώ βρίσκεται το συγκλονιστικότερο μήνυμα της εορτής:
η Παναγία πέρασε από τον τάφο, αλλά δεν έμεινε στον τάφο.
Και αυτό ακριβώς θα γίνει, αιώνες αργότερα η κρυφή δύναμη της Ρωμιοσύνης.
Γιατί η Ρωμιοσύνη έμαθε να ζει με τους τάφους. Είδε αυτοκρατορίες να μεγαλώνουν και να χάνονται. Είδε στρατούς να περνούν. Είδε πόλεις να καίγονται. Είδε εκκλησίες να μετατρέπονται σε ερείπια. Είδε το Γένος να σκορπίζεται. Είδε την Πολη τη Θεοφύλακτη να πολιορκείται. Είδε την Πόλη να στενεύει μέσα στον κλοιό.
Και όταν δεν υπήρχε πλέον ανθρώπινη δύναμη, η Ρωμιοσύνη στράφηκε προς Εκείνη.
«Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια…»
Όχι, δεν ήταν απλώς ένας ύμνος. Ήταν κραυγή. Ήταν προσευχή.
Ήταν η κραυγή ενός λαού που ήξερε ότι η Ιστορία μπορεί να τον συντρίψει, αλλά πίστευε ότι ο Ουρανός δεν τον είχε εγκαταλείψει.
Και κάπου εκεί, ανάμεσα στα τείχη της Πόλης των Πόλεων, της αληθινής πρωτεύουσας των Ρωμαίων, ανάμεσα στους τρούλους των ναών, η Παναγία έγινε κάτι περισσότερο από εικόνα. Έγινε Σκέπη της Πόλης.
Η Ρωμιοσύνη δεν την επικαλέστηκε μόνο ως πολεμικό σύμβολο. Την επικαλέστηκε ως Μάνα της. Και αυτό είναι πολύ βαθύτερο.
Γιατί ο Ρωμιός, όταν έλεγε «Παναγία μου», δεν έλεγε απλώς μια προσευχή.
Έλεγε: Μη μας αφήσεις!
Μη μας αφήσεις όταν ο εχθρός πλησιάζει.
Μη μας αφήσεις όταν το σπίτι μας καίγεται.
Μη μας αφήσεις όταν το παιδί μας φεύγει.
Μη μας αφήσεις όταν ο δρόμος της ζωής γίνεται σκοτεινός.
Μη μας αφήσεις όταν η πατρίδα μας ματώνει.
Μη μας αφήσεις όταν όλα φαίνονται χαμένα.
Και Εκείνη έμεινε. Μέσα στα μοναστήρια. Μέσα στα ξωκλήσια. Μέσα στα προσφυγικά μπαούλα ως εικόνα πολύτιμη και θαυματουργή. Μέσα στα σπίτια των Ρωμαίων. Μέσα στις εικόνες που πήραν μαζί τους οι ξεριζωμένοι. Μέσα στα δάκρυα των μανάδων.
Μέσα στα φυλαχτά των στρατιωτών. Μέσα στις προσευχές των ξενιτεμένων.
Η Ρωμιοσύνη μπορεί να έχασε τόπους. Μπορεί να έχασε πόλεις. Μπορεί να έχασε θρόνους.
Μπορεί να έχασε αυτοκρατορικά λάβαρα.
Δεν έχασε όμως την Παναγία της. Τη Μάνα Της.
Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο μυστικό της επιβίωσής της.
Γιατί η Ρωμιοσύνη δεν επιβίωσε επειδή ήταν πάντοτε ισχυρή.
Επιβίωσε επειδή, όταν έπεφτε, ήξερε σε ποιον να στραφεί. Και η Παναγία έγινε το πρόσωπο της ελπίδας της.
Η Υπέρμαχος Στρατηγός.
Η Κυρά που δεν κρατούσε ξίφος, αλλά το βλέμμα Της τρυπούσε κάθε εχθρό κι ολόκληρη η Πόλη αισθανόταν ότι βρισκόταν κάτω από τη Σκέπη της.
Και όταν η Πόλη των Πόλεων έζησε τις τελευταίες της ημέρες, όταν ο κόσμος της Ρωμανίας έσβηνε μέσα σε έναν ορίζοντα φωτιάς, Εκείνη παρέμεινε εκεί.
Στους λεηλατημένους ναούς.
Στις ποδοπατημένες από τους βαρβάρους εικόνες. Στις προσευχές. Στις καρδιές.
Και όταν έπεσε η Πόλη, δεν έπεσε η Παναγιά. Έπεσαν τα τείχη γιατί ήταν “Θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψει”.
Έπεσε η αυτοκρατορική εξουσία. Έπεσε η πολιτική Ρωμανία. Αλλά δεν έπεσε η Ρωμιοσύνη. Γιατί η Ρωμιοσύνη δεν είναι μόνο πέτρα. Δεν είναι μόνο σύνορα. Δεν είναι μόνο αυτοκρατορία. Είναι μνήμη! Είναι πίστη! Είναι γλώσσα. Είναι λειτουργία.
Είναι εικόνα. Είναι ο τρόπος που ένας λαός κοιτάζει τον θάνατο και αρνείται να του παραδώσει την τελευταία λέξη.
Και μέσα σε όλα αυτά βρίσκεται η Παναγία. “Σώπασε Κυρά Δέσποινα και μη πολυδακρύζεις, γιατί πάλι με χρόνους, με καιρούς, πάλι δική Σου θα ναι η Πόλη!”
Είναι Η Μάνα που έμεινε. Η Μάνα που δεν έφυγε.
Η Μάνα που ακολούθησε τον λαό της στις προσφυγιές, στα καράβια, στα βουνά, στα χωριά, στις φτωχογειτονιές, στα ξένα χώματα.
Πήγε μαζί τους στην Ελλάδα. Και μαζί της πήγε ένα κομμάτι της Πόλης.
Ένα κομμάτι της Ρωμανίας.
Ένα κομμάτι της μνήμης.
Ένα κομμάτι εκείνου του κόσμου που δεν πέθανε ποτέ εντελώς, επειδή αυτοί που έμειναν, συνέχισαν να ανάβουν ένα κερί και να λένε: «Παναγία μου, βοήθα τη Ρωμιοσυνη!»
Και να που φθάνουμε σήμερα. Στον Δεκαπενταύγουστο. Στις καμπάνες. Στα πανηγύρια.
Στα μικρά εκκλησάκια που γεμίζουν από Ρωμιούς.
Στις εικόνες που στολίζονται με λουλούδια.
Στα μάτια των ηλικιωμένων που δακρύζουν.
Στα παιδιά που στέκονται μπροστά στην εικόνα χωρίς να καταλαβαίνουν ακόμη όλο το μυστήριο.
Και όμως, κάτι μέσα τους το γνωρίζει.
Γιατί η Παναγία δεν είναι μόνο ιστορία. Είναι παρουσία. Είναι μνήμη ζωντανή.
Δεν είναι μόνο η Μητέρα που κοιμήθηκε στη Γεθσημανή.
Είναι η Μητέρα που η Ρωμιοσύνη πιστεύει κι όχι άδικα, ότι στέκεται ακόμη δίπλα Της.
Και ίσως γι’ αυτό ο Δεκαπενταύγουστος έχει μέσα του κάτι που δεν μοιάζει με καμία άλλη γιορτή. Έχει δάκρυ και χαρά μαζί. Έχει πένθος και Ανάσταση μαζί.
Έχει τον τάφο και τον Ουρανό μαζί.
Έχει την Κοίμηση και τη Ζωή.
Γιατί η Παναγία μας διδάσκει κάτι που ο σύγχρονος κόσμος προσπαθεί να ξεχάσει:
Ότι ο άνθρωπος δεν είναι πλασμένος για τον τάφο.
Ότι η τελευταία λέξη δεν ανήκει στον θάνατο.
Ότι η πέτρα μπορεί να κλείσει έναν τάφο, αλλά δεν μπορεί να κλείσει τον Ουρανό.
Και τότε καταλαβαίνουμε γιατί η Ρωμιοσύνη κράτησε τόσο σφιχτά την Παναγία στην καρδιά της.
Γιατί η ίδια η Ρωμιοσύνη γνωρίζει από Κοίμηση. Γνωρίζει από απώλεια.
Γνωρίζει από προσφυγιά. Γνωρίζει από ερείπια.
Γνωρίζει από «χαμένες πατρίδες».
Αλλά γνωρίζει επίσης κάτι άλλο: Πως ό,τι αγαπήθηκε αληθινά και παραδόθηκε στον Θεό, δεν χάνεται. Και δεν χάνεται, γιατί ακριβως είναι ΕΡΓΟ ΘΕΟΥ!
Γι’ αυτό, Παναγία της Ρωμιοσύνης, Κυρά της Πόλης, Μάνα των πονεμένων, Σκέπη των αδυνάτων, Υπέρμαχε Στρατηγέ μας, στάσου ακόμη πάνω από το Γένος σου.
Όχι για να μας χαρίσεις έναν κόσμο χωρίς δοκιμασίες.
Αλλά για να μη χάσουμε την ψυχή μας μέσα στις δοκιμασίες.
Κράτησε όρθια την πίστη μας.
Φύλαξε τα παιδιά μας.
Σκέπασε τους ξενιτεμένους.
Παρηγόρησε τις μάνες.
Στήριξε τους γέροντες.
Θύμισε στους νέους ποιοι υπήρξαν οι πατέρες τους.
Και αν κάποτε η Ρωμιοσύνη λησμονήσει ποια είναι, ψιθύρισέ της ξανά το όνομά της μέσα στις καμπάνες.
Αν κάποτε ξεχάσει την Πόλη, άνοιξε μέσα στη μνήμη της έναν δρόμο προς τον Βόσπορο.
Αν κάποτε ξεχάσει την πίστη της, οδήγησέ την ξανά μπροστά σε μια εικόνα.
Και αν κάποτε νομίσει ότι όλα τελείωσαν, θύμισέ της τη Γεθσημανή.
Θύμισέ της τον τάφο.
Θύμισέ της την Κοίμηση.
Και πάνω απ’ όλα, θύμισέ της πως ο τάφος δεν κράτησε την Παναγία. Γιατί αυτό είναι το μήνυμα που η Ρωμιοσύνη κουβαλά μέσα στους αιώνες.
Μπορεί να πέσουν τείχη. Μπορεί να χαθούν πολιτείες. Μπορεί να σβήσουν βασίλεια. Μπορεί να διαλυθούν αυτοκρατορίες. Μπορεί να σκορπίσουν οι άνθρωποι στους πέντε ανέμους.
Αλλά όσο υπάρχει ένας άνθρωπος που σηκώνει τα μάτια στον Ουρανό και λέει:
«Παναγία μου…» η Ρωμιοσύνη δεν τελείωσε.
Και όσο υπάρχει μια μάνα που ανάβει ένα καντήλι μπροστά στην εικόνα Της, ένας πατέρας που κάνει τον σταυρό του, ένα παιδί που μαθαίνει να λέει «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς», ένας γέροντας που ψιθυρίζει το «Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε», μια καμπάνα που χτυπά πάνω από ένα ελληνικό χωριό, μια λιτανεία που περνά μέσα από έναν δρόμο, ένα μοναστήρι που ξενυχτά μπροστά στην εικόνα της… η Ρωμιοσύνη αναπνέει.
Γιατί η Παναγία δεν είναι το μνημείο ενός κόσμου που χάθηκε.
Είναι η ζωντανή μνήμη ενός κόσμου που αρνήθηκε να πεθάνει.
Και τώρα, μέσα στη νύχτα του Δεκαπενταύγουστου, όταν οι καμπάνες σωπαίνουν για λίγο και η φλόγα του καντηλιού τρεμοπαίζει μπροστά στο πρόσωπό Της, ας της πούμε μόνο αυτό:
Παναγία μας, Μάνα της Ρωμιοσύνης, Υπέρμαχε Στρατηγέ, Κυρά της Πόλης, Σκέπη των πατέρων μας και καταφυγή των παιδιών μας, μη μας αφήσεις.
Κι αν κάποτε μας ρωτήσουν τι απέμεινε από τη Ρωμιοσύνη όταν χάθηκαν οι θρόνοι, οι στρατιές και τα τείχη, ας μην απαντήσουμε με βιβλία και χρονολογίες.
Ας δείξουμε μόνο μια εικόνα.
Εκείνη.
Την Παναγία.
Και ας πούμε:
Αυτή μας έμεινε. Και όσο μας μένει Εκείνη, δεν χάθηκε τίποτα.
Τῇ Ὑπερμάχῳ Στρατηγῷ τὰ νικητήρια. Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε!
Παναγία Θεοτόκε, σκέπε τὴν Ρωμιοσύνη Σου… Και γίνε και πάλι η Υπέρμαχος Στρατηγος που θα ανοιξει τις πύλες της Πόλης των Πόλεων να φύγουν οι Αγαρινοι από τη μία κι απ την άλλη να γυρίσει πάλι ο λαός Σου στο σπίτι Του με τη δική Σου ευλογία και προστασία!
Οι έσχτες μέρες ήρθαν Παναγιά μου! Κράτα την υπόσχεση που έδωσες στη Βασιλική! Ηρθε η ώρα Παναγιά μου!
