Από τον Δεκέμβριο, εκατομμύρια Βρετανοί θα εκτίθενται σε συνθετική ουσία μέσω του ψωμιού, με την κυβέρνηση να επικαλείται το «γενικότερο καλό», ενώ έρευνα συνδέει το σκεύασμα με αυξημένες απώλειες κύησης.
Η βρετανική κυβέρνηση ετοιμάζεται να εφαρμόσει από τις 13 Δεκεμβρίου 2026 μια σαρωτική ρύθμιση που θα μετατρέψει το αλεύρι σε όχημα μαζικής χορήγησης ενός φαρμάκου, το οποίο σύμφωνα με ιατρικές προειδοποιήσεις και ερευνητικά δεδομένα μπορεί να προκαλέσει αποβολές. Η απόφαση, που ελήφθη χωρίς ψηφοφορία στη Βουλή των Κοινοτήτων, εγείρει μείζονα ερωτήματα για την ατομική ελευθερία, την ιατρική δεοντολογία και την ουσία της δημοκρατικής διακυβέρνησης.
Το Συνθετικό Φολικό Οξύ και ο Διαχωρισμός από το Φυσικό Φυλλικό Οξύ
Το υπό συζήτηση συστατικό είναι το συνθετικό φολικό οξύ, ευρέως γνωστό ως βιταμίνη Β9. Ωστόσο, πρόκειται για δύο διαφορετικές ουσίες: η φυσική μορφή, το φυλλικό οξύ, αποτελεί ένα ανηγμένο μόριο απαραίτητο για τις κυτταρικές λειτουργίες του οργανισμού. Το συνθετικό φολικό οξύ είναι μια οξειδωμένη ένωση που πρέπει να μεταβολιστεί από το σώμα για να γίνει ενεργή, μια διαδικασία που δεν είναι το ίδιο αποτελεσματική σε όλους.
Όταν πωλείται ως συμπλήρωμα, το φολικό οξύ αντιμετωπίζεται ως φαρμακευτικό προϊόν με αυστηρή σήμανση, φύλλο οδηγιών και προειδοποιήσεις. Το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας (NHS) συμβουλεύει συγκεκριμένες ομάδες ασθενών να μην λαμβάνουν φολικό οξύ χωρίς ιατρική επίβλεψη. Παρ’ όλα αυτά, από τον Δεκέμβριο η ίδια ουσία θα προστίθεται υποχρεωτικά σε ένα από τα βασικότερα τρόφιμα της χώρας, χωρίς καμία ιατρική συνταγή, έλεγχο ή ενημέρωση του καταναλωτή.
Η Κανονιστική Παρέμβαση χωρίς Δημοκρατική Έγκριση
Με τον Κανονισμό Τροποποίησης για το Ψωμί και το Αλεύρι του 2024, που εισήχθη ως δευτερεύουσα νομοθεσία χωρίς συζήτηση ή ψηφοφορία στη Βουλή, η κυβέρνηση υποχρεώνει όλους τους αλευρόμυλους που παράγουν άνω των 500 μετρικών τόνων ετησίως να προσθέτουν 250 μικρογραμμάρια φολικού οξέος ανά 100 γραμμάρια μη ολικής άλεσης σιταριού. Η πρακτική αυτή ήταν προηγουμένως απαγορευμένη.
Η εμπορική ένωση των αλευρόμυλων εκτιμά ότι το αλεύρι βρίσκεται σε περίπου 30% των προϊόντων στα ράφια των σούπερ μάρκετ, ενώ το 99,8% των βρετανικών νοικοκυριών αγοράζει ψωμί. Το φολικό οξύ ήδη εμφανίζεται εθελοντικά σε προϊόντα όπως λουκάνικα, υποκατάστατα κρέατος, σούπες, προϊόντα σάλτσας και ροφήματα γάλακτος. Η μετάβαση στην υποχρεωτική ενσωμάτωση σημαίνει συστηματική και επαναλαμβανόμενη έκθεση όλου του πληθυσμού, από παιδιά και ηλικιωμένους μέχρι καρκινοπαθείς και εγκύους, σε μη ελεγχόμενες δόσεις.
Η Μελέτη-Ορόσημο και τα Στοιχεία για Αυξημένες Απώλειες Κύησης
Το επιχείρημα της κυβέρνησης στηρίζεται στη μείωση των νευροσωματικών ανωμαλιών του εμβρύου, όπως η δισχιδής ράχη. Βασικό ερευνητικό θεμέλιο αποτέλεσε η ουγγρική μελέτη του Andrew Czeizel, η οποία κατέγραψε μηδενικές περιπτώσεις τέτοιων ανωμαλιών σε γυναίκες που έπαιρναν πολυβιταμινούχο συμπλήρωμα με φολικό οξύ, συγκριτικά με έξι περιστατικά στην ομάδα ελέγχου. Το εύρημα αυτό έγινε σημαία για παγκόσμιες πολιτικές εμπλουτισμού.
Όμως η ίδια μελέτη κατέγραψε και κάτι που δεν προβλήθηκε ποτέ ανάλογα: κάθε κατηγορία απώλειας κύησης –αυτόματη αποβολή, εξωμήτριος κύηση, ενδομήτριος θάνατος– ήταν υψηλότερη στην ομάδα που λάμβανε το συμπλήρωμα με φολικό οξύ. Συνολικά καταγράφηκαν περίπου 70 περισσότερες απώλειες κυήσεων στην ομάδα αυτή, διαφορά στατιστικά σημαντική. Οι επικριτές υπολόγισαν ότι για κάθε πρόληψη μίας νευροσωματικής ανωμαλίας, καταγράφηκαν περίπου εννέα επιπλέον θάνατοι εμβρύων.
Η Θεωρία της «Τεραναθασίας»
Ο ίδιος ο Czeizel, μαζί με τον επιδημιολόγο Ernest Hook, δημοσίευσαν το 1997 στην επιθεώρηση The Lancet μια εργασία που έθετε το ερώτημα κατά πόσον το φολικό οξύ προλαμβάνει πράγματι τις ανωμαλίες ή απλώς επιταχύνει την απόρριψη των ήδη προσβεβλημένων κυήσεων. Ονόμασαν τον υποθετικό μηχανισμό «τεραναθασία» – τον θάνατο του πάσχοντος εμβρύου πριν αυτό καταγραφεί ως γεννημένο με δυσπλασία. Η κλινική γενετίστρια Judith Hall είχε επισημάνει τότε ότι η παθολογική εξέταση των χαμένων κυήσεων θα ήταν εξαιρετικά επιθυμητή. Το κρίσιμο αυτό ερώτημα δεν έχει ποτέ απαντηθεί οριστικά, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά.
Ο Ισχυρισμός των «200 Σωζόμενων Βρεφών» Καταρρέει
Η επίσημη επικοινωνιακή γραμμή κάνει λόγο για την πρόληψη 200 κυήσεων με νευροσωματικές ανωμαλίες ετησίως. Ωστόσο, η ίδια η εκτίμηση της κυβέρνησης παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Το υπολογιστικό μοντέλο προβλέπει μόλις 31 λιγότερες γεννήσεις ζώντων βρεφών με την ανωμαλία στην Αγγλία, από τα οποία τα 28 αφορούν παιδιά που θα γεννιούνταν με αναπηρία και μόλις τρία αφορούν περιπτώσεις ανεγκεφαλίας, όπου μεγάλο τμήμα του εγκεφάλου και του κρανίου δεν αναπτύσσεται. Ο κύριος όγκος του διάσημου αριθμού «200» προέρχεται από προβλεπόμενες μειώσεις στις εκτρώσεις που αποφασίζονται μετά από προγεννητικό έλεγχο. Η πραγματικότητα είναι ότι περίπου 70 εκατομμύρια άνθρωποι θα εκτίθενται καθημερινά σε μια ουσία, χάριν ενός οφέλους που αφορά μια απειροελάχιστη υποομάδα του πληθυσμού, ενώ αγνοούνται τεκμηριωμένοι κίνδυνοι.
Το Διακύβευμα της Ελευθερίας και της Ιατρικής Συναίνεσης
Η απόφαση αυτή πλήττει τον σκληρό πυρήνα της προσωπικής ελευθερίας και της δημοκρατικής αρχής. Ένα κοινοβουλευτικό ερώτημα προς τον αρμόδιο υπουργό για το τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες που έχουν ιατρική σύσταση να αποφεύγουν το φολικό οξύ, έλαβε την εξωπραγματική απάντηση ότι οφείλουν να διαβάζουν το φύλλο οδηγιών του φαρμάκου τους και να συμβουλεύονται τον γιατρό τους. Προφανώς, ένα καρβέλι ψωμί δεν συνοδεύεται από φαρμακευτικό ένθετο. Η κυβέρνηση αφαιρεί από τον πολίτη τη δυνατότητα επιλογής, εισάγοντας μια μορφή υποχρεωτικού μαζικού φαρμακευτικού προγράμματος, με το πρόσχημα της δημόσιας υγείας. Το ερώτημα που εγείρεται είναι κατά πόσον μια τέτοια λογική του «γενικότερου καλού» ανοίγει τον δρόμο για ακόμη πιο παρεμβατικές πολιτικές, αγνοώντας τη θεμελιώδη συνταγματική προστασία της σωματικής ακεραιότητας και το δικαίωμα στην ελεύθερη, ενημερωμένη συναίνεση.
