Σεισμός: Το ερώτημα «πότε έρχεται ο μεγάλος σεισμός στην Ελλάδα;» επιστρέφει κάθε φορά που η γη κουνιέται έντονα. Η απάντηση, όμως, δεν μπορεί να δοθεί με ημερομηνία, ώρα και επίκεντρο. Η επιστημονική θέση είναι σαφής: κανείς σεισμολόγος στον κόσμο δεν μπορεί σήμερα να προβλέψει με ακρίβεια έναν μεγάλο σεισμό.
Ρεπορτάζ – Έρευνα: Γιώργος Θεοχάρης
Αυτό που μπορεί να γίνει είναι εκτίμηση κινδύνου, παρακολούθηση της σεισμικότητας και χαρτογράφηση των ενεργών ρηγμάτων, μέσα από θεσμικά δίκτυα όπως το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο και τον ΟΑΣΠ.
Το Tilegrafimanews.gr καταγράφει τα πέντε σημεία της Ελλάδας που θεωρούνται κρίσιμα από τη διεθνή και ελληνική σεισμολογική κοινότητα, με βάση τη γνωστή σεισμική ιστορία, τα ενεργά ρήγματα και τη γεωδυναμική θέση της χώρας.
Δεν προβλέπεται ο σεισμός – εκτιμάται ο κίνδυνος
Ο Αμερικανός σεισμολόγος Gregory Beroza, καθηγητής στο Stanford University, έχει αναδείξει τη σημασία της τεχνητής νοημοσύνης στην ανάλυση σεισμικών σημάτων. Ωστόσο, ακόμη και τα πιο προηγμένα μοντέλα δεν μπορούν να πουν «την τάδε ημέρα θα γίνει σεισμός». Μπορούν να βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση των μικροσεισμών και των ρηγμάτων.
Ανάλογη είναι η διεθνής θέση του USGS, της αμερικανικής γεωλογικής υπηρεσίας, που ξεκαθαρίζει ότι ούτε η ίδια ούτε άλλοι επιστήμονες έχουν προβλέψει ποτέ έναν μεγάλο σεισμό με ακρίβεια. Η επιστήμη μπορεί να υπολογίζει πιθανότητες σε βάθος χρόνου, όχι να δίνει βέβαιες προγνώσεις.
Από τη Βρετανία, ο σεισμολόγος Brian Baptie του British Geological Survey έχει πολλές φορές επισημάνει ότι η σωστή ενημέρωση και η αντισεισμική προετοιμασία έχουν μεγαλύτερη αξία από την αναζήτηση «προφητειών» για σεισμούς.
Στη Γαλλία, ερευνητές όπως ο Pascal Bernard, με πολυετή εμπειρία στη μελέτη σεισμικών φαινομένων στη Μεσόγειο, έχουν επικεντρώσει την έρευνά τους στη μηχανική των ρηγμάτων και στην κατανόηση των προσεισμικών ή μετασεισμικών διεργασιών, χωρίς να υποστηρίζουν βέβαιη πρόβλεψη.
Στην Ελλάδα, ο καθηγητής Ευθύμης Λέκκας, πρόεδρος του ΟΑΣΠ, έχει τονίσει επανειλημμένα ότι η χώρα είναι ιδιαίτερα σεισμογενής και ότι το ζητούμενο δεν είναι ο πανικός, αλλά η ετοιμότητα, οι έλεγχοι στα κτίρια και η σωστή ενημέρωση των πολιτών.
1. Το Ελληνικό Τόξο – Κρήτη, Ρόδος, Κάρπαθος
Το Ελληνικό Τόξο είναι ίσως η σημαντικότερη σεισμοτεκτονική ζώνη της χώρας. Εκτείνεται νότια της Πελοποννήσου, της Κρήτης, της Καρπάθου και της Ρόδου και συνδέεται με την καταβύθιση της αφρικανικής πλάκας κάτω από την ευρασιατική.
Η περιοχή έχει δώσει ιστορικά πολύ ισχυρούς σεισμούς και θεωρείται από τις ζώνες όπου μπορεί να εκδηλωθούν μεγάλα μεγέθη. Η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με αυτή τη γεωδυναμική δομή.
Ο κίνδυνος εδώ δεν αφορά μόνο τη δόνηση, αλλά και το ενδεχόμενο θαλάσσιων κυμάτων σε ισχυρά υποθαλάσσια γεγονότα. Γι’ αυτό η περιοχή παρακολουθείται στενά από τα ελληνικά και διεθνή σεισμολογικά δίκτυα.
2. Ο Κορινθιακός Κόλπος – Από τις πιο ενεργές ζώνες της Ευρώπης
Ο Κορινθιακός Κόλπος αποτελεί μία από τις πιο ενεργές σεισμικές περιοχές της Ευρώπης. Τα ρήγματα της περιοχής, από την Αιγιαλεία μέχρι τη Βοιωτία και τη Φωκίδα, έχουν δώσει ισχυρούς σεισμούς στο παρελθόν.
Η ιδιαιτερότητα του Κορινθιακού είναι ότι πρόκειται για ζώνη έντονης διάνοιξης του φλοιού, με πολλά κανονικά ρήγματα σε σχετικά μικρή απόσταση μεταξύ τους. Αυτό σημαίνει ότι η περιοχή έχει υψηλό επιστημονικό ενδιαφέρον και σταθερή σεισμική δραστηριότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κορινθιακός μελετάται επί δεκαετίες από Έλληνες, Γάλλους, Βρετανούς και Αμερικανούς επιστήμονες.
3. Το Βόρειο Αιγαίο – Η προέκταση του ρήγματος της Ανατολίας
Το Βόρειο Αιγαίο είναι επίσης κρίσιμη ζώνη, καθώς συνδέεται με την προέκταση του ρήγματος της Βόρειας Ανατολίας προς τον ελληνικό χώρο. Πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές τεκτονικές δομές της ευρύτερης περιοχής.
Η σεισμικότητα στο Βόρειο Αιγαίο επηρεάζει περιοχές όπως η Λήμνος, η Σαμοθράκη, η Θάσος, η Χαλκιδική και τμήματα της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Οι ειδικοί παρακολουθούν τη ζώνη, διότι έχει τη δυνατότητα να δώσει ισχυρούς σεισμούς, ενώ βρίσκεται σε περιοχή με νησιωτικούς οικισμούς, λιμάνια και κρίσιμες υποδομές.
4. Τα Ιόνια Νησιά – Κεφαλονιά, Ζάκυνθος, Λευκάδα
Τα Ιόνια Νησιά έχουν από τα υψηλότερα επίπεδα σεισμικότητας στην Ελλάδα. Η Κεφαλονιά, η Ζάκυνθος και η Λευκάδα βρίσκονται κοντά σε μεγάλα ενεργά ρήγματα, τα οποία έχουν δώσει καταστροφικούς σεισμούς στο παρελθόν.
Η περιοχή χαρακτηρίζεται από πολύπλοκη τεκτονική συμπίεσης και οριζόντιας μετατόπισης. Οι κάτοικοι των Ιονίων γνωρίζουν καλά ότι η αντισεισμική προστασία δεν είναι θεωρητικό ζήτημα, αλλά καθημερινή ανάγκη.
Σημαντικό είναι ότι, λόγω της εμπειρίας των μεγάλων σεισμών, σε αρκετές περιοχές των Ιονίων έχει αναπτυχθεί ισχυρότερη αντισεισμική κουλτούρα σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας.
5. Αττική – Εύβοια – Θήβα: Η ζώνη κοντά στο μεγαλύτερο αστικό κέντρο
Η Αττική δεν είναι η πιο σεισμογενής περιοχή της Ελλάδας, όμως έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω πληθυσμού, υποδομών και πυκνότητας δόμησης. Ο σεισμός της Πάρνηθας το 1999 παραμένει σημείο αναφοράς για την πρωτεύουσα.
Η ευρύτερη ζώνη Αττικής – Βοιωτίας – Εύβοιας περιλαμβάνει ρήγματα που μπορούν να δώσουν αισθητές και δυνητικά επικίνδυνες δονήσεις. Η Θήβα, ο Νότιος Ευβοϊκός και η περιοχή της Πάρνηθας παρακολουθούνται με προσοχή.
Στο μέσο αυτής της συζήτησης, ο ΟΑΣΠ επιμένει ότι η αντισεισμική πολιτική δεν βασίζεται στην πρόβλεψη, αλλά στην πρόληψη: σωστή κατασκευή, έλεγχος σχολείων και δημόσιων κτιρίων, σχέδια εκκένωσης και ενημέρωση των πολιτών.
Πότε έρχεται ο μεγάλος σεισμός;
Η πιο έντιμη επιστημονική απάντηση είναι: δεν γνωρίζουμε. Η Ελλάδα θα συνεχίσει να δίνει σεισμούς, μικρούς, μεσαίους και κατά περιόδους ισχυρούς, επειδή βρίσκεται σε ένα από τα πιο ενεργά γεωδυναμικά περιβάλλοντα της Ευρώπης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας μεγάλος σεισμός είναι «προ των πυλών» ούτε ότι μπορεί να ανακοινωθεί με ημερομηνία. Οι ειδικοί δεν βλέπουν τους σεισμούς ως γεγονότα που προβλέπονται όπως ο καιρός, αλλά ως φυσικές διεργασίες που απαιτούν μακροχρόνια παρακολούθηση και σοβαρή προετοιμασία.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο «πότε θα γίνει», αλλά «πόσο έτοιμοι είμαστε». Και εκεί η απάντηση αφορά την Πολιτεία, τους Δήμους, τα σχολεία, τις υπηρεσίες, τους μηχανικούς και κάθε πολίτη ξεχωριστά.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποφύγει τους σεισμούς. Μπορεί όμως να μειώσει τις συνέπειές τους. Και αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας.
