Με αφορμή τα 4 χρόνια από την πλήρη ρωσική εισβολή (24 Φεβρουαρίου 2022), ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έδωσε για πρώτη φορά δημόσια εικόνα από το υπόγειο καταφύγιο κάτω από το Προεδρικό Μέγαρο στην οδό Bankova στο Κίεβο – το μέρος όπου συντόνισε την άμυνα τις πρώτες κρίσιμες μέρες και, όπως έχει πει σε συνεντεύξεις, έζησε/εργάστηκε εκεί για μεγάλα διαστήματα, μέχρι και δύο χρόνια σε φάσεις.
Το βίντεο-μήνυμα δείχνει έναν ζοφερό, σκοτεινό κόσμο: μακριούς διαδρόμους από γυμνό σκυρόδεμα, μαύρα καλώδια κρεμασμένα στους τοίχους, μεγάλοι σωλήνες αερίου και ηλεκτρικού στην οροφή, παλιές σοβιετικές επιτραπέζιες λάμπες γραφείου, μικρά δωμάτια-γραφεία χωρίς παράθυρα, και μόνο κάποιες μπλε-κίτρινες αφίσες και φωτογραφίες στρατιωτών να δίνουν χρώμα στο γκρίζο. Το καταφύγιο είναι τεράστιο, σοβιετικής κατασκευής (bomb shelter για κυβέρνηση σε περίπτωση μαζικής επίθεσης), και τώρα είναι άδειο – αλλά στις πρώτες μέρες του πολέμου εκεί υπήρχαν εκατοντάδες άνθρωποι: υπουργοί, βουλευτές, στρατιωτικοί, σύμβουλοι.
Ο Ζελένσκι δείχνει το μικρό δωμάτιο όπου έκανε τις πρώτες κλήσεις με ξένους ηγέτες (εκεί είπε στον Μπάιντεν «θέλω πυρομαχικά, όχι βόλτα»), και θυμάται: «Εδώ έγινε πολλά. Δεν το είχαμε δείξει ποτέ πριν – τώρα είναι άδειο, αλλά τότε ήταν γεμάτο κόσμο».
Η δημοσίευση έρχεται ενώ η Ουκρανία μπαίνει στον 5ο χρόνο πολέμου, και ο Ζελένσκι τονίζει την αντοχή: «Δεν υψώσαμε λευκή σημαία – υπερασπιστήκαμε τη γαλαζοκίτρινη». Το καταφύγιο έχει γίνει σύμβολο αντίστασης στην Ουκρανία, και η εικόνα του – σκληρή, κρύα, χωρίς πολυτέλειες – δείχνει ακριβώς πόσο σκληρή ήταν η αρχή.
