Στην Δύση συζητείται πολύ εντατικά πλεόν η αποκαλούμενη “σκίαση του Ήλιου”. Στις ΗΠΑ και την ΕΕ, συζητείται ολοένα και περισσότερο η ηλιακή γεωμηχανική, αλλά και τεχνολογίες που θα μπορούσαν να περιορίσουν ή να αντανακλούν μέρος του ηλιακού φωτός για την καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Οι ΗΠΑ και η ΕΕ εξετάζουν πλέον αυτές τις τεχνολογίες, όχι ως οριστική λύση, αλλά ως ένα πιθανό «σχέδιο έκτακτης ανάγκης».
Προηγουμένως, τέτοιες ιδέες θεωρούνταν ταμπού λόγω των κινδύνων για το στρώμα του όζοντος, τον καιρό και την διεθνή ασφάλεια, επειδή δεν αντιμετωπίζουν την κύρια αιτία της υπερθέρμανσης, που είναι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Ωστόσο, εν μέσω ρεκόρ θερμοκρασιών τον φετινό καύσωνα, αποτυχιών στην κλιματική πολιτική και επενδύσεων σε νεοσύστατες επιχειρήσεις όπως η Stardust Solutions, το θέμα σταδιακά μετακινείται από τη θεωρία στην πράξη.
Δυτικοί Αξιωματούχοι δηλώνουν ότι εντός των κυβερνήσεων ( ΗΠΑ-ΕΕ) αυξάνεται το ενδιαφέρον για τέτοιες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των υπουργείων που σχετίζονται με τη γεωργία, το εμπόριο, την εξωτερική πολιτική και την άμυνα, αλλά οι συζητήσεις συχνά λαμβάνουν χώρα κεκλεισμένων των θυρών.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς διεθνείς κανονισμούς, η ηλιακή γεωμηχανική θα μπορούσε να εφαρμοστεί βιαστικά κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, ή ακόμη χειρότερα, να γίνει εργαλείο αυταρχικής πολιτικής, καθιστώντας τη ρύθμισή της σχεδόν εξίσου σημαντική με την ίδια την επιστήμη.
Για όμως να συζητείται το θέμα κεκλεισμένων των θυρών, μήπως επειδή θα είναι επικίνδυνες οι αποφάσεις τους για την ανθρωπότητα ;
Αρχικά τι είναι η Ηλιακή Γεωμηχανική;
Πρόκειται για μια σειρά υποθετικών τεχνολογιών που στοχεύουν στην τεχνητή ψύξη του πλανήτη αντανακλώντας ένα μικρό ποσοστό της ηλιακής ακτινοβολίας πίσω στο διάστημα.
Η πιο πολυσυζητημένη μέθοδος είναι η Διαχείριση της Ηλιακής Ακτινοβολίας (SRM) μέσω του ψεκασμού ανακλαστικών σωματιδίων (όπως αερολύματα θείου) στη στρατόσφαιρα, μιμούμενη τη φυσική ψύξη που προκαλείται μετά από μια μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη
Οι παραδοσιακές προσπάθειες μείωσης των εκπομπών ρύπων καθυστερούν, και οι επιστήμονες φοβούνται ότι θα ξεπεραστούν επικίνδυνα κλιματικά ορόσημα (όπως ο στόχος του +1,5°C).
Ο Λευκός Οίκος έχει χρηματοδοτήσει ερευνητικά προγράμματα για τη μελέτη των επιπτώσεων της γεωμηχανικής, αναγνωρίζοντας ότι πρέπει να κατανοήσουμε τους κινδύνους πριν κάποια χώρα τη χρησιμοποιήσει μονομερώς.
Αν και η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει εξαιρετικά επιφυλακτική και ζητά διεθνές πλαίσιο διακυβέρνησης, συμμετέχει ενεργά στις συζητήσεις για την αξιολόγηση των κινδύνων ασφαλείας που κρύβει η τεχνολογία.
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι και προβληματισμοί εν μέσω γεωπολιτικών συγκρούσεων
Τι θα συμβεί αν μια χώρα (π.χ. οι ΗΠΑ ή η Κίνα) αποφασίσει να «χαμηλώσει τον ήλιο» μόνη της, αλλάζοντας τις βροχοπτώσεις σε μια άλλη ήπειρο και καταστρέφοντας τις καλλιέργειές της;
Αν ξεκινήσει η σκίαση του Ήλιου και για οποιονδήποτε λόγο σταματήσει απότομα (λόγω πολέμου ή τεχνικού προβλήματος), ο πλανήτης θα θερμανθεί ακαριαία, προκαλώντας βιβλική κλιματική καταστροφή, δηλώνουν άλλοι επιστήμονες πιο “λογικοί” .
Πολλοί φοβούνται ότι η υπόσχεση μιας «εύκολης τεχνολογικής λύσης» θα δώσει το ελεύθερο σε κυβερνήσεις και εταιρείες να συνεχίσουν να καίνε ορυκτά καύσιμα.
Η επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης:
Η Ευρωπαϊκή Ένωση τηρεί την πιο συντηρητική και επιφυλακτική στάση παγκοσμίως, καθοδηγούμενη από την «αρχή της προφύλαξης». Το Συμβούλιο της ΕΕ επισημοποίησε τη θέση του Climate Change News, εκφράζοντας βαθιά ανησυχία ότι οι μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις (όπως η Τροποποίηση της Ηλιακής Ακτινοβολίας – SRM) ενέχουν σημαντικούς κινδύνους για το κλίμα, το περιβάλλον, την παγκόσμια ασφάλεια και τη γεωπολιτική.
Η ΕΕ ζητά επίσημα μορατόριουμ στη χρήση αυτών των τεχνολογιών CIEL. Οι κορυφαίοι επιστημονικοί σύμβουλοι της Ενωσης (Scientific Advice Mechanism) εισηγήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ηγηθεί των διπλωματικών προσπαθειών για μια διεθνή συμφωνία μη ανάπτυξης (non-deployment regime) Climate Change News.
Παρά το μπλόκο στην εφαρμογή, η ΕΕ αφήνει ανοιχτό το παράθυρο για ελεγχόμενη επιστημονική έρευνα μοντελοποίησης Climate Change News, ώστε να μην μείνει πίσω στις εξελίξεις και να μπορεί να ελέγξει τυχόν μονομερείς ενέργειες τρίτων κρατών.
Η επίσημη θέση των ΗΠΑ:
Η πολιτική των ΗΠΑ είναι διχασμένη, καθώς η ομοσπονδιακή κυβέρνηση χρηματοδοτεί την έρευνα, αλλά οι πολιτείες και οι ρυθμιστικές αρχές βάζουν «φρένο». Ο Λευκός Οίκος συνεχίζει να χρηματοδοτεί ερευνητικά προγράμματα για τη μελέτη της διαχείρισης του ηλιακού φωτός.
Η επίσημη γραμμή δεν υποστηρίζει την εφαρμογή, αλλά τονίζει ότι η επιστημονική κατανόηση είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας, σε περίπτωση που ένας γεωπολιτικός αντίπαλος (π.χ. η Κίνα) επιχειρήσει να τη χρησιμοποιήσει μονομερώς.
Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (US EPA) παρενέβη ενεργά για να σταματήσει ιδιωτικές startups (όπως η Make Sunsets) που απελευθέρωναν αυτόνομα μπαλόνια με διοξείδιο του θείου στη στρατόσφαιρα, ξεκινώντας αυστηρούς ελέγχους των δραστηριοτήτων τους.Τ
Σε επίπεδο πολιτειών, υπάρχει κύμα πλήρους απαγόρευσης. Η Φλόριντα και το Τενεσί ψήφισαν νόμους που απαγορεύουν ρητά κάθε εσκεμμένη παρέμβαση στην ατμόσφαιρα με σκοπό τη μείωση της έντασης του ηλιακού φωτός ή τη μεταβολή του καιρού , ενώ παρόμοια νομοσχέδια εξετάζονται σε δεκάδες άλλες πολιτείες.
Γιατί η επιστημονική κοινότητα ζητά την πλήρη απαγόρευση;
Περισσότεροι από 600 κορυφαίοι επιστήμονες από 65 χώρες έχουν συνυπογράψει μια διεθνή πρωτοβουλία για τη δημιουργία μιας διεθνούς συμφωνίας μη χρήσης της ηλιακής γεωμηχανικής (International Non-Use Agreement) Solar Geoengineering Non-Use Agreement.
Οι βασικοί τους λόγοι είναι οι μη αναστρέψιμες κλιματικές παρενέργειες.
Το κλιματικό σύστημα είναι χαοτικό. Η τεχνητή μείωση του ηλιακού φωτός μπορεί να διαταράξει ανεπανόρθωτα τους παγκόσμιους μουσώνες, αλλάζοντας τα μοτίβα των βροχοπτώσεων. Αυτό θα μπορούσε να καταστρέψει τις καλλιέργειες και να απειλήσει την επισιτιστική ασφάλεια δισεκατομμυρίων ανθρώπων, κυρίως στον Παγκόσμιο Νότο (Αφρική και Ασία), ο οποίος ήδη πιέζει για καθολική απαγόρευση.
Αν μια χώρα ξεκινήσει να ψεκάζει αερολύματα στη στρατόσφαιρα και η διαδικασία διακοπεί απότομα (λόγω πολέμου, κυβερνοεπίθεσης ή τεχνικής αποτυχίας), η συσσωρευμένη θερμότητα από τα αέρια του θερμοκηπίου θα απελευθερωθεί ακαριαία.
Ο πλανήτης θα βίωνε μια σοκαριστικά γρήγορη αύξηση της θερμοκρασίας μέσα σε ελάχιστα χρόνια, με βιβλικές καταστροφές για τα οικοσυστήματα.
Οι επιστήμονες φοβούνται ότι αν δοθεί η εντύπωση πως υπάρχει μια «εύκολη τεχνολογική λύση» (ένας πλανητικός θερμοστάτης), οι κυβερνήσεις και οι βιομηχανίες ορυκτών καυσίμων θα βρουν την τέλεια δικαιολογία για να καθυστερήσουν την απανθρακοποίηση της οικονομίας, επιτείνοντας το πραγματικό πρόβλημα.
Δεν υπάρχει κανένας διεθνής οργανισμός που θα μπορούσε να αποφασίσει δημοκρατικά για τη θερμοκρασία του πλανήτη. Ποιος θα όριζε το «ιδανικό» κλίμα; Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η γεωμηχανική θα μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος, όπου οι ισχυρές χώρες θα ρυθμίζουν τον καιρό σύμφωνα με τα δικά τους συμφέροντα, αγνοώντας τις επιπτώσεις στις ασθενέστερες χώρες.
