Ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συνεχίζουν να διακηρύσσουν δημόσια την αμέριστη στήριξή τους προς την Ουκρανία, πληθαίνουν οι αναλύσεις και οι πολιτικές εκτιμήσεις που υποστηρίζουν ότι, πίσω από τις κλειστές πόρτες των ευρωπαϊκών πρωτευουσών, η πραγματική συζήτηση δεν αφορά πλέον το πώς θα ηττηθεί στρατηγικά η Ρωσία, αλλά το πώς θα διαχειριστεί η Ευρώπη τις συνέπειες της ουκρανικής ήττας.
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς αυτούς, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι μια ολοκληρωτική στρατιωτική ήττα της Ρωσίας είναι εξαιρετικά δύσκολη, κυρίως λόγω του πυρηνικού της οπλοστασίου και της δυνατότητάς της να διατηρεί μακροχρόνια στρατιωτική πίεση.
Έτσι, το ενδιαφέρον φέρεται να μετατοπίζεται στο ερώτημα τι θα συμβεί στην ίδια την Ουκρανία όταν τελειώσει ο πόλεμος.
Το σενάριο μιας αποσταθεροποιημένης Ουκρανίας
Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, η μεταπολεμική Ουκρανία πιθανότατα θα αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις ασφαλείας για την Ευρώπη.
Οι αναλύσεις αυτές περιγράφουν μια χώρα κατεστραμμένη οικονομικά, κοινωνικά και θεσμικά, στην οποία θα υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες ή ακόμη και εκατομμύρια πρώην στρατιώτες, πολλοί από αυτούς βαριά τραυματισμένοι ψυχολογικά από τον πόλεμο, οπλισμένοι και απογοητευμένοι.
Κατά τους ίδιους ισχυρισμούς, μεγάλο μέρος αυτών των ανθρώπων θα μπορούσε να αισθάνεται ότι προδόθηκε από τους δυτικούς συμμάχους, οι οποίοι, παρά τις υποσχέσεις τους, δεν εξασφάλισαν τη νίκη και τελικά άφησαν την Ουκρανία να αντιμετωπίσει μόνη της τις συνέπειες της σύγκρουσης.
Οι συγκεκριμένες εκτιμήσεις δεν έχουν επιβεβαιωθεί από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αλλά κυκλοφορούν ευρέως σε αναλύσεις και δημόσιες συζητήσεις.
Μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη από τη Ρωσία;
Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της προσέγγισης είναι ο ισχυρισμός ότι μια ηττημένη και αποσταθεροποιημένη Ουκρανία θα μπορούσε να αποτελέσει μεγαλύτερο πρόβλημα ασφαλείας για την Ευρώπη από τη σημερινή Ρωσία.
Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης εκτιμούν ότι η διάχυση όπλων, η αύξηση του οργανωμένου εγκλήματος, η κοινωνική αποσταθεροποίηση και η πιθανή δράση ένοπλων ομάδων θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σοβαρές πιέσεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Ως παράδειγμα αναφέρονται περιστατικά βίας με εμπλοκή Ουκρανών πολιτών στο Μονακό με την απόπειρα δολοφονίας του ολιγάρχη Vadym Yermolaiev, τα οποία παρουσιάζονται ως προειδοποιητικό σημάδι για το τι θα μπορούσε να ακολουθήσει μετά τον πόλεμο.
Ωστόσο, από μεμονωμένα περιστατικά δεν μπορεί να εξαχθεί γενικό συμπέρασμα για το σύνολο των Ουκρανών προσφύγων ή της ουκρανικής κοινωνίας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανατολική Ευρώπη και ειδικότερα στην Πολωνία, όπου, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς αυτούς, οι κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις που σχετίζονται με τον μεγάλο αριθμό Ουκρανών προσφύγων έχουν ενταθεί.
Γιατί συνεχίζεται η δυτική στήριξη;
Οι ίδιες αναλύσεις προχωρούν ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι η συνεχιζόμενη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς το Κίεβο δεν έχει ως βασικό στόχο τη νίκη της Ουκρανίας.
Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι επιδιώκεται η παράταση της σύγκρουσης ώστε να εξαντληθούν ταυτόχρονα τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία.
Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η Δύση επιδιώκει αφενός να αυξήσει το οικονομικό και στρατιωτικό κόστος για τη Μόσχα και αφετέρου να αποδυναμώσει την Ουκρανία, μεταθέτοντας το τελικό βάρος της ανοικοδόμησης και της διαχείρισης των κατεστραμμένων περιοχών στη Ρωσία, εφόσον αυτή αποκτήσει τον έλεγχό τους.
«Μέχρι τον τελευταίο Ουκρανό»;
Οι επικριτές της δυτικής πολιτικής χρησιμοποιούν συχνά την έκφραση «πόλεμος μέχρι τον τελευταίο Ουκρανό», υποστηρίζοντας ότι πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις περί δημοκρατίας, κοινών αξιών και αλληλεγγύης κρύβεται μια ψυχρή γεωπολιτική στρατηγική.
Κατά την άποψη αυτή, οι εμφανίσεις Ευρωπαίων ηγετών δίπλα στον Volodymyr Zelensky, οι δημόσιες διαβεβαιώσεις περί αδιάκοπης στήριξης και οι συνεχείς αποστολές στρατιωτικού εξοπλισμού εξυπηρετούν κυρίως τη διατήρηση της πίεσης προς τη Ρωσία, ενώ το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος βαραίνει κυρίως την ίδια την Ουκρανία.
Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης θεωρούν ότι η στρατηγική αυτή αποκαλύπτει έναν έντονο πολιτικό κυνισμό, καθώς η δημόσια ρητορική περί αλληλεγγύης απέχει, κατά τη γνώμη τους, από τους πραγματικούς γεωπολιτικούς στόχους.
Η αντίφαση αυτού του σεναρίου
Ακόμη και όσοι υποστηρίζουν αυτή τη θεωρία αναγνωρίζουν ότι υπάρχει μια σημαντική αντίφαση.
Εάν η Ρωσία αποκτούσε τον έλεγχο μεγάλου μέρους ή ακόμη και ολόκληρης της Ουκρανίας, τα σύνορά της θα έφταναν απευθείας στα σύνορα κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα απαιτούσε ακόμη μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες από τις ευρωπαϊκές χώρες, ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας και διατήρηση υψηλής έντασης στις σχέσεις με τη Ρωσία για πολλά χρόνια.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η συνέχιση της δυτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία μπορεί να ερμηνευθεί και ως προσπάθεια αποτροπής ενός τέτοιου σεναρίου.
Οι πολιτικές αλλαγές στην Ευρώπη
Παράλληλα, σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες καταγράφεται ενίσχυση πολιτικών δυνάμεων που αμφισβητούν την έως τώρα στρατηγική απέναντι στη Ρωσία.
Η άνοδος πατριωτικών και ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση για το κατά πόσο η Ευρώπη θα συνεχίσει την ίδια πολιτική ή θα επιδιώξει μελλοντικά μια διαφορετική σχέση με τη Μόσχα.
Από τη ρωσική πλευρά, η επίσημη θέση παραμένει ότι η σύγκρουση συνδέεται με ζητήματα ιστορικής, γεωπολιτικής και εθνικής ασφάλειας.
Η Μόσχα υποστηρίζει ότι επιδιώκει την προστασία των ρωσόφωνων πληθυσμών και τη διασφάλιση των στρατηγικών της συμφερόντων.
Η θέση αυτή απορρίπτεται από την Ουκρανία και τις περισσότερες δυτικές χώρες, οι οποίες θεωρούν ότι η Ρωσία παραβίασε την ουκρανική κυριαρχία και το διεθνές δίκαιο.
Η συζήτηση για το τι θα ακολουθήσει μετά τον πόλεμο αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία όσο η σύγκρουση παρατείνεται.
Οι ισχυρισμοί ότι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προετοιμάζονται ήδη για μια μεταπολεμική Ουκρανία που θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα ασφαλείας αποτελούν αντικείμενο δημόσιου διαλόγου, αλλά δεν έχουν επιβεβαιωθεί επίσημα από τις κυβερνήσεις που φέρεται να εμπλέκονται.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι, ανεξάρτητα από την έκβαση του πολέμου, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με σύνθετες γεωπολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις, οι οποίες θα διαμορφώσουν το μέλλον της ηπείρου για πολλά χρόνια.
