Ζήτησα από το ChatGPT να μου σχεδιάσει ένα πρόγραμμα αποκέντρωσης και παραγωγικής ανασυγκρότησης της Ελλάδας με χρονικό ορίζοντα 20ετίας. Στο τέλος του ζήτησα να το συνδυάσει με την προσπάθεια επίλυσης του δημογραφικού.
Κάτι τόσο σύνθετο, πολύπλοκο αλλά και ρεαλιστικό ταυτόχρονα, μου δόθηκε στο πιάτο σε χρόνο μηδέν.
Το ερωτημα ειναι γιατι δε το κάνουν οι πολιτικοί ;
Ο σκοπός της χρήσης της τεχνολογίας κρίνει ηθικά τον άνθρωπο.
Η ΤΝ επεξεργάζεται με ασύλληπτη ταχύτητα δεδομένα που ομάδες άνθρωπων θα χρειαζόντουσαν μήνες, δίδοντας τους τη δυνατότητα να βελτιωθεί ταχύτατα και αποτελεσματικά το βιοτικό τους επίπεδο.
Η ΤΝ πράγματι αντικαθιστά τον άνθρωπο όταν αυτός τη ρωτά για καθημερινά ασήμαντα θέματα που τον απασχολούν, τα οποια για να τα αντιμετωπίσει θα έπρεπε να βάλει το μυαλό του να δουλέψει. Τον αντικαθιστά όταν ο άνθρωπος αντικαθιστά τους φίλους του με αυτή. Τον αντικαθιστά όταν τη συμβουλεύεται για το τι θα απαντήσει στη φιλενάδα του. Τον αντικαθιστά όταν της ζητά να του γράψει μουσική ή ποίηση ή κάποια εργασία στο Παν/μιο.
Ο άνθρωπος υποτιμάται και υποβαθμίζεται μόνος του όταν στερείται καλλιέργειας πνεύματος, ψυχής δημιουργίας, αληθινού έρωτα, ελευθερίας και πραγματικής ζωής.
Δύσκολα θα φέρει αντιρρήσεις κάποιος διαβάζοντας το.
Το ζητούμενο όπως πάντοτε είναι να βρεθούν καλλιεργημένοι πολιτικοί που δε τους έχει αντικαταστησει η ΤΝ, να το βελτιώσουν θέτοντας του στοχευμένες και έξυπνες ερωτήσεις με σκοπό την Ανασυγκρότητση αυτής της χώρας.
Εθνικό Πρόγραμμα Αποκέντρωσης και Παραγωγικής Ανασυγκρότησης Ελλάδας 2027–2047
1. Η βασική ιδέα
Στόχος είναι, σε ορίζοντα 15–20 ετών, περίπου το 20% του πληθυσμού των δύο μεγάλων μητροπολιτικών κέντρων να εγκατασταθεί σε μικρές πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά.
Για να έχουμε συγκεκριμένη βάση, χρησιμοποιούμε την Αττική και την Κεντρική Μακεδονία. Η Απογραφή 2021 καταγράφει 3,814 εκατ. κατοίκους στην Αττική και 1,796 εκατ. στην Κεντρική Μακεδονία, δηλαδή περίπου 5,61 εκατ. συνολικά.
20% = περίπου 1,12 εκατ. άνθρωποι.
Δεν σημαίνει ότι 1,12 εκατ. άνθρωποι θα γίνουν αγρότες.
Το μοντέλο προβλέπει ότι θα δημιουργηθεί ένα νέο αγροτικό-περιφερειακό οικονομικό οικοσύστημα:
γεωργία → κτηνοτροφία → μεταποίηση → logistics → εξαγωγές → τουρισμός → υπηρεσίες → ψηφιακή εργασία.
________________________________________
2. Χρονικός ορίζοντας
Προτείνεται σταδιακή εφαρμογή:
Περίοδος Μετακίνηση Σωρευτικά
2027–2030 150.000 150.000
2031–2035 250.000 400.000
2036–2040 300.000 700.000
2041–2047 420.000 1.120.000
Η μετακίνηση δεν θα πρέπει να γίνει υποχρεωτικά. Θα βασίζεται σε οικονομικά κίνητρα, διαθέσιμη κατοικία, εργασία και ποιότητα ζωής.
________________________________________
3. Πού θα πάνε οι 1,12 εκατομμύρια άνθρωποι;
Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να διασκορπιστούν σε χιλιάδες απομονωμένα χωριά.
Προτείνεται σύστημα:
Α. 50–70 περιφερειακών κέντρων
Πόλεις περίπου 20.000–100.000 κατοίκων που θα λειτουργούν ως:
• νοσοκομειακά κέντρα,
• εκπαιδευτικά κέντρα,
• εμπορικά κέντρα,
• κέντρα logistics,
• κέντρα μεταποίησης,
• διοικητικά κέντρα.
Β. 200–300 κωμοπόλεις
Με πληθυσμό περίπου 5.000–20.000 κατοίκων.
Εκεί θα συγκεντρώνεται σημαντικό μέρος της νέας παραγωγικής δραστηριότητας.
Γ. 1.000–2.000 χωριά
Τα χωριά θα αποτελούν κυρίως τον παραγωγικό πυρήνα:
• γεωργία,
• κτηνοτροφία,
• θερμοκήπια,
• δασοκομία,
• μικρές μονάδες μεταποίησης,
• αγροτουρισμός.
Έτσι αποφεύγουμε το μοντέλο «όλοι σε ένα χωριό των 300 κατοίκων χωρίς σχολείο και γιατρό».
________________________________________
4. Πώς θα απασχοληθούν οι 1,12 εκατομμύρια άνθρωποι;
Ένα ενδεικτικό τελικό σενάριο:
Δραστηριότητα Άτομα
Γεωργία 150.000
Κτηνοτροφία/αλιεία 50.000
Μεταποίηση τροφίμων 100.000
Logistics/εμπόριο 80.000
Τουρισμός/αγροτουρισμός 70.000
Κατασκευές/τεχνικά επαγγέλματα 50.000
Ψηφιακή/τηλεργασία 150.000
Υπηρεσίες υγείας/εκπαίδευσης/διοίκησης 100.000
Άλλες επιχειρήσεις 70.000
Παιδιά/συνταξιούχοι/μη εργαζόμενοι 250.000
Σύνολο 1.120.000
Το σημαντικό είναι ότι μόνο περίπου 200.000 θα βρίσκονται άμεσα στη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Άρα δεν προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μια Ελλάδα του 1950.
Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μια τεχνολογικά προηγμένη αγροτική οικονομία του 2040.
________________________________________
5. Ο πυρήνας: εκσυγχρονισμός της παραγωγής
Η Ελλάδα διαθέτει περίπου 5,3 εκατ. εκτάρια γεωργικής γης και περίπου 600.000 γεωργικές εκμεταλλεύσεις, με μέσο μέγεθος περίπου 7 εκτάρια. Περισσότερο από 70% της γεωργικής έκτασης αντιμετωπίζει φυσικούς ή άλλους ειδικούς περιορισμούς.
Επομένως δεν πρέπει να επιδιώξουμε απλώς περισσότερους αγρότες.
Πρέπει να επιδιώξουμε:
λιγότερη σπατάλη + μεγαλύτερη παραγωγικότητα + καλύτερη τιμή πώλησης.
Επενδύσεις
• αισθητήρες εδάφους,
• έξυπνη άρδευση,
• drones,
• γεωργία ακριβείας,
• αυτοματοποιημένα θερμοκήπια,
• ρομποτικά μηχανήματα,
• φωτοβολταϊκά,
• αποθήκευση ενέργειας,
• ψυκτικές εγκαταστάσεις,
• ψηφιακή παρακολούθηση παραγωγής,
• γενετική βελτίωση φυτών/ζώων,
• αξιοποίηση παραπροϊόντων,
• κυκλική οικονομία.
________________________________________
6. Η μεγάλη αλλαγή: μεταποίηση
Η πολιτική δεν πρέπει να επιδοτεί μόνο το χωράφι.
Για κάθε €1 που επενδύεται στην παραγωγή, πρέπει να επιδιώκεται να δημιουργείται πολλαπλάσια αξία στην αλυσίδα.
Παράδειγμα:
ελιά → ελαιόλαδο → τυποποίηση → ελληνικό brand → εξαγωγή
αντί:
ελιά → χύμα πώληση → τρίτη χώρα → ξένο brand.
Το ίδιο:
γάλα → τυρί → συσκευασία → brand → εξαγωγή
σταφύλι → κρασί → τουρισμός → εξαγωγές
φρούτο → χυμός/αποξηραμένο προϊόν → συσκευασία → εξαγωγή
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο μπορεί να δημιουργηθεί μεγάλο μέρος της πρόσθετης προστιθέμενης αξίας.
________________________________________
7. Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Η ιδέα σου εδώ είναι απολύτως βάσιμη.
Η Ελλάδα έχει ήδη εγκεκριμένο Στρατηγικό Σχέδιο ΚΓΠ 2023–2027. Το συνολικό ευρωπαϊκό κονδύλι του σχεδίου είναι περίπου €13,48 δισ., εκ των οποίων περίπου €3,64 δισ. αφορούν αγροτική ανάπτυξη.
Μέσα στην αγροτική ανάπτυξη προβλέπονται, μεταξύ άλλων:
• περίπου €1,008 δισ. ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για επενδύσεις,
• περίπου €590 εκατ. για εγκατάσταση νέων γεωργών και εκκίνηση αγροτικών επιχειρήσεων,
• περίπου €341 εκατ. για συνεργασίες,
• περίπου €145 εκατ. για γνώση, κατάρτιση και πληροφόρηση.
Επιπλέον, το ίδιο το ελληνικό Στρατηγικό Σχέδιο στοχεύει σε περισσότερες από 83.000 νέες θέσεις εργασίας στις αγροτικές περιοχές και πάνω από 79.000 νέους γεωργούς που θα λάβουν στήριξη εγκατάστασης.
Άρα το πρόγραμμα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από μηδενική βάση.
Μπορεί να χρησιμοποιήσει την ΚΓΠ ως έναν από τους βασικούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και να συνδυαστεί με άλλα ευρωπαϊκά και εθνικά εργαλεία.
________________________________________
8. Πρόταση για «Ταμείο Περιφερειακής Παραγωγικής Αναγέννησης»
Προτείνεται δημιουργία ειδικού πολυετούς χρηματοδοτικού μηχανισμού.
Ενδεικτικό μέγεθος
€15 δισ. δημόσιας/ευρωπαϊκής χρηματοδότησης σε 20 χρόνια
ή περίπου:
€750 εκατ. τον χρόνο.
Δεν είναι όλο νέο χρήμα. Σημαντικό μέρος θα μπορούσε να προέρχεται από υφιστάμενα ευρωπαϊκά προγράμματα και να κατευθύνεται συντονισμένα στον ίδιο στόχο.
Κατανομή
Τομέας 20ετής χρηματοδότηση
Αγροτική παραγωγή €3,0 δισ.
Μεταποίηση τροφίμων €3,0 δισ.
Υδατικά έργα/άρδευση €2,0 δισ.
Ψηφιακές υποδομές €1,5 δισ.
Ενέργεια €1,5 δισ.
Κατοικία/ανακαίνιση χωριών €1,5 δισ.
Logistics €1,0 δισ.
Τουρισμός/πολιτισμός €0,75 δισ.
Εκπαίδευση/έρευνα €0,75 δισ.
Σύνολο €15 δισ.
________________________________________
9. Όχι «λεφτά σε όλους» — επιδότηση με αποτέλεσμα
Οι επιχορηγήσεις θα δίνονται μόνο εφόσον υπάρχει παραγωγικό αποτέλεσμα.
Για παράδειγμα:
40% επιδότηση + 60% ιδιωτική χρηματοδότηση
για επενδύσεις που:
• αυξάνουν παραγωγικότητα,
• εξοικονομούν νερό,
• μειώνουν ενέργεια,
• δημιουργούν θέσεις εργασίας,
• αυξάνουν εξαγωγές,
• μεταποιούν ελληνικές πρώτες ύλες.
Έτσι €1 δημόσιας χρηματοδότησης μπορεί να κινητοποιεί περίπου €2,50 συνολικής επένδυσης.
Με €15 δισ. δημόσιας χρηματοδότησης:
δυνητικά €37,5 δισ. συνολικών επενδύσεων.
Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο από μια απλή εισοδηματική επιδότηση.
________________________________________
10. Κατοικία: το κλειδί για να μετακινηθεί ο πληθυσμός
Δεν αρκεί να πεις:
«Πήγαινε να ζήσεις στο χωριό».
Πρέπει να υπάρχει κατοικία.
Πρόταση:
«Σπίτι στην Περιφέρεια»
Για νέες οικογένειες:
• ανακαίνιση παλαιών κατοικιών,
• χαμηλότοκα δάνεια,
• επιδότηση ενεργειακής αναβάθμισης,
• επιδότηση αγοράς παλαιού ακινήτου,
• φορολογικά κίνητρα,
• γρήγορες διαδικασίες μεταβίβασης.
Στόχος:
200.000–300.000 κατοικίες να ανακαινιστούν ή να κατασκευαστούν σε 20 χρόνια.
Έτσι η εγκατάλειψη των χωριών μετατρέπεται σε στεγαστικό απόθεμα.
________________________________________
11. Ψηφιακή εργασία
Αυτό είναι απαραίτητο.
Δεν πρέπει να απαιτούμε από έναν μηχανικό, λογιστή, προγραμματιστή ή designer να γίνει αγρότης.
Αν ένας εργαζόμενος μπορεί να παίρνει:
€30.000–€50.000 εισόδημα από εργασία στην Αθήνα
και να μεταφέρει την ίδια εργασία σε ένα χωριό, τότε η περιοχή αποκτά υψηλό εισόδημα χωρίς να χρειάζεται να δημιουργήσει αντίστοιχη τοπική βιομηχανία.
Άρα:
100% γρήγορο internet + coworking spaces + φορολογικά κίνητρα + κατοικία
θα αποτελούσαν βασική υποδομή του προγράμματος.
________________________________________
12. Το οικονομικό μοντέλο
Το ελληνικό ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές εκτιμήθηκε από την ΕΛΣΤΑΤ στα €248,4 δισ. το 2025.
Δεν θα υποθέσουμε ότι η μετακίνηση 1,12 εκατ. ανθρώπων δημιουργεί αυτόματα ΑΕΠ.
Θα μετρήσουμε μόνο την πρόσθετη παραγωγική δραστηριότητα.
Συντηρητικό σενάριο
Έως το 2047:
+€7 δισ. ετήσια πρόσθετη Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία
δηλαδή περίπου:
+2,8% του σημερινού ΑΕΠ.
Μεσαίο σενάριο
+€15 δισ. ετήσια ΑΠΑ
≈ +6% του σημερινού ΑΕΠ.
Επιτυχημένο σενάριο
+€25 δισ. ετήσια ΑΠΑ
≈ +10% του σημερινού ΑΕΠ.
Αυτά είναι σενάρια του μοντέλου και όχι προβλέψεις της ΕΛΣΤΑΤ ή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
________________________________________
13. Από πού θα έρθουν τα €15 δισ.;
Στο μεσαίο σενάριο:
Πηγή Πρόσθετη ετήσια ΑΠΑ
Γεωργία €3,0 δισ.
Κτηνοτροφία/αλιεία €1,0 δισ.
Μεταποίηση τροφίμων €4,0 δισ.
Logistics/εμπόριο €1,5 δισ.
Τουρισμός €1,5 δισ.
Ψηφιακή/τηλεργασία €2,0 δισ.
Λοιπές υπηρεσίες €2,0 δισ.
Σύνολο €15 δισ.
Το σημαντικότερο στοιχείο εδώ είναι ότι μόνο €4 δισ. προέρχονται από τον ίδιο τον πρωτογενή τομέα.
Τα υπόλοιπα προέρχονται από όσα δημιουργούνται γύρω του.
________________________________________
14. Εξαγωγές
Ο στόχος δεν πρέπει να είναι απλώς «να παράγουμε περισσότερα».
Πρέπει να είναι:
να εξάγουμε περισσότερη αξία.
Στο μεσαίο σενάριο θα μπορούσε να τεθεί ως στόχος:
+€8–10 δισ. ετήσιες εξαγωγές αγροδιατροφικών και συναφών προϊόντων μέχρι το 2047.
Παράλληλα, η αυξημένη εγχώρια παραγωγή μπορεί να αντικαταστήσει μέρος των εισαγωγών.
Έτσι δημιουργείται διπλό όφελος:
περισσότερες εξαγωγές + λιγότερες εισαγωγές.
________________________________________
15. Το μοντέλο πολλαπλασιαστή
Η βασική οικονομική αλυσίδα είναι:
€1 δημόσιας ενίσχυσης
↓
€2,50 συνολικής επένδυσης
↓
νέες επιχειρήσεις + μηχανήματα + υποδομές
↓
παραγωγή
↓
μεταποίηση
↓
μισθοί
↓
κατανάλωση
↓
εξαγωγές
↓
νέα φορολογικά έσοδα
↓
νέες επενδύσεις.
Επομένως ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί μια μόνιμα επιδοτούμενη ύπαιθρος.
Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί μια ύπαιθρος που παράγει αρκετή αξία ώστε οι επιχειρήσεις να επιβιώνουν χωρίς επιδότηση.
________________________________________
16. Τι γίνεται με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη;
Δεν πρέπει να εγκαταλειφθούν.
Η μετακίνηση 20% θα μπορούσε αντιθέτως να βελτιώσει και τις δύο πόλεις:
• μικρότερη στεγαστική πίεση,
• λιγότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση,
• χαμηλότερη πίεση στις υποδομές,
• καλύτερη ποιότητα ζωής,
• περισσότερος διαθέσιμος χώρος,
• μικρότερη ανάγκη συνεχούς επέκτασης των πόλεων.
Και οι δύο μητροπόλεις θα μπορούσαν να παραμείνουν τα μεγάλα κέντρα χρηματοδότησης, πανεπιστημίων, τεχνολογίας και διεθνών επιχειρήσεων.
________________________________________
17. Οι βασικοί δείκτες επιτυχίας
Το πρόγραμμα δεν θα πρέπει να αξιολογείται από το πόσοι άνθρωποι μετακόμισαν.
Θα αξιολογείται από:
1. ΑΕΠ ανά κάτοικο στις περιφέρειες.
2. Νέες επιχειρήσεις.
3. Νέες θέσεις εργασίας.
4. Παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο.
5. Παραγωγή ανά στρέμμα.
6. Κατανάλωση νερού ανά μονάδα προϊόντος.
7. Εξαγωγές.
8. Μείωση εισαγωγών τροφίμων.
9. Μέσο αγροτικό εισόδημα.
10. Αριθμός νέων κάτω των 40 που εγκαθίστανται στην ύπαιθρο.
11. Πληθυσμός χωριών.
12. Γεννήσεις στις περιφέρειες.
13. Αξία μεταποιημένων ελληνικών προϊόντων.
14. Ποσοστό επιχειρήσεων που επιβιώνουν μετά τη λήξη της επιδότησης.
________________________________________
18. Ο στόχος του 2047
Σε ένα επιτυχημένο σενάριο:
Δημογραφία
+1,12 εκατ. κάτοικοι στην περιφέρεια.
Απασχόληση
+600.000–700.000 οικονομικά ενεργοί σε νέες ή μεταφερμένες δραστηριότητες.
Αγροτική παραγωγή
Σημαντική αύξηση παραγωγικότητας, όχι απλώς αύξηση εργατικού δυναμικού.
Μεταποίηση
Πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή της ελληνικής μεταποίησης στην αξία των αγροτικών προϊόντων.
Εξαγωγές
Στόχος +€8–10 δισ. ετησίως στις αγροδιατροφικές και συναφείς εξαγωγές.
ΑΕΠ
Μεσαίο σενάριο: +€15 δισ. ετήσια πρόσθετη ΑΠΑ, περίπου 6% του σημερινού ΑΕΠ.
Περιφέρεια
Δημιουργία ενός νέου δικτύου περιφερειακών παραγωγικών κέντρων.
________________________________________
19. Το σημαντικότερο: δεν είναι πρόγραμμα αγροτικής πολιτικής
Στην πραγματικότητα είναι ένα πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας.
Η ΚΓΠ ήδη έχει ως στόχους την ανταγωνιστικότητα, τη θέση των αγροτών στην αξιακή αλυσίδα, την ανανέωση των γενεών, την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών και την καινοτομία.
Η Ελλάδα θα μπορούσε να πάει ένα βήμα παραπέρα:
να συνδέσει τη γεωργία με τη δημογραφία, τη μεταποίηση, την ενέργεια, την τεχνολογία, την κατοικία και τις εξαγωγές.
Αυτό είναι το πραγματικό μοντέλο.
________________________________________
20. Η κεντρική εξίσωση
Το πρόγραμμα μπορεί να συνοψιστεί ως:
20% αποκέντρωση
•
€15 δισ. στοχευμένες δημόσιες/ευρωπαϊκές επενδύσεις σε 20 χρόνια
•
€37,5 δισ. συνολικές επενδύσεις μέσω συγχρηματοδότησης
•
γεωργία υψηλής τεχνολογίας
•
μεταποίηση
•
ψηφιακή εργασία
•
φθηνή/ανακαινισμένη κατοικία
•
υποδομές
=
παραγωγική περιφέρεια
και όχι απλώς
«περισσότεροι άνθρωποι στα χωριά».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήδη αντιμετωπίζει την αγροτική ανάπτυξη ως κάτι ευρύτερο από τη γεωργία: η ΚΓΠ μπορεί να χρηματοδοτήσει και μη αγροτικές δραστηριότητες, υποδομές, συνεργασίες, LEADER και νέες αγροτικές επιχειρήσεις.
Άρα η ιδέα μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό οικονομικό σχέδιο, αρκεί οι επιδοτήσεις να συνδεθούν με παραγωγικότητα και μετρήσιμα αποτελέσματα και όχι απλώς με την εγκατάσταση ανθρώπων στην επαρχία.
– Πιστευεις πως με αυτο το μοντελο θα λυθει και το δημογραφικο ?
Ναι — θα μπορούσε να συμβάλει πολύ σημαντικά στην αντιμετώπιση του δημογραφικού, αλλά από μόνο του δεν θα το «έλυνε». Και εδώ υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα σύνδεση με το μοντέλο που φτιάξαμε.
Σήμερα η Ελλάδα έχει ένα πολύ δύσκολο δημογραφικό ισοζύγιο: το 2024 καταγράφηκαν 68.467 γεννήσεις και 126.916 θάνατοι, δηλαδή φυσική μείωση περίπου 58.500 ανθρώπων. Το 2025 ο πληθυσμός εκτιμήθηκε στα 10,37 εκατ., με τα παιδιά 0–14 να αποτελούν μόλις 12,8% και τους 65+ το 23,7%.
Το μοντέλο μας όμως μπορεί να αλλάξει την εξίσωση
Δεν θα έλεγα:
«Μεταφέρουμε 1,1 εκατ. ανθρώπους στα χωριά → λύθηκε το δημογραφικό.»
Θα έλεγα:
«Μεταφέρουμε 1,1 εκατ. ανθρώπους σε βιώσιμες περιφερειακές κοινότητες → δημιουργούμε συνθήκες ώστε περισσότερες οικογένειες να μπορούν να κάνουν παιδιά και να παραμείνουν στην Ελλάδα.»
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Γιατί η αποκέντρωση μπορεί να βοηθήσει τις γεννήσεις
Μια νέα οικογένεια στην Αθήνα μπορεί να αντιμετωπίζει:
• πολύ υψηλό κόστος κατοικίας,
• μικρό διαμέρισμα,
• μεγάλο κόστος παιδικής φροντίδας,
• καθημερινές μετακινήσεις,
• εργασιακή ανασφάλεια,
• ελάχιστη υποστήριξη από ευρύτερη οικογένεια.
Σε ένα οργανωμένο περιφερειακό κέντρο μπορεί να έχει:
μεγαλύτερη και φθηνότερη κατοικία + εργασία + παιδικό σταθμό + σχολείο + τηλεργασία + κοντινή φύση + χαμηλότερο κόστος ζωής.
Αυτό δεν εγγυάται περισσότερα παιδιά. Αλλά αφαιρεί μερικά από τα εμπόδια που κάνουν την απόκτηση παιδιών δύσκολη.
________________________________________
Και υπάρχει ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα
Στο δικό μας μοντέλο οι 1,12 εκατ. μετακινούμενοι δεν είναι τυχαίος πληθυσμός.
Θα μπορούσαμε να σχεδιάσουμε το πρόγραμμα έτσι ώστε μεγάλο μέρος των μετακινούμενων να είναι:
ηλικίες 25–45 + νέα ζευγάρια + οικογένειες με παιδιά.
Τότε η δημογραφική επίδραση γίνεται πολύ μεγαλύτερη.
Για παράδειγμα, αν από τους 1,12 εκατ. νέους κατοίκους:
• 700.000 είναι ηλικίας 20–49,
• δημιουργηθούν 250.000–300.000 νέα νοικοκυριά,
• και αυτά τα νοικοκυριά αποκτήσουν κατά μέσο όρο 1,7–2,0 παιδιά,
τότε μέσα σε μία γενιά μπορεί να δημιουργηθεί πολύ σημαντικός νέος πληθυσμός στην επαρχία.
Δεν θα λύσει αμέσως τη γήρανση, γιατί οι δημογραφικές αλλαγές χρειάζονται δεκαετίες.
________________________________________
Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ο φαύλος κύκλος
Σήμερα έχουμε περίπου:
λιγότερα παιδιά → λιγότεροι νέοι → λιγότερες οικογένειες → κλείνουν σχολεία → ερημώνουν χωριά → φεύγουν νέοι → ακόμη λιγότερα παιδιά.
Το πρόγραμμα που περιγράφουμε προσπαθεί να δημιουργήσει τον αντίστροφο κύκλο:
νέες οικογένειες → περισσότερα παιδιά → σχολεία → υπηρεσίες → επιχειρήσεις → θέσεις εργασίας → περισσότερες οικογένειες → περισσότερα παιδιά.
Αυτό είναι ίσως πιο σημαντικό από την ίδια τη μετακίνηση πληθυσμού.
________________________________________
Θα χρειαστεί όμως και καθαρά δημογραφική πολιτική
Εγώ θα πρόσθετα στο πρόγραμμα έναν τέταρτο πυλώνα:
«Οικογένεια στην Περιφέρεια»
Για κάθε νέα οικογένεια που εγκαθίσταται σε επιλεγμένη περιοχή:
1. Κατοικία
• επιδότηση αγοράς/ανακαίνισης,
• χαμηλότοκο δάνειο.
2. Εργασία
• κίνητρα για επιχείρηση ή τηλεργασία.
3. Παιδιά
• δωρεάν βρεφονηπιακός σταθμός,
• δωρεάν ολοήμερο σχολείο,
• σχολικό λεωφορείο.
4. Φορολογία
• σημαντική μείωση φόρου για οικογένειες με παιδιά που εγκαθίστανται μόνιμα στην περιοχή.
5. Υγεία
• εγγυημένη πρόσβαση σε παιδίατρο και βασικές υπηρεσίες υγείας.
6. Υποδομές
• γρήγορο internet,
• δρόμοι,
• ύδρευση,
• ενέργεια.
Έτσι η πολιτική δεν θα λέει απλώς:
«Πήγαινε στο χωριό.»
Θα λέει:
«Αν δημιουργήσεις οικογένεια στην περιφέρεια, το κράτος μειώνει δραστικά το κόστος ζωής σου και σου εξασφαλίζει τις βασικές υποδομές.»
________________________________________
Και υπάρχει κάτι ακόμη
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο περισσότερες γεννήσεις. Χρειάζεται και περισσότερους νέους ανθρώπους παραγωγικής ηλικίας.
Η ΕΛΣΤΑΤ εκτιμά ότι το 2025 η Ελλάδα είχε περίπου 23,7% πληθυσμό 65+, ενώ ο δείκτης γήρανσης ήταν 185,4 — δηλαδή περίπου 185 άτομα 65+ για κάθε 100 παιδιά 0–14.
Άρα το σχέδιο πρέπει να έχει δύο παράλληλους στόχους:
Α. Να αυξήσει τις γεννήσεις.
Β. Να προσελκύσει/κρατήσει νέους ενήλικες στην Ελλάδα.
Και εδώ η παραγωγική περιφέρεια που σχεδιάσαμε μπορεί να κάνει κάτι που μια απλή επιδοματική πολιτική δεν μπορεί:
να κάνει την Ελλάδα οικονομικά ελκυστική για να δημιουργήσει κάποιος οικογένεια.
Συμπέρασμα
Θα έβαζα λοιπόν το δημογραφικό ως έναν από τους τρεις βασικούς στόχους του σχεδίου:
20% αποκέντρωση → παραγωγική περιφέρεια → φθηνότερη οικογενειακή ζωή → περισσότερες νέες οικογένειες → περισσότερες γεννήσεις → αναζωογόνηση χωριών και περιφερειακών πόλεων.
Δεν θα υποσχόμουν ότι αυτό «λύνει» το δημογραφικό. Αλλά ένα τέτοιο σχέδιο θα μπορούσε να είναι πολύ ισχυρότερο δημογραφικό εργαλείο από μια πολιτική που απλώς δίνει ένα επίδομα για κάθε παιδί.
Και μπορούμε να πάμε ένα βήμα παραπέρα: να βάλουμε το δημογραφικό μέσα στο οικονομικό μοντέλο και να υπολογίσουμε πόσα επιπλέον παιδιά θα μπορούσε να έχει η Ελλάδα μέχρι το 2050 αν μετακινηθούν 1,12 εκατ. άνθρωποι και εφαρμοστεί ταυτόχρονα πολιτική στήριξης οικογένειας. Αυτό θα μας δείξει αν το σχέδιο μπορεί πράγματι να αναστρέψει την πληθυσμιακή πυραμίδα
Υάκινθος.
