Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου
Θεολόγου – συγγραφέως
Ι. Μ. Κυθήρων και Αντικυθήρων
Εν Κυθήροις τη 20η Μαρτίου 2026
Στον δεύτερο Οίκο της τέταρτης Στάσης των Χαιρετισμών, αγαπητοί μου αδελφοί, παρουσιάζεται η Παναγία ως φωτοδόχος λαμπάδα που φωτίζει τους εν σκότει ευρισκομένους ανθρώπους και τους οδηγεί προς την θεογνωσία. Γι’ αυτό και ο υμνογράφος στη συνέχεια, επεξηγώντας την αλήθεια αυτή, προσφωνεί αυτήν ως εξής: «Χαίρε ότι τον πολύφωτον ανατέλεις φωτισμόν, χαίρε ότι τον πολύρρυτον αναβλύζεις ποταμόν». Δηλαδή, Παναγία μας, εσύ είσαι η πνευματική ανατολή από όπου ανέτειλε ο πολύφωτος φωτισμός, ο Ήλιος της Δικαιοσύνης Χριστός. Εσύ είσαι η πηγή από την οποία αναβλύζει ο πολύρρυτος ποταμός, που ξεδιψά την ψυχή μας με την αληθινή χαρά. Ας προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε κάπως αυτές τις μεγάλες αλήθειες.
Ως «πολύφωτος φωτισμός» χαρακτηρίζεται ο φωτισμός, που ανατέλλει από την Παναγία, δηλαδή ο Χριστός, επειδή ακριβώς το φως του Χριστού είναι απροσμέτρητο, ανεξάντλητο, άκτιστο και αθάνατο. Είναι το μόνο αληθινό φώς. Ένα από τα αναγκαιότερα στοιχεία της ζωής μας είναι το φώς. Λέγουν οι επιστήμονες, ότι αν δεν υπήρχε το φώς του Ήλιου για να στείλει τις ζωογόνες ακτίνες του πάνω στη γη, δεν θα υπήρχε καθόλου ζωή στον πλανήτη μας. Όλοι επίσης έχουμε εμπειρία, πόσο δυσκολευόμαστε στην καθημερινή μας ζωή, πόσο δυσανασχετούμε, όταν ξαφνικά κοπεί το ηλεκτρικό ρεύμα. Τότε καταλαβαίνουμε την αξία του και την αναγκαιότητά του. Αν όμως το υλικό φως είναι τόσο αναγκαίο στη ζωή μας, ασυγκρίτως αναγκαιότερο είναι το πνευματικό φως του Χριστού, διότι αυτό το φως δεν φωτίζει τα σώματα, αλλά τις ψυχές μας. Τις φωτίζει και ταυτόχρονα τις ζωογονεί, μεταδίδει σ’ αυτές ζωήν αιώνιον. Τις καθοδηγεί με ασφάλεια στη Βασιλεία των Ουρανών.
Οι Εβραίοι στην εποχή της Παλαιάς Διαθήκης μετά το πέρασμά τους από την Ερυθρά θάλασσα, βάδιζαν επί 40 χρόνια μέσα στην έρημο, μέχρι να φθάσουν στη γη της επαγγελίας. Στην πορεία τους αυτή είχαν ανάγκη από φως και καθοδήγηση. Ο Θεός με μια φωτεινή νεφέλη την ημέρα τους καθοδηγούσε και με ένα πύρινο στύλο την νύχτα τους φώτιζε. Το θαυμαστό αυτό φως λειτουργούσε σαν πυξίδα, σαν ραντάρ, για να κατευθύνονται σωστά, για να μην πάρουν λάθος δρόμο. Όλα αυτά τα θαυμαστά γεγονότα οι Εβραίοι τα διατηρούσαν πολύ ζωηρά στη μνήμη τους. Καθιέρωσαν μάλιστα για την ανάμνησή τους ιδιαίτερη εορτή, την εορτή της Σκηνοπηγίας, που διαρκούσε 7 μέρες. Σ’ όλο αυτό το διάστημα κατοικούσαν μέσα σε σκηνές. Άναβαν στον Ναό λύχνους και τους τοποθετούσαν σε υψηλές λυχνίες, για να σκορπούν το φως τους σ’ όλη την πόλη. Οι λύχνοι αυτοί συμβόλιζαν την φωτεινή νεφέλη και τον πύρινο στύλο, που οδηγούσε τον λαό στην έρημο.
Ωστόσο και η φωτεινή νεφέλη και ο πύρινος στύλος προτύπωναν και προεικόνιζαν το αληθινό φως, τον Χριστόν, σύμφωνα με τον λόγον του Κυρίου: «Εγώ ειμί το φως του κόσμου. Ο ακολουθών εμοί ου μη περιπατήσει εν τη σκοτία αλλ’ έξει το φως της ζωής», (Ιω,8,12). Είναι «το φως το αληθινόν», το οποίον, όπως γράφει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, «φωτίζει πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις τον κόσμον». Ο άνθρωπος χωρίς αυτό τον φως παραπαίει στο σκοτάδι της πλάνης, της ειδωλολατρείας και της ματαιότητος του κόσμου. Αυτό το φως είδε με το προφητικό του μάτι ο προφήτης Ησαΐας, όταν έλεγε: «Ο λαός ο καθήμενος εν σκότει είδε φως μέγα και τοις καθημένοις εν χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλεν αυτοίς», (9,2). Πόσοι όμως γνωρίζουν αυτό το φως του Χριστού; Η επιστήμη με τις ανακαλύψεις της κατόρθωσε, βέβαια, να κάνει την νύχτα μέρα, να φωτίσει υπόγεια και γαλαρίες, να φωτογραφήσει τα σπλάγχνα μας με τα τελειότερα ακτινογραφικά όργανα και διαγνωστικά μέσα. Δεν μπόρεσε όμως δυστυχώς να φωτίσει τη σκέψη μας, να χύσει λίγο φως στις βαθύτερες αγωνίες και αναζητήσεις μας, να διαλύσει το σκότος του θανάτου. Ο άνθρωπος της εποχής μας παρ’ ότι κολυμπά μέσα στο υλικό φως, παλεύει απεγνωσμένα μέσα σε πυκνό πνευματικό σκοτάδι.
Πολύφωτος φωτισμός λοιπόν ο Χριστός μας. Αλλά χαρακτηρίζεται επίσης από τον υμνογράφο και ως «πολύρρυτος ποταμός», δηλαδή ποταμός που έχει άφθονο, ζωντανό νερό, που ρέει με μεγάλη δύναμη. Είναι πνευματικό ποτάμι αστείρευτο, που κατακλύζει και ποτίζει τα σύμπαντα. Είναι η Θεία Χάρις του αγίου Πνεύματος, την οποία υπονοούσε όταν ομίλησε προς τον λαό ο Κύριος κατά την τελευταία ημέρα της εορτής της Σκηνοπηγίας. Τότε λοιπόν, κατά την επίσημη εκείνη ημέρα, διεκήρυξε ενώπιον όλου του λαού: «Εάν τις διψά, ερχέσθω προς με και πινέτω», (Ιω.7,37). Δηλαδή εγώ είμαι η πέτρα της ζωής, της οποίας σύμβολο και τύπος ήταν ο βράχος, που πήγασε νερό, με το οποίο ξεδίψασαν οι πρόγονοί σας μέσα στην έρημο. Εγώ είμαι η πηγή της ζωής που πηγάζω την αληθινή και αιώνια ζωή. Την ζωή αυτή την μεταδίδω σε κάθε ένα, που διψά την αιώνια ζωή, που αισθάνεται αυτή την πνευματική δίψα και η οποία δεν μπορεί να σβύσει με κανένα από τα υλικά αγαθά του κόσμου αυτού.
Όπως τα φυτά χωρίς νερό δεν μπορούν να αναπτυχθούν, αλλά μαραίνονται και τελικά πεθαίνουν, έτσι και ο άνθρωπος χωρίς το πνευματικό νερό της Χάριτος του αγίου Πνεύματος δεν μπορεί να ζήσει πνευματικά. Με ζωντανό νερό επίσης παρομοιάζει την Χάρη του αγίου Πνεύματος ο Κύριος στο διάλογο που είχε με την Σαμαρείτιδα: «Ος δ’ αν πίη εκ του ύδατος, ού εγώ δώσω αυτώ, ού μη διψήσει εις τον αιώνα, αλλά το ύδωρ ό δώσω αυτώ, γενήσεται εν αυτώ πηγή ύδατος αλλομένου εις ζωήν αιώνιον», (Ιω.4,14). Εκείνος που θα πιή από το νερό του πηγαδιού, πάλι θα διψάση, ενώ εκείνος που θα πιή από το νερό, που θα του δώσω εγώ, όχι μόνον δεν θα διψάση ποτέ, αλλά το νερό αυτό θα γίνει μέσα του πηγή, που θα αναβλύζει συνεχώς και ακατάπαυστα, για να ποτίζει και τους άλλους ανθρώπους.
Οι χαρές του κόσμου αυτού είναι πρόσκαιρες και δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τους βαθύτερους πόθους μας, να σβύσουν την δίψα μας για την αιώνια ζωή. Μάταια προσπαθεί ο σύγχρονος άνθρωπος να ξεδιψάσει την δίψα της ψυχής του με ποικίλες χαρές και διασκεδάσεις. Καταφεύγει στα ποτά και στα ναρκωτικά ακόμη, αλλά τελικά καταντά ένα ερείπιο ψυχικό και σωματικό. Όχι μόνο δεν ξεδιψά, αλλά γίνεται εντονώτερη η δίψα του και σ’ αυτήν προστίθεται η αηδία και η απόγνωση.
Εμείς άραγε έχουμε κάνει κτήμα μας αυτόν τον «πολύφωτον φωτισμόν» και τον «πολύρρυτον ποταμόν»; Φωτίζεται η ψυχή μας με το αληθινό φως του Χριστού; Ποτίζεται με το ζωντανό νερό της Χάριτός του; Δεν υπάρχει τίποτε πιο τραγικό να υπάρχουν και να προσφέρονται αυτές οι δωρεές μέσα στην Εκκλησία και εμείς από άγνοια, ή από αμέλεια, ή από ολιγοπιστία, να το στερούμαστε και να μένουμε τελικά στο σκοτάδι. Το φως αυτό και το ύδωρ αυτό το ζων, γίνεται κτήμα μας μόνον δια μέσου της αληθινής μετανοίας και της συμμετοχής μας στα μυστήρια της Εκκλησίας μας. Τότε το ζούμε, το νιώθουμε, το απολαμβάνουμε και τότε μπορούμε εν επιγνώσει να ευγνωμονούμε και να ευχαριστούμε την Παναγία μας για το μεγάλο δώρο που μας χάρισε και να ψάλουμε τον χαιρετισμό της: «Χαίρε ότι τον πολύφωτον ανατέλεις φωτισμόν, Χαίρε ότι τον πολύρρυτον αναβλύζεις ποταμόν».
