Μια προσωρινή αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να βρίσκεται ένα βήμα πριν από την υπογραφή της, σύμφωνα με όσα υποστηρίζει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.
Όπως δημοσίευσε το Axios, το προσχέδιο του Μνημονίου Κατανόησης προβλέπει την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, την ελάφρυνση των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και τη δημιουργία ενός πλαισίου διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Παρότι το κείμενο φέρεται να έχει εγκριθεί από υψηλόβαθμα στελέχη της ιρανικής ηγεσίας, δεν έχει ακόμη λάβει την τελική έγκριση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων ανατροπών.
Συμφωνία: Παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες
Το Μνημόνιο Κατανόησης προβλέπει την παράταση της εκεχειρίας για δύο μήνες, συμπεριλαμβανομένου και του μετώπου του Λιβάνου, προκειμένου να δημιουργηθεί ο απαραίτητος χρόνος για τη διεξαγωγή ουσιαστικών συνομιλιών σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το κείμενο θέτει ένα γενικό πλαίσιο για τη διαχείριση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ωστόσο οι πιο κρίσιμες τεχνικές λεπτομέρειες θα αποτελέσουν αντικείμενο δεύτερης και πιο εξειδικευμένης συμφωνίας.
Τα Στενά του Ορμούζ και η άρση των κυρώσεων
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συμφωνίας αφορά το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.
Το κείμενο προβλέπει:
- Άμεση επαναλειτουργία του Στενού χωρίς περιορισμούς ή επιπλέον χρεώσεις.
- Επιστροφή της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών.
- Σταδιακή άρση μέρους των αμερικανικών κυρώσεων.
Σε πρώτη φάση, η Ουάσινγκτον αναμένεται να χορηγήσει στο Ιράν προσωρινές εξαιρέσεις διάρκειας 60 ημερών, επιτρέποντας την πώληση πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά έσοδα στην ιρανική οικονομία.
Διπλωματικές πηγές διευκρινίζουν ότι η πλήρης άρση των κυρώσεων θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Τεχεράνη θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της και θα επιδείξει «καλή πίστη» στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Οι δεσμεύσεις του Ιράν για τα πυρηνικά
Στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η Τεχεράνη καλείται να δεσμευτεί ότι:
- Δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα.
- Θα συνεργαστεί για την επίλυση του ζητήματος του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
- Θα επιτρέψει διεθνείς μηχανισμούς εποπτείας και επιθεώρησης.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος αποκάλυψε ότι μία από τις προτάσεις που εξετάζονται είναι η αραίωση ή ανάμειξη του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν, υπό την εποπτεία επιθεωρητών των Ηνωμένων Εθνών.
Ωστόσο, οποιαδήποτε ουσιαστική παρέμβαση στο πυρηνικό πρόγραμμα θα προχωρήσει μόνο εφόσον επιτευχθεί δεύτερη, πιο λεπτομερής συμφωνία, κάτι που αρκετοί αναλυτές θεωρούν εξαιρετικά δύσκολο.
Διπλωματικό θρίλερ πίσω από τις διαπραγματεύσεις
Σύμφωνα με πληροφορίες από διπλωματικές πηγές και Αμερικανούς αξιωματούχους, η κατ’ αρχήν συμφωνία επιτεύχθηκε έπειτα από πολύωρες συνομιλίες μεταξύ του Καταριανού διαμεσολαβητή Αλί Αλ-Θαουάντι και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων στην Τεχεράνη, ο Καταριανός μεσολαβητής βρισκόταν σε συνεχή τηλεφωνική επικοινωνία με τους στενούς συνεργάτες του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε ότι αναμένει τελετή υπογραφής μέσα στο Σαββατοκύριακο, ενώ η μετακίνηση τεσσάρων μεταγωγικών αεροσκαφών C-17 της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας προς την Ευρώπη ενίσχυσε τα σενάρια περί επικείμενης συμφωνίας στη Γενεύη.
Στο σκοτάδι ο Νετανιάχου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η ανακοίνωση του Τραμπ φέρεται να αιφνιδίασε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Benjamin Netanyahu.
Σύμφωνα με αμερικανική πηγή που έχει γνώση των εξελίξεων, ο Νετανιάχου τις τελευταίες ημέρες προσπαθούσε μέσω επαφών με πρόσωπα κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ να συγκεντρώσει πληροφορίες για την πορεία των διαπραγματεύσεων, χωρίς να έχει σαφή εικόνα για το τελικό κείμενο.
Το αγκάθι των παγωμένων δισεκατομμυρίων
Ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα παραμένει η τύχη των δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη ζητά να αποκτήσει άμεσα πρόσβαση σε μέρος αυτών των χρημάτων μετά την υπογραφή της συμφωνίας. Αντίθετα, η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι οποιαδήποτε εκταμίευση θα γίνεται σταδιακά και μόνο εφόσον διαπιστώνεται συμμόρφωση με τους όρους της συμφωνίας.
Παράλληλα, εξετάζεται μηχανισμός που θα επιτρέψει στο Ιράν να χρησιμοποιήσει μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων του στο Κατάρ αποκλειστικά για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών.
Το επόμενο βήμα
Η συμφωνία, η οποία διαμορφώθηκε με κοινή μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν, αναμένεται να λάβει την ονομασία «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», εφόσον τελικά εγκριθεί και από τις δύο πλευρές.
Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη οι τελευταίες επαφές για την οριστικοποίηση του κειμένου και τον καθορισμό της ημερομηνίας υπογραφής, σε μια εξέλιξη που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει τη σημαντικότερη αποκλιμάκωση στις σχέσεις Ουάσινγκτον – Τεχεράνης εδώ και πολλά χρόνια.
