Ο Όσιος Ιωάννης ο Ερημίτης είναι από εκείνες τις προσωπικότητες της Ορθοδοξίας που συνέδεσαν την πορεία τους με ανεγέρσεις ναών και μοναστηριών, με θαύματα και έναν θάνατο -μαζί με τους 98 θεοφόρους πατέρες που τον ακολουθούσαν- που καταγράφηκε ως ανεξήγητος για τα μέτρα του ανθρώπου.
Ο Όσιος Ιωάννης, όπως αναφέρει στο βιβλίο του (εκδόθηκε πρόσφατα στα Χανιά) ο Αντώνης Γ. Πλυμάκης, με τίτλο «Στα βήματα του Οσίου Ιωάννη του Ερημίτη και των συν αυτώ 98 θεοφόρων πατέρων», γεννήθηκε τον 16ο αιώνα στην Αίγυπτο, από την οποία αναχώρησε μαζί με άλλους 35 μοναχούς για να φτάσει στην Κύπρο. Στη μεγαλόνησο παρέμεινε για άγνωστο χρονικό διάστημα, «κηρύττοντας τον λόγο του Θεού και θαυματουργώντας, ώστε η φήμη του διαδόθηκε σε όλο το νησί».
Από την Κύπρο μαζί με 39 Κύπριους μοναχούς έφυγε για τη Μικρά Ασία και εγκαταστάθηκε στην Αττάλεια. Στην περιοχή, σύμφωνα με την παράδοση, ίδρυσε μοναστήρι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο. Εκείνος και η συνοδεία του, στην οποία προστέθηκαν άλλοι 24 μοναχοί (όλοι μαζί πλέον έφτασαν τους 99), εγκατέλειψαν την Αττάλεια και κατευθύνθηκαν στις νοτιοδυτικές ακτές της Κρήτης, αλλά λόγω θαλασσοταραχής αναγκάστηκαν να προσεγγίσουν για λίγο το νησί της Γαύδου. «Κατά την παράδοση -όπως αναφέρεται στο βιβλίο- αναχωρώντας από εκεί για την Κρήτη, λησμόνησαν τον Ιωάννη, ο οποίος κατά θαυματουργό τρόπο διέσχισε τη θάλασσα έως την Κρήτη πάνω στο ράσο του και συναντήθηκε με τους υπόλοιπους».
Αποβιβάστηκαν στην ακτή Γιαλισκάρι «και όδευσαν ως το χωριό Αζωγυρές Σελίνου, όπου ασκήτευσαν στο σπήλαιο του Ζουρέ και σε άλλα απόμερα σπήλαια. Ο Ιωάννης όμως επιθυμούσε να ζήσει σε απόλυτη απομόνωση και, όταν τους αποχαιρέτησε, προσευχήθηκαν και ευχήθηκαν, όταν έλθει η ώρα να κοιμηθεί κάποιος από αυτούς, με θεία πρόνοια να γίνει αυτό με όλους, όπως και έγινε όταν θανατώθηκε ο Ιωάννης από κυνηγό».
«Πεζοπορώντας για μήνες»
Ο Ιωάννης, όπως αναφέρεται στο βιβλίο, «πεζοπορώντας για μήνες, ίσως και χρόνια, στα βουνά, σε κακοτράχαλα μονοπάτια και κάμπους, πέρασε από πολλά σημεία, όπου έμενε ζωντανή η παράδοση της αγιότητας και των θαυμάτων και κτίστηκαν εκκλησίες, τις περισσότερες φορές σε σπηλαιώδη σημεία. Άλλες καταστράφηκαν και αναστηλώθηκαν, άλλες χάθηκαν τελείως και άλλες πάλι ανεγέρθηκαν στην εποχή μας. Στην περιοχή του ακρωτηρίου Μελέχας των Χανίων έφθασε ίσως καθοδηγούμενος από θεία δύναμη και πρόνοια ή γιατί είχε φτάσει ως αυτόν η φήμη της από πολύ παλαιότερα χρόνια ύπαρξης εκεί ασκητηρίων. Οπωσδήποτε έφτασε εκεί όχι κατά τύχη, γιατί δεν είναι τόπος που θα τον συναντούσε στη μακρά πορεία του, αλλά είναι άκρη, που για να φτάσεις ως εκεί, πρέπει να γνωρίζεις κάτι να σε οδηγήσει. Κατά την παράδοση, διάλεξε το σπήλαιο που φέρει ακόμη το όνομά του, κάτω από το Γουβερνέτο, στην περιοχή που σήμερα ονομάζεται Καθολικό ή, κατά άλλη -μη αποδεδειγμένη -εκδοχή, στο σπήλαιο με τη σημερινή ονομασία του Τζογάνη. Ένα ξημέρωμα, που είχε βγει για αναζήτηση τροφής ή νερού, μέσα στο σκοτάδι ακόμη, κάποιος κυνηγός, ενεδρεύων για θήραμα, δεν κατάλαβε ότι πρόκειται για ανθρώπινο ον και τον ετόξευσε. Αιμορραγώντας, ο άγιος προσπάθησε και γύρισε στον τόπο του, για να κοιμηθεί εκεί προσευχόμενος. Ο κυνηγός, ακολουθώντας τα σημάδια από το αίμα, έφθασε ως αυτόν και, όταν αντιλήφθηκε τι έκανε σε έναν άγιο άνθρωπο, γονάτισε και ζήτησε συγχώρεση, που έλαβε από τον Ιωάννη λίγο πριν παραδώσει την Άγια Ψυχή του στον Κύριο».
Οι υπόλοιποι 98 θεοφόρετοι πατέρες, κατά παλαιά τοπική παράδοση, κοιμήθηκαν ειρηνικά, ο ένας μετά τον άλλο, άλλος ακουμπισμένος στη ράβδο του, άλλος γονατιστός, άλλος όρθιος, καθώς προσεύχονταν κ.λπ., από ώρας τρίτης της ημέρας έως ώρας εβδόμης.
Στα χωριά και τα σπήλαια της μεγαλονήσου
Η πορεία του Οσίου Ιωάννη και των 98 μοναχών ήταν: Γαύδος, Αζωγυρές, Πλεμενιανά, Άνω Φλώρια, Σημαντηριανά, Κεραμωτή, Κάμπος του Γιαννά, Συρικάρι, Πολυρρήνια, Δραπανιάς, Νοχιά, Μαραθοκεφάλα Σπηλιάς.
Στις περισσότερες περιοχές από όπου πέρασε οι ντόπιοι έκτισαν εκκλησίες. Στον Αζωγυρέ υπάρχει ο Ναός των Οσίων 99 Πατέρων. Σε δέκα σπήλαια των Χανίων κτίστηκαν 10 ναοί προς τιμήν του οσίου και των θεοφόρων πατέρων.
Το σπήλαιο του Ζουρέ θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα θρησκευτικά-λατρευτικά σπήλαια στα Χανιά, γιατί εκεί πήγαν και «μόνασαν οι άγιοι 98 πατέρες κατά τον 16ο αιώνα».
Στα Πλεμενιανά Σελίνου (60 χιλιόμετρα από τα Χανιά), υπάρχει η εκκλησία των Αγίων 99 Πατέρων, η οποία είχε ερημωθεί και είχε ανακατασκευαστεί από τον Νικόλαο Ε. Χαροντάκη το 2008.
Στα Φλώρια, που δοκιμάστηκαν σκληρά την περίοδο της Κατοχής, έχει χτιστεί ένας ακόμη ναός αφιερωμένος στον όσιο. Ακόμη και στο χωριό Λούχι, στα Περιβόλια Κισσάμου, όπου ζουν τρεις κάτοικοι, υπάρχει εκκλησάκι στη μνήμη των 99 Πατέρων. Ανάλογο εκκλησάκι έχει κτιστεί και στα Σημαντηριανά, το οποίο είχε εγκαταλειφθεί και ξαναλειτουργήθηκε το 2001. Πρόσφατα ανακατασκευάστηκε και ο σπηλαιώδης ναός που είναι αφιερωμένος στον Όσιο Ιωάννη στο χωριό Κεραμωτή Κισσάμου. Στον Κάμπο Κισσάμου, στο Ακρωτήρι Πόντα, υπάρχει «του Γιαννά του κελί», το οποίο αναφέρεται και αυτό στον Όσιο Ιωάννη.
Μόλις δύο άνθρωποι ζουν στο χωριό Σηρικάρι. Εκεί μέσα στα βράχια υπάρχει ένα ακόμη εκκλησάκι του οσίου.
Μία από τις μεγαλύτερες εκκλησίες που είναι αφιερωμένες στη μνήμη των 99 Πατέρων χτίστηκε το 1894 στην Πολυρρήνια. Στο χωριό Δραπανιάς έχει χτιστεί εκκλησάκι, ενώ υπάρχει και σπήλαιο, στο οποίο ίσως διέμεινε για λίγο ο όσιος.
Τέλος, ναοί στη μνήμη των 99 Πατέρων υπάρχουν ακόμη στο Ακρωτήρι Σπάθα, στα Νοχιά Κισσάμου και στη Μαραθοκεφάλα της Σπηλιάς Κισσάμου.
