Εικοσιπέντε έτη συμπληρώνονται σήμερα από εκείνη την αποφράδα μέρα της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001, όταν δύο αεροπλάνα πολιτικής αεροπορίας καρφώθηκαν στους Δίδυμους Πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη, με τραγικό απολογισμό 2.977 θανάτων.
Δεν θα ενδώσω στον πειρασμό να σχολιάσω τις υποθέσεις, τα σενάρια και τις πολλές θεωρίες συνομωσίας που συνοδεύουν αυτό το τρομοκρατικό χτύπημα της Αλ Κάιντα στην καρδιά των ΗΠΑ. Όμως μπορώ να μιλήσω για κάτι πολύ πιο απτό, έγκυρο και διαπιστωμένο που δεν είναι άλλο από τις κοσμοϊστορικές επιπτώσεις που είχε αυτό το γεγονός στη συλλογική συνείδηση των λαών.
Το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν η πρώτη και καθοριστική στιγμή της νεότερης ιστορίας όπου ο τρόμος παγκοσμιοποιήθηκε και μάλιστα ακαριαία. Για πρώτη φορά μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, μια είδηση έκανε σμπαράλια την αυτοαναφορικότητα κάθε κράτους, διέλυσε την εσωτερική τους επικαιρότητα και ουσιαστικά «διεθνοποίησε» τον τρόπο σκέψης των λαών – εθνών.
Η τραγική εικόνα των δύο ουρανοξυστών που κατέρρεαν, χαράχτηκε εν ριπή οφθαλμού στο «λογισμικό» της ανθρωπότητας. Μια παγκόσμια απειλή που παρουσιαζόταν ως παγκόσμιο πρόβλημα και αναζητούσε παγκόσμια λύση. Ο πόλεμος δεν είχε πια σύνορα και άρα γιγάντωσε την ιδέα του αντιθέτου: μιας παγκοσμιοποιημένης ειρήνης με ένα κοινό κέντρο εξουσίας και έναν κοινό εχθρό. Τα εθνικά κοινοβούλια ξαφνικά άρχισαν να μοιάζουν παρωχημένα και ανίσχυρα. Οι πολιτικές αποφάσεις έπρεπε να μπουν σε τροχιά υπερσυγκέντρωσης και επιτάχυνσης. Τα υπερεθνικά μπλοκ ξαφνικά φάνταζαν μονόδρομος σωτηρίας.
Τα εσωτερικά δίπολα της κάθε χώρας, έδωσαν τη θέση τους σε ένα οικουμενικό δίλημμα. «Πολιτισμένη» Δύση εναντίον ισλαμικού μεσαίωνα. Που να γνώριζαν οι πολίτες της Δύσης ότι είκοσι χρόνια αργότερα θα πήγαιναν φυλακή για «ισλαμοφοβικά» σχόλια, θα είχαν τη Σαρία ως δεύτερο τους «σύνταγμα», θα έχτιζαν ατελείωτα τζαμιά, θα επέτρεπαν παρελάσεις Μουσουλμάνων μέσα στις πρωτεύουσές τους, και θα έβλεπαν ως «αξιότιμο εταίρο» έναν πρώην χασάπη της Αλ Κάιντα που έγινε ηγέτης της Συρίας.
Το πρελούδιο της δυστοπίας
Μέσα από τους καπνούς του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου αναδύθηκε και το δόγμα της θεσμικής καχυποψίας. Το τεκμήριο αθωότητας του πολίτη, μετετράπη σε τεκμήριο ενοχής μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου. Ο κάθε επιβάτης αεροπλάνου έγινε υποψήφιος τρομοκράτης. Ο κάθε πολίτης θα μπορούσε να είναι κρυφός σύνδεσμος των Τζιχαντιστών. Η καταπάτηση της ιδιωτικότητας, είχε πλέον τέλειο νόημα. Η εγκατάσταση καμερών σε κάθε χώρο, βρήκε το ιδανικό άλλοθι. Η κρατική επιτήρηση έλαβε μορφή καθολικότητας. Ο συνεκτικός ιστός της κοινωνίας άρχισε να μολύνεται από λοξά και φοβικά βλέμματα. Τα εθνικά σύνορα είχαν καταλυθεί και κάθε πολίτης καλείτο να υψώσει προσωπικά του «σύνορα», υιοθετώντας μια στάση ατομικής άμυνας και αργότερα, ατομικής ευθύνης.
Η 11η Σεπτεμβρίου γέννησε και το σύμπλεγμα του «αβοήθητου πολίτη». Η έννοια της ασφάλειας έγινε εξολοκλήρου σχετική. Ολόκληρες πολιτικές (διοικητικής, οικονομικής, νομικής, κοινωνικής, οικολογικής φύσεως) άρχισαν να θεμελιώνονται πάνω στην ιδέα ότι η μη συμμόρφωση του πολίτη σε αυτές, ισοδυναμεί με «εθνική απειλή», άρα με πράξη «τρομοκρατίας». Η διεκδίκηση κοινωνικών δικαιωμάτων άρχισε να ατονεί κάτω από τη σκιά ενός νέου διακυβεύματος: την «κατανάλωση» ασφάλειας με κάθε κόστος. Η προστασία του πολίτη έγινε καταναλωτικό προϊόν αφού η κατάσταση «έκτακτης ανάγκης» έγινε συλλογική φοβία, μονίμως αιωρούμενη πάνω από τους λαούς.
Αμέσως μετά την τραγωδία στους Δίδυμους Πύργους, η πληροφορία άρχισε να χάνει τον πολυσυλλεκτικό και αντικειμενικό της χαρακτήρα. Και ξεκίνησε να μετατρέπεται σε μονομερές αφήγημα που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση και δεν γνωρίζει σύνορα. Η νοοτροπία του «άσπρου ή μαύρου» έπεσε σαν πρέσα πάνω στην αξία της ελεύθερης πληροφόρησης. Τα παγκόσμια δίκτυα ενημέρωσης ευθυγραμμίστηκαν σε κοινές θέσεις και κοινές αποσιωπήσεις.
Το λίκνο της «πολιτικής ορθότητας»
Ο σκεπτικισμός άρχισε να ταυτίζεται με τη «συνομωσιολογία». Η αντίθετη γνώμη έγινε «ύποπτη». Ο δημόσιος διάλογος έγινε «χάσιμο χρόνου». Το πνεύμα άρχισε να διχοτομείται και να συρρικνώνεται μέσα σε πολωτικά αδιέξοδα. Η λογική της διπλής «κερκίδας» έγινε σταδιακός εθισμός.
Μέσα από αυτή την «ασπρόμαυρη» συνθήκη, ο δυτικός τρόπος ζωής ταυτίστηκε εύκολα (αλλά ψευδώς) με την ελευθερία. Προκειμένου να μπορέσει αργότερα η ελευθερία να ταυτιστεί με την ακολασία και η ακολασία με την πολιτική ορθότητα. Οι δε συντηρητικοί πολίτες, ωθήθηκαν βίαια στη μαύρη λίστα της «τρομοκρατίας», όπως αυτή ξεκίνησε να γράφεται μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
Η ατζέντα της ξενοφοβίας μπορεί να άλλαξε σε ισλαμολαγνεία, αλλά η πλύση εγκεφάλου συνέχισε να λειτουργεί ως σήμερα. Τρανό παράδειγμα ο άθλιος χαρακτηρισμός των Χριστιανών ως «Ταλιμπάν», από εκείνους που ζητούν ανοιχτά σύνορα ώστε οι πραγματικοί νοσταλγοί των Ταλιμπάν να επελαύνουν στη Δύση.
Μια εθνική τραγωδία των ΗΠΑ επεκτάθηκε ως συλλογικό τραύμα και έπειτα χρησιμοποιήθηκε ως αφετηρία για τις όλες τις πολιτικές της Νέας Τάξης. Πρώτα ήρθε το σοκ και ύστερα ακολούθησε το διαρθρωτικό δέος. Τα επόμενα 25 χρόνια, το σκιάχτρο της παγκόσμιας απειλής χρησιμοποιήθηκε ξανά και ξανά, με νέες αφορμές: την κλιματική κρίση, την πανδημία, το οικονομικό κραχ, το ενεργειακό blackout και τα γεωπολιτικά φόβητρα, πραγματικά ή φανταστικά.
Προσπερνώντας τις θερμοκέφαλες αναγνώσεις και κοιτάζοντας αυτό το ανείπωτο γεγονός από την απόσταση της ιστορίας, υπήρξε πράγματι το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο στους καιρούς των εσχάτων…
