9 Τρομακτικές Αλήθειες που Πρέπει να γνωρίζουμε για τις Οικονομικές Καταρρεύσεις

Γιατί η προετοιμασία έχει λιγότερη σημασία από την προσαρμογή και γιατί η επόμενη κρίση δεν θα μοιάζει με την προηγούμενη

Γράφει ο Μίλαν Άνταμς 

Ο πατέρας μου κράτησε την ειδοποίηση απόλυσής του από το 1982 κολλημένη μέσα στην εργαλειοθήκη του μέχρι που πέθανε. Το επιστολόχαρτο — μπλε, εταιρικό, αδιάφορο — έφτασε μια Τρίτη του Μαρτίου, έξι μήνες αφότου το μηχανουργείο στο οποίο δούλευε άρχισε να χάνει συμβόλαια υπεργολαβίας. Μέχρι τον Αύγουστο, μέναμε στο υπόγειο της θείας μου. Μέχρι τα Χριστούγεννα, οδηγούσε ένα φορτηγό διανομής με τον μισό μισθό από αυτόν που έπαιρνε στο μηχανουργείο.

Κράτησε αυτό το γράμμα ως υπενθύμιση για την ταχύτητα με την οποία μετακινείται η καθημερινή ζωή στην Αμερική. Πόσο γρήγορα κινείται το έδαφος όταν τελικά μετακινείται.

Οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν έχουν βιώσει ποτέ τέτοια ταχύτητα. Έχουν γνωρίσει σίγουρα υφέσεις — την τεχνική, την προσωρινή, την κρίση που καταλήγει σε ανάκαμψη των αγορών και αναλυτές που δηλώνουν νίκη. Δεν έχουν γνωρίσει ούτε έχουν βιώσει ποτέ μια πραγματική κρίση, αυτή που αργοσέρνεται για χρόνια, ξαναγράφοντας το κοινωνικό συμβόλαιο τόσο σταδιακά που κάθε υποβάθμιση μοιάζει με κοινή λογική όταν φτάσει. Αυτή που αφήνει μόνιμες ψυχολογικές πληγές.

Μπορεί να είμαστε πολύ πιο κοντά στην οικονομική κατάρρευση από ό,τι νομίζουμε. Όχι λόγω προφητείας, αλλά λόγω αριθμητικής. Οι δομές του χρέους, οι δημογραφικές μεταβολές και οι θεσμικές αδυναμίες έχουν συσσωρευτεί σε επίπεδα που δεν έχουν ιστορικό προηγούμενο και υποδηλώνουν ότι είναι δύσκολο να διατηρηθούν σε ισορροπία. Το ερώτημα δεν είναι αν το άγχος & η μεγάλη θλίψη θα έρθουν, αλλά αν όσοι το βιώνουν θα προλάβουν να αναγνωρίσουν τους προσεισμικούς οικονομικούς κραδασμούς πριν καν αρχίσουν να κατακρημνίζονται στην οικονομική άβυσσο.

Οι Αριθμοί πίσω από την Προειδοποίηση

Πηγές: Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου, Διοίκηση Κοινωνικής Ασφάλισης, Γραφείο Στατιστικών Εργασίας, Αμερικανική Εταιρεία Πολιτικών Μηχανικών, Οικονομικά Δεδομένα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, δημοσιεύσεις του κλάδου και του εμπορίου

Αυτά τα στοιχεία περιγράφουν συνθήκες, δεν είναι προβλέψεις. Το χρέος των ΗΠΑ βρίσκεται στο 123% του ΑΕΠ και δεν προκαλεί αυτόματα κατάρρευση — η Ιαπωνία έχει διατηρήσει υψηλότερους δείκτες για δεκαετίες, αν και με συμβιβασμούς. Αλλά το υψηλό χρέος περιορίζει τις επιλογές. Όταν εμφανίζεται πίεση, οι υπερχρεωμένες κυβερνήσεις έχουν λιγότερη ικανότητα να ανταποκριθούν μέσω μέτρων τόνωσης. Όταν η ανεργία αυξάνεται, τα εκτεταμένα επιδόματα εξαντλούνται ταχύτερα. Όταν οι υποδομές γερνούν, η συντήρηση ανταγωνίζεται τις δαπάνες έκτακτης ανάγκης. Οι αριθμοί υποδηλώνουν ένα σύστημα που έχει μειωμένη ανθεκτικότητα — έχει μικρότερη ικανότητα να απορροφήσει κραδασμούς, είναι πιο αργό στην οικονομική ανάκαμψη, πιο ευάλωτο σε καταιγιστικές αποτυχίες. Αυτό που δεν μπορούν να δείξουν είναι ο χρόνος, συγκεκριμένα εναύσματα ή το αν οι θεσμικές προσαρμογές θα αποδειχθούν επαρκείς. Η ιστορία προσφέρει παραδείγματα τόσο επιτυχημένης πλοήγησης όσο και καταστροφικής αποτυχίας από παρόμοιες αρχικές θέσεις.

■ Πρώτη Πραγματικότητα: Η Ανεργία που Δεν Τελειώνει

Η προσωρινή ανεργία αποτελεί μια ταλαιπωρία. Η χρόνια ανεργία αποτελεί μια μεταμόρφωση. Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης (του Κραχ του 1929), η ανεργία παρέμεινε όχι για μήνες αλλά για χρόνια — φτάνοντας στο αποκορύφωμά της σχεδόν στο 25% το 1933, και εξακολουθώντας να ξεπερνά το 15% το 1940. Το ένα τέταρτο του εργατικού δυναμικού δεν έχασε απλώς το εισόδημα του. Έχασε την ταυτότητά του, την κοινωνική του σύνδεση και την ψυχολογική δομή που του παρέχει η απασχόληση.

Η αντίστοιχη κατάσταση μπορεί ήδη να αναπτύσσεται σήμερα. Η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό μεταξύ των ανδρών σε παραγωγική ηλικία μειώνεται σταθερά από τα μέσα του 20ού αιώνα — όχι επειδή δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας, αλλά επειδή οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας δεν ταιριάζουν με τις δεξιότητες, τις τοποθεσίες ή τις προσδοκίες με τρόπους που να προσελκύουν τους εργαζόμενους. Αυτό το «ελλείπον», το «χαμένο» εργατικό δυναμικό δεν εμφανίζεται στις στατιστικές της ανεργίας, δημιουργώντας πιθανά τυφλά σημεία στις αξιολογήσεις της αγοράς εργασίας. Όταν ξεσπάσει η οικονομική η οικονομική κρίση, αυτά τα περιθώρια μπορούν να επεκταθούν γρήγορα. Οι επιχειρήσεις θα αρχίσουν να χρεωκοπούν. Οι θέσεις εργασίας θα αρχίσουν εξαφανίζονται μόνιμα, όχι προσωρινά. Οι δεξιότητες των εργαζομένων θα αρχίσουν να ατροφούν. Τα δίκτυα να διαλύονται. Αυτό που ξεκίνησε ως κυκλική κρίση μπορεί να γίνει δομική κρίση.

Η αγορά κατοικίας ακολουθεί την εργατική απασχόληση με καθυστέρηση. Οι αθετήσεις στεγαστικών δανείων συσσωρεύονται για μήνες πριν από την κορύφωση των κυμάτων κατασχέσεων. Οι γειτονιές θα αδειάζουν καθώς οι ιδιοκτήτες γίνονται ενοικιαστές και στη συνέχεια θα αντιμετωπίσουν εκτοπισμό. Οι αξίες των ακινήτων σε ορισμένες πληγείσες περιοχές — τμήματα του Ντιτρόιτ μετά το 2008, ορισμένα κέντρα παραγωγής της Rust Belt – θα δυσκολεύονται να ανακάμψουν στα επίπεδα πριν από την κρίση ακόμη και δεκαετίες αργότερα. Η ζημιά δεν είναι πάντα κυκλική. Μερικές φορές είναι γεωλογική.

Οι συστάσεις για προσωπικές αποταμιεύσεις — συνήθως τα έξοδα τριών έως έξι μηνών— προϋποθέτουν προσωρινή διακοπή. Δεν λαμβάνουν υπόψη την πολυετή απώλεια εισοδήματος κατά την οποία εξαντλούνται τα επιδόματα, τα περιουσιακά στοιχεία ρευστοποιούνται και η πρόσβαση σε πιστώσεις εξαφανίζεται. Η πραγματική προετοιμασία απαιτεί την αναγνώριση ότι η απασχόληση μπορεί να μην επιστρέψει στους προηγούμενους όρους, ότι οι σταδιοδρομίες & οι καριέρες μπορεί να τερματιστούν, ότι η προσαρμογή έχει τόση σημασία όσο και η διατήρηση.

■ Δεύτερη Πραγματικότητα: Όταν οι Απλοί Άνθρωποι Απελπίζονται

Η οικονομική δυσπραγία δεν αυξάνει απλώς την εγκληματικότητα — μπορεί να αλλάξει και τη φύση της. Οι επαγγελματίες εγκληματίες προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες. Οι ερασιτέχνες, ωθούμενοι από την απόγνωση, μπορεί να αρχίσουν συμπεριφέρονται απρόβλεπτα. Αρχίζουν να πανικοβάλλονται. Κλιμακώνουν την παράνομη δράση τους. Κάνουν λάθη που μετατρέπουν τα εγκλήματα κατά της περιουσίας σε βίαιες & ίσως αιματηρές αντιπαραθέσεις.

Υπάρχουν τεκμηριωμένα ιστορικά μοτίβα για παρόμοιες ακραίες καταστάσεις. Η οικονομική κατάρρευση της Αργεντινής το 2001 πυροδότησε οργανωμένες λεηλασίες μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της Βενεζουέλας δημιούργησε εγκληματικές επιχειρήσεις που έλεγχαν τη διανομή τροφίμων (σ.μ. παρόμοια με την μαύρη αγορά της Κατοχής) μέσω της βίας. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, στις αγροτικές περιοχές των ΗΠΑ παρατηρήθηκε αύξηση των κλοπών αγροτικών προϊόντων, ενώ στις πόλεις αναπτύχθηκαν οργανώσεις εκβιασμού και δίκτυα λαθρεμπορίου.

Τα πρόσφατα στοιχεία καταδεικνύουν πίεση. Η συρρίκνωση του λιανικού εμπορίου έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, με το οργανωμένο έγκλημα στον τομέα αυτό να συμβάλλει σημαντικά σε πολλές περιοχές. Καθώς οι οικονομικές συνθήκες γίνονται πιο δυσμενείς, η συμμετοχή σε τέτοιες δραστηριότητες ενδέχεται να διευρυνθεί. Άτομα χωρίς ποινικό μητρώο — πρώην επαγγελματίες κακοποιοί, άνεργοι, οικογένειες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες — ενδέχεται να αρχίσουν να εκτιμούν τον κίνδυνο διαφορετικά, όταν οι νόμιμες επιλογές περιορίζονται. Η πείνα και η έξωση οξύνουν τη σκέψη. Οι νομικές συνέπειες μπορεί να φαίνονται αφηρημένες όταν απειλείται η άμεση επιβίωση τους. 

Τα μοτίβα εισβολών σε κατοικίες ακολουθούν ιστορικά την ανεργία με κάποια χρονική υστέρηση. Ο μηχανισμός είναι κατανοητός: Oι αποταμιεύσεις εξαντλούνται, η απελπισία αυξάνεται, οι στόχοι αλλάζουν. Ταυτόχρονα, οι δημοτικοί προϋπολογισμοί μπορεί να συρρικνωθούν. Τα αστυνομικά τμήματα ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπα με δύσκολες επιλογές μεταξύ των δαπανών για το προσωπικό και άλλων υπηρεσιών. Το Κάμντεν του Νιου Τζέρσεϊ διέλυσε τη δημοτική αστυνομική του δύναμη το 2013 λόγω δημοσιονομικής αφερεγγυότητας· H αντικατάστασή της χρειάστηκε χρονικό διάστημα περίπου δεκαοκτώ μηνών, κατά το οποίο η εγκληματική δραστηριότητα είχε επιταχυνθεί. 

Η προσωπική ασφάλεια υπό αυτές τις συνθήκες δεν αφορά αποκλειστικά την αμυντική ικανότητα. Αφορά τη μείωση της ορατότητας — το να φαίνεσαι λιγότερο ευκατάστατος από ό,τι είσαι, για να αποφεύγεις προβλέψιμα μοτίβα, να ενισχύεις τα σημεία εισόδου χωρίς να επιδεικνύεις τον πλούτο σου. Ο στόχος είναι να αποφύγεις την αντιπαράθεση, όχι να την κερδίσεις.

■ Τρίτη Πραγματικότητα: Οι Πυρκαγιές που Εξαπλώνονται

Η παρατεταμένη οικονομική δυσπραγία δημιουργεί τις συνθήκες για εκτεταμένες κοινωνικές αναταραχές που μπορούν να πυροδοτηθούν από φαινομενικά ασήμαντες σπίθες. Τα συστατικά στοιχεία — ανεργία, πληθωρισμός, κυβερνητική ανικανότητα, αισθητή κατάφωρη αδικία — συνδυάζονται σταδιακά μέχρι να φτάσουν σε ένα όριο έκρηξης. Τότε γίνεται η ανάφλεξη. Το συγκεκριμένο έναυσμα είναι συχνά τυχαίο: Μια αύξηση τιμών, μια σύγκρουση με την αστυνομία, μια περικοπή υπηρεσιών ή μισθών. Μόλις ξεκινήσουν, οι αναταραχές μπορούν να εξαπλωθούν μέσω των δικτυωμένων πληθυσμών ταχύτερα από ό,τι μπορεί να κινητοποιηθεί η ικανότητα καταστολής.

Η ιστορική καταγραφή παρόμοιων αναταραχών είναι εκτενής. Οι απεργίες των σιδηροδρομικών το 1873 οδήγησαν στην αποστολή ομοσπονδιακών στρατευμάτων και στο θάνατο δεκάδων εργαζομένων. Η κατάληψη της Ουάσιγκτον από τον «Στρατό των Μπόνους» το 1932 κατέληξε σε στρατιωτική καταστολή. Οι αστικές εξεγέρσεις του 1967–1968 απαιτούσαν την ενεργοποίηση της Εθνοφρουράς σε πολλές πόλεις. Πιο πρόσφατα, οι συντονισμένες κοινωνικές αναταραχές του 2020 προκάλεσαν καταστροφές περιουσιών που, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, ξεπέρασαν τα 2 δισεκατομμύρια δολάρια, με αστυνομικά τμήματα να εγκαταλείπονται σε ορισμένες περιοχές.

Το μοτίβο συχνά περιλαμβάνει κλιμάκωση που ξεπερνά την αντίδραση. Οι αρχικές διαμαρτυρίες μπορεί να εκφράζουν νόμιμα παράπονα. Ενδέχεται να διεισδύσουν καιροσκοπικά στοιχεία. Μπορεί να ξεκινήσει η καταστροφή περιουσιών. Οι αστυνομικές αρχές μπορεί να αποσυρθούν για να προστατεύσουν το προσωπικό τους και τις εγκαταστάσεις. Η έλλειψη αστυνόμευσης μπορεί να διευκολύνουν τις λεηλασίες. Η γεωγραφική επέκταση μπορεί να ακολουθήσει τη δυναμική της μετάδοσης. Μέχρι τη στιγμή που οι αρχές θα ανταποκριθούν αποτελεσματικά, οι εμπορικές περιοχές με καταστήματα μπορεί να έχουν καταστραφεί. Οι επιχειρήσεις μπορεί να κλείσουν οριστικά. Οι υπηρεσίες να συρρικνωθούν. Ο κύκλος μπορεί να αυτοενισχύεται.

Η προετοιμασία απαιτεί ενίσχυση των πάγιων περιουσιακών στοιχείων και οργάνωση της κοινότητας. Τα εμπορικά ακίνητα χρειάζονται φράγματα ασφαλείας, ενισχυμένα σημεία εισόδου και συστήματα πυρόσβεσης. Τα οικιστικά ακίνητα χρειάζονται αμυντικό χώρο, ελεύθερη ορατότητα και δομική ενίσχυση. Ο συντονισμός της κοινότητας — συμφωνίες αμοιβαίας βοήθειας, πρωτόκολλα επικοινωνίας, συντονισμένη αντίδραση — μπορεί να πολλαπλασιάσει τις ατομικές δυνατότητες. Η απομόνωση αποτελεί ευπάθεια. Η διασύνδεση μπορεί να αποτελέσει δύναμη.

Η αστική συγκέντρωση μπορεί να μετατραπεί σε μειονέκτημα κατά τη διάρκεια τέτοιων περιόδων. Η πυκνότητα του πληθυσμού διευκολύνει την ταχεία εξάπλωση. Ο ανταγωνισμός για τους πόρους εντείνεται. Η εξάρτηση από τις υποδομές δημιουργεί πολλαπλά πιθανά σημεία αστοχίας. Η τοποθέτηση σε λιγότερο πυκνοκατοικημένες περιοχές μπορεί να μειώσει ορισμένους κινδύνους. Η ικανότητα αυτάρκειας —παραγωγή τροφίμων, ανεξαρτησία σε νερό, παραγωγή ενέργειας— μπορεί να καταστεί καθοριστικός παράγοντας επιβίωσης.

■ Τέταρτη Πραγματικότητα: Όταν το Φάρμακο Γίνεται Δηλητήριο

Οι κυβερνήσεις αντιδρούν στη δημοσιονομική κρίση μέσω μέτρων λιτότητας: Μείωση δαπανών, αύξηση φόρων, νομισματοποίηση του χρέους. Η μέτρια εφαρμογή μπορεί να σταθεροποιήσει την κατάσταση. Η παρατεταμένη εφαρμογή μπορεί να καταστρέψει.

Η Ελλάδα το 2010–2018 αποτελεί παράδειγμα αυτής της πορείας. Η λιτότητα που επιβλήθηκε από την Τρόικα — μειώσεις συντάξεων & μισθών, αυξήσεις φόρων, απολύσεις στον δημόσιο τομέα — μείωσε το ΑΕΠ κατά περίπου 25%. Η ανεργία ξεπέρασε το 25%. Η ανεργία των νέων ξεπέρασε το 50%. Τα ποσοστά αυτοκτονιών αυξήθηκαν. Τα ποσοστά γεννήσεων κατέρρευσαν. Το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό μετανάστευσε. Η εθνική δυναμικότητα μειώθηκε.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα αντιμετωπίζουν ανάλογες πιέσεις. Το ομοσπονδιακό χρέος έχει ξεπεράσει το 100% του ΑΕΠ. Οι πληρωμές τόκων απορροφούν ένα αυξανόμενο μερίδιο των ομοσπονδιακών εσόδων — το οποίο πλέον υπερβαίνει το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Οι υποχρεωτικές δαπάνες — Κοινωνική Ασφάλιση, Medicare, Medicaid — περιορίζουν τα περιθώρια διακριτικής ευχέρειας. Οι επιλογές πολιτικής είναι περιορισμένες: Οι αυξήσεις φόρων ενδέχεται να μειώσουν την παραγωγική δραστηριότητα· οι περικοπές δαπανών μειώνουν τη συνολική ζήτηση· η νομισματοποίηση του χρέους ενέχει τον κίνδυνο του πληθωρισμού. Οι πιθανές πορείες ενδέχεται να συγκλίνουν προς τη μείωση του βιοτικού επιπέδου, αν και η κατανομή ποικίλλει.

Η ατομική αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί αναδιάταξη των περιουσιακών στοιχείων. Οι λογαριασμοί με φορολογικά πλεονεκτήματα προσφέρουν μερική προστασία. Το γεωγραφικό αρμπιτράζ — η μετεγκατάσταση σε περιοχές με χαμηλότερο κόστος ή χαμηλότερη φορολογία — μπορεί να διατηρήσει την αγοραστική δύναμη. Η διαφοροποίηση των νομισμάτων — πολύτιμα μέταλλα, ξένα περιουσιακά στοιχεία, εναλλακτικά αποθέματα — μπορεί να μειώσει την έκθεση σε κρατικό χρέος. Κανένα από αυτά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο. Όλα τον κατανέμουν διαφορετικά.

■ Πέμπτη Πραγματικότητα: Το Λεπτό Νήμα του Παγκόσμιου Εμπορίου

Τα ολοκληρωμένα δίκτυα παραγωγής λειτουργούν σε συνθήκες σταθερότητας. Μπορούν να αποσυντεθούν κατά τη διάρκεια της πίεσης. Μικρές διαταραχές — συμφόρηση στα λιμάνια, εργατικές διαφορές & διαμάχες, απότομες αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων — μπορούν να προκαλέσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις στα συστήματα ακριβώς στην ώρα τους («just-in-time»). Σοβαρές διαταραχές ενδέχεται να οδηγήσουν σε συστημική κατάρρευση.

Οι τιμές μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων καταδεικνύουν τη μεταβλητότητα. Οι τιμές πριν από την πανδημία, που κυμαίνονταν γύρω στα 2.000 δολάρια ανά μονάδα 40 ποδιών, εκτοξεύτηκαν στα 20.000 δολάρια κατά τη διάρκεια των διαταραχών του 2021, στη συνέχεια κατέρρευσαν και μετά ανέκαμψαν. Τέτοιες διακυμάνσεις καταστρέφουν τη δυνατότητα προγραμματισμού. Η διαχείριση των αποθεμάτων γίνεται δύσκολη. Οι τιμές λιανικής πώλησης γίνονται ασταθείς. Η συμπεριφορά των καταναλωτών ενδέχεται να στραφεί προς τη συσσώρευση αποθεμάτων.

Η συγκέντρωση της παραγωγής ενισχύει την ευπάθεια. Κρίσιμα εξαρτήματα — προηγμένοι ημιαγωγοί, ορισμένα φαρμακευτικά προϊόντα, στοιχεία σπάνιων γαιών — προέρχονται από γεωγραφικά συγκεντρωμένες πηγές. Η Ταϊβάν και η γειτονική της περιοχή παράγουν τη συντριπτική πλειοψηφία των πιο προηγμένων ημιαγωγών. Η διαταραχή σημαντικών κόμβων μπορεί να προκαλέσει παγκόσμια έλλειψη. Η εμπειρία που αποκτήθηκε στην περίοδο της πανδημίας της COVID-19 το απέδειξε: Η έλλειψη ημιαγωγών παρέλυσε τα εργοστάσια αυτοκινήτων· οι περιορισμοί στην προμήθεια φαρμάκων επηρέασαν τα πρωτόκολλα θεραπείας· η έλλειψη εξοπλισμού ατομικής προστασίας επέβαλε τον περιορισμό της διανομής, απαιτούσε δελτίο.

Η προσωπική προετοιμασία απαιτεί επαρκή απόθεμα. Τα κρίσιμα ανταλλακτικά πρέπει να προμηθεύονται όσο είναι διαθέσιμα. Η ικανότητα επισκευής πρέπει να αναπτυχθεί όσο οι οδηγίες είναι προσβάσιμες. Ο σχεδιασμός υποκατάστασης πρέπει να ολοκληρωθεί όσο υπάρχουν επιλογές. Το χρονικό περιθώριο για την προετοιμασία είναι αβέβαιο. Η ανάγκη, όμως, δεν είναι.

■ Έκτη Πραγματικότητα: Όταν η Εμπιστοσύνη Εξαφανίζεται

Το τραπεζικό σύστημα των κλασματικών αποθεματικών βασίζεται στην εμπιστοσύνη των ανθρώπων στην φερεγγυότητα της τράπεζας. Οι καταθέτες πιστεύουν ότι τα χρήματά τους θα είναι διαθέσιμα όταν ζητηθούν. Φυσικά, δεν είναι άμεσα διαθέσιμα. Οι τράπεζες διατηρούν ένα μέρος των καταθέσεων ως αποθεματικά· το υπόλοιπο το δανείζουν, το επενδύουν ή αξιοποιείται. Η απώλεια εμπιστοσύνης — η μαζική ανάληψη καταθέσεων — μπορεί να αποκαλύψει αμέσως την αδυναμία ρευστότητας.

Τα ιστορικά προηγούμενα είναι πολυάριθμα. Οι ΗΠΑ βίωσαν χιλιάδες πτωχεύσεις τραπεζών στις αρχές της δεκαετίας του 1930, με αποτέλεσμα το πάγωμα των καταθέσεων. Πιο πρόσφατα, μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πτώχευσαν το 2008. Τα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά συστήματα πάγωσαν. Η παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας απέτρεψε την αλυσιδωτή αντίδραση, αλλά δεν εξάλειψε τον συστημικό κίνδυνο.

Οι τρέχουσες συνθήκες ενέχουν προκλήσεις: Μη πραγματοποιημένες ζημίες σε χαρτοφυλάκια ομολόγων, έκθεση σε εμπορικά ακίνητα και σημαντικές μη ασφαλισμένες καταθέσεις. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν την ταχεία διάδοση των πληροφοριών. Η ψηφιακή τραπεζική επιτρέπει την ταχεία ανάληψη χρημάτων. Ο συνδυασμός αυτών δημιουργεί το ενδεχόμενο ταχείας μεταβολής της εμπιστοσύνης.

Η μετριασμός του κινδύνου απαιτεί κατανομή (όχι όλα τα αυγά στο ίδιο καλάθι). Τα υπόλοιπα των λογαριασμών θα πρέπει να παραμένουν κάτω από τα όρια ασφάλισης, όπου είναι δυνατόν. Οι καταθέσεις θα πρέπει να διανέμονται σε πολλαπλές τράπεζες και, ενδεχομένως, σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Θα πρέπει να διατηρείται φυσικό νόμισμα (ρευστό) ως εφεδρεία. Τα εμπορεύματα ανταλλαγής ενδέχεται να διατηρήσουν τη χρησιμότητά τους όταν τα ηλεκτρονικά συστήματα παρουσιάζουν βλάβη ή υπόκεινται σε περιορισμούς.

■ Έβδομη Πραγματικότητα: Όταν οι Θερμίδες Γίνονται Νόμισμα

Τα συστήματα διατροφής λειτουργούν με μικρά περιθώρια κέρδους. Οι παραγωγοί χρειάζονται σταθερότητα στις τιμές, διαθεσιμότητα πρώτων υλών, αποτελεσματικές μεταφορές και πρόσβαση στην αγορά. Μια οικονομική κρίση μπορεί να διαταράξει όλα αυτά ταυτόχρονα.

Το κόστος των πρώτων υλών — καύσιμα, λιπάσματα, σπόροι — αυξάνεται μαζί με τις τιμές της ενέργειας. Η μέθοδος Haber-Bosch, με την οποία παράγονται αζωτούχα λιπάσματα, καταναλώνει σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου. Τα έξοδα μεταφοράς αυξάνονται αντίστοιχα. Η παραγωγική ικανότητα λειτουργεί κοντά στα όριά της. Δημιουργούνται σημεία συμφόρησης. Οι τιμές εκτοξεύονται.

Η κρατική παρέμβαση μπορεί να επιδεινώσει τα αποτελέσματα. Οι έλεγχοι των τιμών ενδέχεται να μειώσουν τα κίνητρα παραγωγής. Οι απαγορεύσεις εξαγωγών ενδέχεται να μειώσουν την παγκόσμια προσφορά. Η κατάργηση των επιδοτήσεων μπορεί να οδηγήσει σε πτώχευση τους οριακούς παραγωγούς. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ταυτόχρονη πλεόνασμα και έλλειψη: Τα προϊόντα υπάρχουν, αλλά η διανομή τους έχει καταρρεύσει.

Ιστορικά παραδείγματα περιλαμβάνουν τη σοβιετική κολεκτιβοποίηση και την υποχρεωτική χρήση οργανικών λιπασμάτων στη Σρι Λάνκα. Και οι δύο προκάλεσαν την κατάρρευση της παραγωγής και την διατροφική κρίση. Οι σύγχρονες ευπάθειες περιλαμβάνουν τη συγκέντρωση της μεταποίησης — περιορισμένα σφαγεία, αποθήκες σιτηρών, δυναμικότητες κονσερβοποίησης.

Η προσωπική προετοιμασία απαιτεί παραγωγική ικανότητα. Η καλλιέργεια κήπου παράγει συμπληρωματικές θερμίδες. Η κτηνοτροφία παρέχει πρωτεΐνες. Οι δεξιότητες συντήρησης επεκτείνουν τη διαθεσιμότητα. Η υποδομή αποθήκευσης προστατεύει τα αποθέματα. Οι δεξιότητες απαιτούν χρόνια για να αναπτυχθούν. Ο χρόνος για να ξεκινήσει κανείς είναι πριν η ανάγκη το επιβάλει.

■ Όγδοη Πραγματικότητα: Όταν οι Υποδομές Συναντούν το Αναπόφευκτο

Τα καταστροφικά γεγονότα καταπονούν τα συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για συνήθη λειτουργία. Η οικονομική κρίση μπορεί να υποβαθμίσει τη συντήρηση, την προετοιμασία και την ικανότητα αντίδρασης. Η καταστροφή μπορεί να εξελιχθεί σε συμφορά· η συμφορά μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση.

Ο τυφώνας Κατρίνα (2005) ανέδειξε τους κινδύνους. Ο συντονισμός σε ομοσπονδιακό, πολιτειακό και τοπικό επίπεδο αντιμετώπισε σημαντικές προκλήσεις & ελλείψεις. Προκάλεσε περίπου 1.800 θάνατους. Ζημιές ύψους 125 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το Superdome κατέστη γρήγορα ακατοίκητο. Σε ορισμένες περιοχές, η αστυνομία εγκατέλειψε τις θέσεις της. Ακολούθησαν λεηλασίες και βία από ομάδες αυτοδικίας. Το συμβάν διήρκεσε ημέρες. Οι συνέπειες παρέμειναν για χρόνια.

Η υφιστάμενη υποδομή γερνάει. Η Αμερικανική Εταιρεία Πολιτικών Μηχανικών βαθμολόγησε πρόσφατα την υποδομή των ΗΠΑ με βαθμό C. Η αναβαλλόμενη επαρκής συντήρηση συσσωρεύεται. Το κόστος αντικατάστασης εκτιμάται σε τρισεκατομμύρια. Η πιθανότητα καταστροφικής βλάβης ενδέχεται να αυξηθεί, ενώ η ικανότητα αντίδρασης αντιμετωπίζει περιορισμούς.

Η προσωπική προετοιμασία απαιτεί πλεονάζουσα εργασία:

Νερό: φιλτράρισμα, αποθήκευση, πρόσβαση σε πηγάδια. 

Ηλεκτρική ενέργεια: παραγωγή, αποθήκευση, μη ηλεκτρικές εναλλακτικές λύσεις. 

Υγιεινή: διάθεση, επεξεργασία, πρόληψη ασθενειών. Επικοινωνία: ραδιόφωνο, δίκτυα πλέγματος, φυσικός συντονισμός. 

Καταφύγιο: υλικά επισκευής, στεγανοποίηση, έλεγχος κλιματικών συνθηκών. 

Η οργάνωση της κοινότητας πολλαπλασιάζει την ατομική ικανότητα.

■ Ένατη Πραγματικότητα: Η Μόνη Προετοιμασία που Έχει Σημασία

Οι οικονομικές κρίσεις δεν είναι ανωμαλίες, δεν είναι παρεκκλίσεις από τον κανόνα. Αποτελούν χαρακτηριστικά συστημάτων που συσσωρεύουν ανισορροπίες έως ότου καταστεί απαραίτητη η διόρθωσή τους. Ο χρόνος εμφάνισής τους είναι αβέβαιος. Η επανάληψή τους δεν είναι.

Οι τρέχοντες δείκτες υποδηλώνουν αυξημένη ευπάθεια. Παραμένει άγνωστο αν αυτό θα εκδηλωθεί ως σταδιακή υποβάθμιση ή ως οξεία ρήξη. Αυτό που είναι γνωστό είναι ότι η προετοιμασία που βασίζεται αποκλειστικά στον εξοπλισμό καλύπτει μόνο τις αρχικές φάσεις.

Η πραγματική προετοιμασία είναι η ικανότητα. Δεξιότητες που παραμένουν όταν τα εργαλεία χαλάνε. Δίκτυα που λειτουργούν όταν οι θεσμοί καταρρέουν. Προσαρμοστικότητα που προσαρμόζεται στις περιστάσεις αντί να απαιτεί συμμόρφωση με τα σχέδια. Η υπενθύμιση που μου έκανε ο πατέρας μου για την εργαλειοθήκη δεν αφορούσε την ίδια την απόλυση. Αφορούσε αυτό που ακολούθησε — τα χρόνια της προσαρμογής, την ταπεινότητα του να ξεκινάς από την αρχή, την αναγνώριση ότι η ταυτότητα πρέπει να υπερβαίνει την απασχόληση.

Το άγχος, αν έρθει, δεν θα αναγγελθεί ξεκάθαρα. Μπορεί να φτάσει φορώντας τη μάσκα της κανονικότητας, και στη συνέχεια να επιταχυνθεί πέρα από την ικανότητα αντίδρασης. Όσοι αναγνώρισαν τα μοτίβα νωρίς μπορεί να προσαρμοστούν. Όσοι περίμεναν επιβεβαίωση μπορεί να εξαντλήσουν την προετοιμασία τους απλώς κατανοώντας ότι η προετοιμασία ήταν απαραίτητη.

Επιλέξτε την ικανότητα αντί για το απόθεμα. Επιλέξτε την κοινότητα αντί για την απομόνωση. Επιλέξτε τις δεξιότητες αντί για τα εφόδια. Το έδαφος κινείται. Το ερώτημα είναι αν θα αναγνωρίσετε τον σεισμό πριν αρχίσετε να πέφτετε.

preppgroup.home.blog