Ο Οπλίτης ως τύπου πολεμιστή, με την συνακόλουθη εμφάνιση της φάλαγγας ως σχηματισμού μάχης άλλαξε τα δεδομένα στην στρατιωτική τέχνη.
Το πεζικό, ως όπλο, είναι αρχαιότερο όλων και προϋπήρχε των υπολοίπων
Οι πρώτοι ελληνικοί στρατοί αποτελούντο κατ’ αποκλειστικότητα από πεζούς, όπως και οι στρατοί των υπολοίπων εθνών της χαλκολιθικής εποχής.
Οι πρώτοι Έλληνες πεζοί ήσαν ελαφρά οπλισμένοι, φέροντες ακόντια, επενδυμένες με δέρματα ασπίδες και εγχειρίδια.
Ο τύπος αυτός πεζού, ανάλογος με τους πελταστές των κλασικών χρόνων, ήταν ιδανικός για να μάχεται στο τραχύ ελληνικό έδαφος και ήταν άκρως αποτελεσματικός, από τη στιγμή που δεν υπήρχε τίποτα βαρύτερο να τον απειλήσει.
Όλα όμως άλλαξαν όταν εξημερώθηκε ο ίππος. Η εξημέρωση του ίππου άλλαξε άρδην τα δεδομένα, τόσο στην οικονομία, όσο και στον πόλεμο.
Σε συνδυασμό με τα άρματα οι στρατοί της εποχής απέκτησαν για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία ένα πραγματικό όργανο κρούσης και κρίσης του αγώνα.
Στην Ελλάδα αντίθετα η εξημέρωση του ίππου και η χρήση του ως ζώου έλξεως των πολεμικών αρμάτων είχε δύο συνέπειες.
Πρώτον συνετέλεσε στην δημιουργία μιας νέας τάξεως «επαγγελματιών» του πολέμου, δηλαδή στη δημιουργία του πρώτου μονίμου τακτικού στρατού, αλλά γέννησε και την ανάγκη εφευρέσεως αντιδότου στο νέο όπλο.
Το μέγα ζητούμενο ήταν να μειωθεί, αν όχι να εξαλειφτεί, η τρωτότητα του φίλιου πεζικού από τα αντίπαλα άρματα.
Η ανάγκη αυτή είναι και η γενεσιουργός αιτία του σχηματισμού της φάλαγγας, ο οποίος προϋπήρξε πολλούς αιώνες πριν την εμφάνιση του οπλίτη.
Αρχικά οι πεζοί άλλαξαν οπλισμό. Τα ακόντια έδωσαν την θέση τους σε μακρά δόρατα, μήκους περίπου 3 μέτρων.
Τα όπλα αυτά προσέδωσαν στο πεζικό την αναγκαία ισχύ αποτροπής, έναντι των αρμάτων και παράλληλα αύξησαν την εμπιστοσύνη των ιδίων των πεζών στον εαυτό τους.
Οι πεζοί δεν ήταν πλέον ανίσχυροι απέναντι στα πανίσχυρα άρματα.
Μπορούσαν να τα πολεμήσουν. Και πάλι όμως όχι επί ίσοις όροις. Ένας πεζός, έστω και εξοπλισμένος με το μακρύ δόρυ, δεν είχε ελπίδα απέναντι σε ένα άρμα.
Πολλοί πεζοί όμως συντεταγμένοι μαζί και ταγμένοι σε αρκετό βάθος ανδρών, όχι μόνο μπορούσαν να αποκρούσουν τη επέλαση αρμάτων, αλλά μπορούσαν να τα αδρανοποιήσουν εντελώς. Έτσι γεννήθηκε η φάλαγγα.
Σε όλους αυτούς τους αιώνες οι Έλληνες συνέχισαν να πολεμούν ως δορυφόροι, σχηματίζοντας την πρώιμη φάλαγγά τους.
Σιγά-σιγά ο δορυφόρος πολεμιστής απετέλεσε το πρότυπο του μαχητή.
Ο πραγματικός στρατιώτης αντιμετωπίζει τον αντίπαλο εκ του σύνεγγυς, τον κοιτάζει κατάματα, κατανικά τον ανθρώπινο φόβο και εφορμά, γινόμενος ήρωας.
Αυτό το πρότυπο παρουσιάζει ο Όμηρος στα έπη του, θεωρώντας εξορισμού δειλούς, τους τοξότες για παράδειγμα.
Το ηρωικό πρότυπο επέζησε της πτώσεως του Μυκηναϊκού κόσμου και όταν δημιουργήθηκαν οι κατάλληλες πολιτικό-οικονομικές συνθήκες γέννησε με τη σειρά του έναν νέο τύπο πολεμιστή, τον οπλίτη, ο οποίος όμως είχε πάρα πολλά κοινά με τον δορυφόρο πρόγονό του.
Αντιθέτως όμως με το προηγούμενο πρότυπο του ήρωα πολεμιστή, ο οποίο μόνος διασκόρπιζε τους εχθρούς, ο οπλίτης αποτελούσε σύμβολο της κοινής προσπάθειας των κατοίκων μιας πόλεως να ζήσουν ελεύθεροι και να προασπίσουν τα αγαθά τους.
Ο οπλίτης ως μονάδα ελάχιστα «μετρούσε».
Μόνο ως οργανικό στοιχείο της φάλαγγας των οπλιτών-συμπολιτών του είχε σημασία.
Δεν ήταν ένα άτομο, ένας ιδιώτης, αλλά ένας πολίτης, ο οποίος καλυμμένος από τις ασπίδες των συμπολεμιστών μαχόταν για την ελευθερία του.
Το σχήμα του πολίτη – οπλίτης ήταν αυτός που κράτησε την Ελλάδα ελεύθερη, κατά την περσική εισβολή, στους περίφημους Περσικούς Πολέμους.
