Του Πέτρου Μηλιαράκη*
Το κείμενο αυτό προκύπτει ως προβληματισμός με βάση αυτό που ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρυώτης δημοσίως διακύρηξε στην ομιλία του στην Αθήνα στην αίθουσα της Παλαιάς Βουλής στην παρουσία του βιβλίου του ” η ΑΟΖ της Ελλάδας” (2014, εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ , προλογίζει ο Μιχάλης Ιγνατίου).
Ο Θεόδωρος Καρυώτης τοποθετήθηκε με την άποψη οτι: “εαν η Ελλάδα είχε ανακηρύξει ΑΟΖ πρίν μία δεκαετία…και είχε οριοθετήσει την ΑΟΖ της με την Αίγυπτο και τη Λιβύη… θα διέθετε ένα προστατευτικό δίχτυ, και θα είχε αποφύγει τα μνημόνια”!
Ο κύριος Καθηγητής με τον λόγο του αυτό έθετε κατ´ουσίαν θέμα κυριαρχίας ως προς το ζήτημα της ΑΟΖ με επιπτώσεις και σε ζητήματα εσωτερικής κυριαρχίας λόγω των δανειακών συμβάσεων και των μνημονίων συνεννόησης και συνεργασίας που επακολούθησαν με πράγματι επαχθείς δεσμεύσεις για την εσωτερική έννομη τάξη , καθόσον οι δεσμεύσεις αυτές επέφεραν πλήγμα στην άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στο επίπεδο της εσωτερικής κυριαρχίας της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Και τούτο γιατί πέραν απο τις προβλεπόμενες απο το πρωτογενές Ευρωπαικό Ενωσιακό Δίκαιο εκχωρήσεις αρμοδιοτήτων απο την Ελλάδα στη νομική προσωπικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι δανειακές συμβάσεις και τα συναφή με αυτές μνημόνια, βρήκαν την Ελλάδα χωρίς το συγκεκριμένο δίχτυ προστασίας με συνέπεια άμλυνση της κυριαρχίας της Ελλάδας σε ζητήματα εσωτερικής οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, αλλά και εθνικής πολιτικής λόγω επιβολής περιορισμών και σε ζητήματα στρατιωτικών-αμυντικών κονδυλίων!
Το ερέθισμα επίσης που μου προκλήθηκε για το κείμενο αυτό, περαιτέρω αιτία του έχει και το εξαιρετικό δοκίμιο του Tom Binghman (1), που από τον Chris Patten χαρακτηρίστηκε ως το βιβλίο για τους νομικούς επιστήμονες του έτους 2011.
Είμαι δε τυχερός καθόσον (και) το βιβλίο αυτό, που το αναζητούσα, το έχω ήδη στην κατοχή μου. Το εντόπισα στο βιβλιοπωλείο που λειτουργεί εντός των εγκαταστάσεων του Συμβουλίου της Ευρώπης στο Στρασβούργο. Επηρεασμένος δε από τις απόψεις των Θεόδωρου Καρυώτη (2) και Tom Binghman(3) θεωρώ χρήσιμο να παραθέσω τα εξής:
η δοτή αρμοδιότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η πολιτειακή αρχιτεκτονική της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει «επανατοποθετηθεί» αρκετές φορές, με κυρίως αναφορά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάακεν, όπου τέθηκε το κυρίως ερώτημα εάν θα παρέμενε το «πυλωτικό σύστημα», δηλαδή εάν θα παρέμεναν ως «σύστημα διακυβέρνησης» οι τρεις Πυλώνες που αφορούσαν: α) στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, β) στην Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Ασφάλεια, και γ) στη Δικαιοσύνη και στις Εσωτερικές υποθέσεις (4).
Η αρχιτεκτονική των Πυλώνων εξασφάλιζε μια ιδιότυπη-παράλληλη ύπαρξη αφενός των Κοινοτήτων και αφετέρου της Ένωσης. Δηλαδή η Ένωση εμφανιζόταν ως η ομπρέλα ή άλλως η κοινή στέγη των τριών προαναφερόμενων Πυλώνων, όπου το κυρίως σκέλος που αφορούσε στις Κοινότητες ήταν κατ’ ουσίαν η βάση του όλου οικοδομήματος, με κυρίως Αρχή Ασφάλειας Δικαίου το «κοινοτικό κεκτημένο» (aquis communautaire). Οι άλλοι Πυλώνες ήταν οι ασταθείς εστίες του όλου συστήματος με πολύπλοκες και αλυσιτελείς (σε πολλές περιπτώσεις) διαδικασίες.
Η «κοινή αυτή συγκρότηση» αφορούσε ένα «ενιαίο μόρφωμα» που δεν διέθετε νομική προσωπικότητα, ενώ η εκχώρηση εξουσίας από τα κράτη-μέλη στο συγκεκριμένο μόρφωμα, δημιουργούσε το παράδοξο να λειτουργούν άλλα Όργανα για την Ένωση και άλλα για τις Κοινότητες! Αυτή η πρακτική εύρισκε έρεισμα στη «θεωρία και πράξη» του «δανεισμού των Οργάνων». Την ιδιότυπη και περίεργη αυτή κατάσταση, της οποίας οι λειτουργίες ήταν σαφείς κυρίως στους ειδικούς, κατάργησε η Συνθήκη της Λισαβόνας.
Η Συνθήκη της Λισαβόνας δηλαδή, κατάργησε τους Πυλώνες, ίδρυσε νομική προσωπικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και θέσπισε: ότι η Ένωση αντικαθιστά και διαδέχεται την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ως καθολικός διάδοχος, ενώ η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας δεν διαλύεται, αλλά εξακολουθεί να υφίσταται με ειδικό Πρωτόκολλο.
Παραλλήλως με τη Συνθήκη της Λισαβόνας και ειδικότερα με τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), θεσπίστηκε το γενικό πλαίσιο εντός του οποίου κινείται η άσκηση της οικονομικής πολιτικής, με βάση την οποία «τα κράτη-μέλη ασκούν την οικονομική τους πολιτική με σκοπό να συμβάλουν στην υλοποίηση των στόχων της Ένωσης, όπως αυτοί ορίζονται στο άρθρο 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ)». (Για το άρθρο 3 ΣΕΕ βλ. παρακάτω).
Επίσης με τη Συνθήκη της Λισαβόνας επαναβεβαιώθηκαν τα κριτήρια σύγκλισης για την εισαγωγή του ευρώ, κριτήρια που επέβαλαν τη δημιουργία του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης το οποίο αποφασίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ ήδη από το 1997 με αντίστοιχο Ψήφισμα. Η σημασία δε του Συμφώνου αυτού επιβεβαιώθηκε με τη «Δήλωση 30», που έχει επισυναφθεί στη Συνθήκη της Λισαβόνας. (Για τη «Δήλωση 30» βλ. παρακάτω).
Κυρίαρχη όμως σημασία αποκτά για το συντονισμό της οικονομικής πολιτικής των κρατών-μελών η δημοσιονομική πειθαρχία. Η δημοσιονομική πειθαρχία εισάγει απαγορεύσεις που στο περίγραμμα αυτό μπορεί να αναφερθεί μόνο ότι: στα κράτη-μέλη επιβάλλεται κατάργηση πρακτικών κυρίως όσον αφορά στο δημόσιο τομέα.
Η δημοσιονομική δε πολιτική κυρίως εστιάζει: α) στην απαγόρευση πιστωτικών διευκολύνσεων από την ΕΚΤ ή από τις Κεντρικές Τράπεζες των κρατών-μελών, και β) στο κατ’ αρχήν ανεύθυνο της Ένωσης και των κρατών-μελών για υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν οι κεντρικές κυβερνήσεις ενός κράτους-μέλους. Δηλαδή, ενώ η δημοσιονομική πολιτική εισάγει αφόρητες δεσμεύσεις για τα κράτη μέλη, επί των παρεκκλίσεων όμως δεν υπάρχουν κατ’ αρχήν πρόνοιες διάσωσης. Τούτο όμως αναθεωρήθηκε. Ήδη φορέας αντιμετώπισης κρίσης είναι ο ESM.
ειδικότερα ως προς το ζήτημα της κυριαρχίας
Τα προαναφερόμενα, λόγω της κατάργησης των Πυλώνων και της ανασυγκρότησης του όλου συστήματος σε νομική προσωπικότητα, τείνουν να δημιουργήσουν την εντύπωση του ασφυκτικού περιορισμού της κυριαρχίας κράτους-μέλους.
ΩΣΤΟΣΟ: Η οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης διέπεται από την Αρχή της δοτής αρμοδιότητας. Σύμφωνα με την Αρχή αυτή η Ένωση ενεργεί μόνο εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων που της απονέμουν τα κράτη-μέλη με τις Συνθήκες. Ταυτοχρόνως, η Ένωση σέβεται την ισότητα των κρατών-μελών, την εθνική ταυτότητα τους και τη θεμελιώδη πολιτική και συνταγματική τους δομή και τάξη. Σέβεται δε τις ουσιώδεις λειτουργίες του κράτους στις οποίες ρητώς περιλαμβάνονται κατ’ αποκλειστικότητα: α) η διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας, β) η διατήρηση της δημόσιας τάξης και γ) η προστασία της εθνικής ασφάλειας. Ειδικότερα οι πρόνοιες για την εθνική ασφάλεια παραμένουν ινγ στην αποκλειστική ευθύνη κάθε κράτους-μέλους (βλ. άρθρα 4 και 5 ΣΕΕ).
κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να τελεί σε καθεστώς προτεκτοράτου
Ως εκ τούτου τίθεται ζήτημα εάν και κατά πόσο στην περίπτωση αυτή που έχει περιέλθει η Ελλάδα καταργείται η νομικοπολιτική υπεροχή των άρθρων 4 και 5 ΣΕΕ. Εγείρεται δηλαδή μείζον ζήτημα εσωτερικής και εξωτερικής κυριαρχίας σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που τελεί υπό το καθεστώς δανειακής σύμβασης. Εγείρεται ειδικότερα το ζήτημα της «αρνητικής όψης της κρατικής εξουσίας», όπου με βάση την «Αρχή της Αποκλειστικότητας» είναι ανεπίτρεπτο να ασκηθεί άλλου είδους εξουσία σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον ανατρέπεται η νομικοπολιτική βάση των άρθρων 4 και 5 ΣΕΕ.
Κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που περιέχεται σε «καθεστώς προτεκτοράτου» ή επί του οποίου ασκείται εξουσία σε τέτοιο βαθμό που να αφορά dominium επί πραγμάτων και imperium επί προσώπων δεν συμβιβάζεται με τη νομικοπολιτική προσωπικότητα κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ειδικότερη ακραία έκφραση της φαλκίδευσης της νομικοπολιτικής σημασίας των άρθρων 4 και 5 ΣΕΕ είναι οι παραχωρήσεις που έχουν λάβει χώρα δυνάμει των δανειακών συμβάσεων και των μνημονίων συνεργασίας και συνεννόησης που αφορούν ακόμη και παρέμβαση στο ύψος των αμυντικών δαπανών της Ελληνικής Δημοκρατίας-ως έχει προεκτεθεί!
κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης
Με τούτα τα δεδομένα εγείρεται το μείζον ζήτημα της κυριαρχίας το οποίο η Ελλάδα ως κράτος-μέλος της Ευρωπαικής Ενωσης μπορεί να θέσει σε κάθε περίπτωση σε επίπεδο Κορυφής. Θα πρέπει δηλαδή η Ελλάδα να καταστήσει σαφές ότι είναι μια κυρίαρχη χώρα και ότι χώρα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να περιέρχεται σε καθεστώς προτεκτοράτου. ΑΛΛΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΟΖ είναι ζήτημα πάντα επίκαιρο! Ας ακουσθεί επιτέλους ο Θεόδωρος Καρυώτης! Να μην λησμονείται δε ποτέ ότι: «κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης» (5).
YΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1). Βλ. Tom Binghman, “The rule of Law”, εκδόσεις Penguin Law, 2011
2). Βλ. Θεόδωρος Καρυώτης, ” η ΑΟΖ της Ελλάδας”, εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, 2014, συνολικώς.
3). Βλ. Tom Binghman, όπ.π. κεφάλαιο ” Exercise of Power”, σελ. 60 και επ.
4). Βλ. Πέτρος Μηλιαράκης, “Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα μεταξύ νομικού δόγματος και πολιτικής”, 2005, εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη, 2005, σελ. 19 και επ.
5). Βλ. Carl Scmitt, “Πολιτική Θεολογία”, μετάφραση Παναγιώτης Κονδύλης, 1994, εκδόσεις ΛΕΒΙΑΘΑΝ , σελ. 17.
Ο Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Ελλάδας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC – EU).
mignatiou.com
