Του Αναστασίου Μ. Μπουλγούρη
Με την ανακίνηση του Μακεδονικού Ζητήματος η γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων ευθύς εξαρχής θα αποτελέσει ένα από τα βασικά του ζητήματα αντιπαράθεσης μεταξύ των διαφόρων επιστημόνων – γλωσσολόγων, ιστορικών και των πολιτικολόγων προπαγανδιστών της « αρχής των εθνοτήτων ». Το ερώτημα που διακατείχε τους παραπάνω κύκλους ήταν: αν υπήρχε πράγματι κάποια « μακεδονική γλώσσα » βάσει της οποίας θα μπορούσε να τεθεί σε υλοποίηση η « αρχή των εθνοτήτων », ώστε να καθιερωθεί το « μακεδονικό έθνος » δίπλα στις άλλες εθνότητες.
Φυσικά η γλώσσα ενός έθνους – λαού θα παίξει σπουδαίο ρόλο και θα αποτελέσει ένα από τα τρία βασικά κριτήρια για την κατοχύρωσή του ως ενιαίου και μοναδικού λαού. Kατά πόσο τώρα πιστοποιείται η προέλευση μιας καλλιεργούμενης γλώσσας ενός λαού, ότι είναι προϊόν δικής του εφεύρεσης και όχι επίκτητη αυτό είναι έργο της συγκριτικής γλωσσολογίας που στη προκειμένη περίπτωση « της αρχαίας μακεδονικής γλώσσας » δεν μπόρεσε να απαντήσει, διότι δεν παραλήφθηκε από το παρελθόν σχεδόν τίποτα γραπτό ή να γίνεται αναφορά ώστε να επιβεβαίωνε την ύπαρξή της.
Το μόνο που έχει διασωθεί είναι 120 λέξεις – λήμματα στον Αμερία της Πέλλας, τον Ησύχιο του 5ου αι. και Αθήναιο. Από τις 120 οι 60 προέρχονται από τα ελληνικά και για τις υπόλοιπες γίνονται υπόνοιες για θρακική, αλβανική προέλευση από μερικούς γλωσσολόγους και ιστορικούς.2 Για το λόγο αυτό ήδη από το τις αρχές του 19ου το ζήτημα της ύπαρξης μακεδονικής γλώσσας δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τους επιστήμονες ερευνητές. Για τον ελληνικό χαρακτήρα της μακεδονικής γλώσσας θα μιλήσει στο έργο του ο γερμανός A. Sturz, De Dialecto Macedonika et Alexandrina, Leipzig 1808 θεωρώντας την μάλιστα, όχι γλώσσα αλλά μια ελληνική διάλεκτο.
Για τη Θεωρία του Βάϊγκαντ3 θα γίνει εκτενέστερα λόγος, εδώ να σταθούμε μόνο στο σημείο της αδυναμίας του να προσδιορίσει την καταγωγή των Μακεδόνων, διότι όπως σημειώνει ο ίδιος, και πολύ σωστά, δεν έχει διασωθεί ούτε μία επιγραφή στη γλώσσα των Μακεδόνων. Το γεγονός ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες ομιλούσαν μία γλώσσα – διάλεκτο κατά τον Χατζηδάκη4 – την οποία δεν κατανοούσαν οι υπόλοιποι έλληνες, δηλαδή η τροπή των άηχων κλειστών δασέων ( φ, θ, χ ) σε αντίστοιχα ( β, δ, γ ) ηχηρών κλειστών αποτελεί για το Βάϊγκαντ5, Κρέτσμερ6 και Μίλλερ στοιχείο για την μη ελληνικότητα των αρχαίων Μακεδόνων. Αν και αυτή η θέση απορρίφθηκε με επιχειρήματα7 εντούτοις δεν απαντούν οι παραπάνω μελετητές στο ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν ένας ολόκληρος λαός να εξελληνισθεί τόσο, ώστε να μην αφήσει ούτε μία επιγραφή στην υποτιθέμενη γλώσσα του;
1 Η συγκεκριμένη μελέτη είναι τμήμα της μεταπτυχιαχής εργασίας μου με τίτλο «Το Μακεδονικό Ζήτημα στην Γερμανική ιστοριογραφία κατά την περίοδο 1870 – 1912» που κατατέθηκε και βρίσκεται στο Τμήμα του Ιστορικού / Αρχαιολογικού της Φιλοσοφικής Σχολής του ΚΠΑ (εποπτης καθ. Κ. Σβολόπουλος) το 2001 και αφορά την ¨ Μακεδονική ¨ γλώσσα με μερικές αναγκαίες προσθέσεις. 2 Cleanthes, Nicolaides, στο έργο του “ Macedonien ”, Berlin 1899, σελ. 54. Otto, Hoffmann, Die Makedonen, ihre Sprache und ihr Volkstum, Göttingen, 1906 διαπραγματεύεται στην απολύτως ελληνότροπη και φιλλεληνική μελέτη του 300 περίπου μακεδονικά λήματα αποδεικνύοντας την ελληνική τους προέλευση 3 Gustav, Weigand, Ethnographie von Makedonien, Leipzig, 1924 4 G. N. Hatzidakis, Zur Abstammung der alten Makedonier, Athen 1897, σελ. 51, „ Daß aber die Makedonier einen griechischen Dialekt und nicht eine fremde Sprache gesprochen haben,… “ 5 Gustav, Weigand, Ethnographie von Makedonien, Leipzig, 1924 σελ. 3-4 6 Λέξεις όπως: κάραβος, κεβαλά, άργελλα, νίβα, κύδαρ,Βίλιππος και Paul, Kretschmer, Einleitung in die Geschichte der griechische Sprache, ( 1912 ). σελ. 199, 222 ομιλεί για ιλλυρικά δάνεια π. χ. « Σαυάδαι » εκ του « Δευάδαι », « δράμις » και « δράμιξ », ο δε Müller, op. cit. σελ. 60 εικάζει ότι οι λέξεις « Βορμίσκος, άξος = ύλη, αδή = ουρανός, αδραιά = αιθρία, ακρέα = κορασίδα » είναι βαρβαρικές. 7 Hatzidakis, op.cit. 16 – 38 και με νέα στοιχεία σε άρθρο του Γεωργίου Μπαμπινιώτη, Η θέση της μακεδονικής στις αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, στο περιοδικό Γλωσσολογία 7-8 ( 1988 – 1989 ), σελ. 53 – 69
Η στοιχειθέτηση των βαλκανικών εθνικισμών στον γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας με βάση την γλώσσα
Για την κατανόηση του Μακεδονικού ζητήματος και της ανάπτυξης των βαλκανικών εθνικισμών επί του μακεδονικού γεωγραφικού χώρου της Μακεδονίας ο βασικός παράγοντας θα αποβεί η γλώσσα και κατά δεύτερο λόγο το θρήσκευμα. Οι ακόλουθοι χάρτες θα μας φανούν χρήσιμοι στην κατανόηση του παράγοντα γλώσσας στην διαμόρφωση του εθνικού αισθήματος ενός εθνικού συνόλου. Από όλους τους ιστορικούς – εθνολόγους – γλωσσολόγους που ασχολήθηκαν με την διάδοση των κυριλλικών στου Σλάυους, ακόμη και σήμερα, είναι δύσκολο να εντοπιστούν και να εξηγηθούν ετυμολογικά οι διαφοροποιήσεις των εθνικών σλαυικών γλωσσών δίχως την ετυμολογική γνώση των εντόπικων – τουκάσνι, του γλωσικού ιδιώματος που διασώζεται ενάντια στους καιρούς στην ελληνική Μακεδονία και χαρακτηρίζεται λαθεμένα άλλοτε ως σλαυικό, ενίοτε βουλγαρικό ή ακόμη σερβικό και τελευταίως ως μακεδονικό χάρη της π.ΓΔΜ.
Αυτός ο παράγοντας που δεν τον έχει μελετήσει η ελληνική διανόηση και που απεναντίας το κατέτρεξε με διάφορα μέσα και τρόπους και σε αντίθεση με τα σλαυικά κράτη που προσπάθησαν να το μελετήσουν επιδερμικά όμως πάντα, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση των βαλκανικών σλαϋκών εθνικισμών του 19ου αι. και προμηνύεται να παίξει για ακόμη μια φορά στην γέννηση και διαμόρφωση ενός νέου εθνικισμού του «μακεδονικού» ο οποίος ως όρος γνωστός μεν από την αρχαιότητα συνδεδεμένος πάντα με τον ελληνισμό σε μια σχέση «μάνας και κόρης» θα θελήσει δε να είναι μόνος και ανεξάρτητος ως αυτεξούσιος. Δίχως δηλαδή να γνωρίζει την σημασία και την προέλευση του ονόματος που θέλει να φέρει. Τι σημαίνει άραγε, ετυμολογικά πάντα η λέξης «Μακεδών» σε μια απο τις σλαυικές γλώσσες;
Η Βουλγαρία της Συμφωνίας του Αγίου Στεφάνου 1878
Η κάρτα από την Wikipedia: Η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου
—– Η Βουλγαρία του Αγίου Σταφάνου
Με έντονο πράσινο χρώμα το Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας 1878
Με ροζ η Ανατολική Ρωμυλία
Με σκούρο πράσινο η Μακεδονία υπό Οθωμανών
Γλωσσολογική κάρτα: Η εκφορά του γλαγολικού ένρινου φωνηέντος Ѧ σε ę και Я
Η εξελικτική διαδικασία της εκφοράς του γλαγολικού Ѧ από το την WIKEPEDIA: Στα ρωσικά pętь στα γερμανικά ‘fünf’ υποκρύπτουν την ινδοευρωπαϊκή ρίζα – idg. *penkti, εκ του οποίου προέρχονται το γερμανικό λήμα fünf, lat. quinque και ελλληνικά – griech. πέντε/pente. Δεν αναφέρεται όμως ότι η εκφορά του Ѧ σε ένα ενρινο ę ανταποκρίνεται φωνολογικά μόνο στα ελληνικά πε(ν)τ, ενώ στα γερμανικά έχουμε μετήχιση του δασέως συμφώνου «π» σε ψιλό φ – F. Άρα το λήμα πέντε είναι μια καθαρά ελληνική λέξη και όχι μια ινδοευρωπαϊκή που δεν γνωρίζουμε που διασώθηκε γεωγραφικά. Το «ε» της λήγουσας μεταγράφεται και εκφέραται στα ρωσικά με το ημίφωνο«ь» επειδή ακριβώς δεν τονίζεται Το ίδιο συμβαίνει και με το δεύτερο παράδειγμα: Στα παλαιοσλαϋικά η λέξη *zǫbъ ( στον πίνακα οι διάφορες φωνολογικές εκφορές) στα γερμανικά ‘Zahn’ κατάγεται από το idg. *g̑ombhos το οποίο μας παραπέμπει στο (ζ)όνδως – δόντι. Το φωνητικά «ζ» στα ρωσικά «з» θα διαβαστεί στα γερμανικά τσέτ – « z» Παρακάτω η εξελικτική διαδικασία του Ѧ σε «α», ή «ε», «ο» ή ακόμη σε « ου» στις σλαϋκές γλώσσες:
| Παλαιοκυριλικά | *ę | *pętь | *ǫ | *zǫbъ | |
| westslaw. | Πολωνικά | ię, ią | pięć | ę, ą | ząb |
| Τσέχικα | ě, a, ja, í | pět | u, i | zub | |
| ostslaw. | Ρωσσικά | ’a | пять (pjat’) | зуб (zub) | |
| südslaw. | Σερβοκροάτικα | e | pet | zub | |
| Σλοβένικα | pet | o | zob | ||
| Βουλγαρικά | пет (pet) | ă | зъб (zăb) | ||
Τα παραπάνω παραδείγματα φανερώνουν ένα πράγμα. Την μετάδοση της ελληνικής γλώσσας στην σλαϋική στοματική εκφορά. Το γεγονός αυτό όμως αποκρύπτεται από τους περισσότερους σλαυολόγους οι οποίοι εσκεμμένα δεν προχωρούν στην ετυμολογία των λέξων.
Η εθνογραφική κάρτα του Kiepert (1878)
Η συγκεκριμένη κάρτα με συνεργασία του έλληνος ιστορικού Κων/νου Παπαρηγόπουλου κατατέθηκε στον Κακγελάριο της Γερμανίας Βίσμαρκ για το Α’ Συνέδριο του Βερολίνου και εκφράζςι ακριβώς την ελληνική θέση και πολιτική της Μεγάλης Ιδέας. Στηρίζεται περισσότερο στα ιστορικά δεδομένα και λιγότερο στην γλωσσική έκφραση η θρησκευτική ένταξη των κατοίκων της περιοχής
Εθνογραφική κάτοψη της ευρωπαϊκής Ανατολής του H. Kiepert, Βερολίνο 1876
Πληθυσμιακό υπόμνημα
Γλωσσικές – διαφορές: Υπόλποιπα των παλαιών κατοίκων (Ινδο – ευρωπαϊκές γλωσσικές οικογένειες) Με μπλε χρώμα – Έλληνες – Griechen, Λαχανί Ιλλυριοί – albanesen, με σκούρο πράσινο: Ρουμάνοι- Βλάχοι – εκρουμανοποιημένοι Θράκες.
Εγκαταστάσεις κατά τον Μεσαίωνα: Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. Σλαυϊκά φύλα (Νοτιοσλάϋοι): Με καφέ χρώμα Σέρβοι – Κροάτες – Σλοβένοι. Με κίτρινο χρώμα Βούλγαροι, με καφέ σκούρο χρώμα: Σλοβένοι –Τσέχοι, με καφέ χρώμα: ρώσοι. Τουρανικά φύλα: Ροζ χρώμα: Μαγιάροι, με ροζέ χρώμα Τούρκοι –Οσμανλίδες, Τάταροι
Η εθνογραφική κάρτα του A. Synvet 1877
Με λαχανί σκούρο χρώμα γραικο -βούλγαροι , με μπλέ χρώμα αποδιδονται οι Έλληνες, με ροζ χρώμα Μουσουλμάνοι, με κίτρινο χρώμα Βούλγαροι, ανοιχτό κίτρινο Σέρβοι – Κροάτες, με θαλασσί Ρουμάνοι, με κόκκινο οι Αλβανοί
Στοιχειθετήθηκε από τον καθηγητή γεωγραφίας στο Οθωμανικό Λύκειο στην Κωνσταντινούπολη με στοιχεία του Οικομενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Σύμφωνα δε με τον βούλγαρο καθηγητή D. Rizoff στα σχόλια του σημειώνει ότι η συγκεκριμένη κάρτα επανεκδόθηκε (1900) για τρεις λόγους. Για να επανατοποθετηθεί για ακόμη μια φορά η ακομάτιστη αντικειμενική θέση έναντι των άλλων διεκδικητών της Μακεδονίας; 2. Για να παρουσιαστεί ότι οι σύμμαχοι των Σερβών του σήμερα Έλληνες από το 1877 αμφισφητούν την ύπαρξη των Σερβών στην Μακεδονία; και 3. Για να ανατρέψει με καθαρό τρόπο την θέση ότι οι Έλληνες αποτελούν την πλειονότητα των βουλγαροφώνων και οι οποίοι ονοματίζονται από τον A. Synvet ως Γραικο – Βούλγαροι και οι ελληνικές εφημερίδες τους ονομάζουν «βουλγαρόφωνοι Έλληνες». Η εξήγηση για αυτό είναι ότι θεωρούν ότι βουλγαρόφωνοι Μακεδόνες είναι πάντα έλληνες που τους επιβλήθηκε η βουλγαρική γλώσσα από ορδές Βουλγάρων. Και αναρωτιέται; «Είναι δυνατόν να επιβληθεί σε ένα λαό με πολιτισμό, με Σωκράτη και Δημοσθένη μια γλώσσα βάρβαρου λαού δίχως πολιτισμό; Ενώ σε αντίθεση περίπτωση δεν επιβλήθηκε η μουσουλμανική γλώσσα στους Βόσνιους Σέρβους, των Βουλγάρων της Μακεδονίας και των Ελλήνων της Ηπείρου:».
Η εθνογραφική κάρτα του von Sax (1877).
Η συγκεκριμένη Κάρτα καταρτίστηκε με στοιχεία του Προξένου της Αυστρο – Ουγγαρίας στο Σεράγιεβο, Ρουστσούκ και Αδριανούπολη Σάκς. Οι πολυετές του έρευνες στην περιοχή και αναφορές του, διότι ως πρόξενος ενημέρωνε την κεντρική διοίκηση και τους άλλους προξένους της περιοχής του Αίμου, συγκεντρώθηκαν από την Αυτοκρατορική και Βασιλική Εταιρεία της Βιέννης και εκδόθηκαν ως ένα είδος μπροσούρας με τίτλο: „Ethnographische Karte der europäischen Türkei und ihrer Depedenzen zur Zeit des Beginns des Krieges von 1877 von Karl Sax, K. u. K. österreichisch-ungarischer Konsul in Adrianopel. Herausgegeben von der Kais, und Königl. Geographischen Gesellschaft Wien 1878”. Η έκδοση αποτέλεσε τον επίσημο οδηγό της Αύστρο – ουγγρικής Μοναρχίας για την πολιτική της στα Βαλκάνια. Μια σημαντική πληροφορία είνια ότι Σακς συγκαταλέγει στους Έλληνες τους Ελληνο –βούλγαρους, τους Αλβανο – έλληνες και τους Μωαμεθανούς- έλληνες, ενώ στους Σιπτάρους – Αλβανούς τους Ελληνοορθόδοξους – Albanesen
Η εθνογραφική κάρτα της Σλαυικής Εταιρείας Ευγερσίας της Αγίας Πετρούπολης (1890)
Η παραπάνω κάρτα εκπροσωπεί τα βουλγαρικά – ρωσικά σχέδια και βασίζεται στο σχολικό επιθεωρητή Vassil Kantschoff που έδρασε στην Μακεδονία. Εκδόθηκε από την Β.Β. Κομάροβα. Είναι η απάντηση στην εθνογραφική κάρτα του σέρβου καθηγητού Cvijc – Zwütsch του 1912 που δημοσιεύτηκε στο αγγλικό περιοδικό „Review of Reviews” όπου επιχειρείται να θεωρηθεί η περιοχή των Σκοπίων, Κουμάνοβο, Debr και Στρούγκα ως σερβικές ενώ οι Μακεδόνες της ανατολικής Μακεδονίας αναφέρονται ως «σλάυοι Μακεδόνες»
Η « Σλαβομακεδονική » «τα εντόπικα της Ελληνικής Μακεδονίας » ως μέσο προπαγάνδας στο Μακεδονικό Ζήτημα
Από τα τέλη του 6ο αι. η Μακεδονία θα κατακλυσθεί από σλαυικά φύλα και στα μέσα του 7ου αι. από βουλγαρικά. Στην ενδοχώρα, κατά τον Βάϊγκαντ, κυρίαρχη γλώσσα θα αποβεί η παλαιοβουλγαρική. Κατά την διάρκεια του Β΄ Βουλγαρικού βασιλείου θα αποκτήσει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όσον αφορά στη κλίση και στη σύνταξη ώστε να διαχωριστεί από την παλαιοβουλγαρική. Αυτήν την εξελικτική διαδικασία της γλώσσας θα την ακολουθήσει, κατά τον Βάϊγκαντ πάντα, και η « Σλαβομακεδονική » διατηρώντας την μέχρι σήμερα. Στο διάστημα 850 – 1000 μ.Χ. επιτελείται η μετάβαση από τα παλαιοσλαβικά της Μακεδονίας στους μεσαιωνικούς τύπους και τα νέοβουλγαρικά. Πέραν τούτου του πολιτιστικού γνωρίσματος της γλώσσας, ο Βάϊγκαντ θα σημειώσει, προσδιορίζοντας την πρώτα ως: βουλγαρική λαϊκή γλώσσα, όπως ομιλείται στη Μακεδονία, η οποία διαμόρφωσε τη βάση της παλαιοβουλγαρικής λογοτεχνικής γλώσσας θα τονίσει:
Ο χαρακτήρας της παλαιβουλγαρικής γλώσσας της Μακεδονίας, όπως αυτή διασώζεται στα μνημεία από την εποχή του πρώτου βασιλείου, επηρεάστηκε επί βασιλέως Σαμουήλ και αργότερα επί δευτέρου βασιλείου στην ουσία της μεσαιωνικής βουλγαρικής έτσι ώστε η σύγχρονη μακεδονική όλως διόλου να παρουσιάζεται στο χαρακτήρα στην πλευρά των βουλγαρικών, να αποτελεί με αυτή μια ενότητα. 8
Στο ίδιο μήκος κύματος θα κινηθεί και ο Βάλτερ Γιάκομπ ( Walter Jakob )9 ο οποίος αποδεχόμενος την άποψη του Βάϊγκαντ θα τονίσει: κατά την περίοδο του πρώτου Βουλγαρικού βασιλείου η γλωσσική εξέλιξη των Σλαύων της Μακεδονίας θα ακολουθήσει σχεδόν τον ίδιο δρόμο της βουλγαρικής γλώσσας.
Κατά πόσο όμως, ευσταθεί αυτή η θεωρία των ανωτέρω ερευνητών και η οποία αποτελεί ταυτόχρονα την επικρατούσα άποψη, είναι ένα ζήτημα για περαιτέρω έρευνα καθότι, αν και είναι παραδεκτό από τους ίδιους, ακόμη και από τον Βάϊγκαντ του οποίου το συγκεκριμένο εδάφιο παραθέτω σε δική μας μετάφραση10 δίνει το δικαίωμα να ομιλούμε για μακεδονική σλαυική γλώσσα στη Βουλγαρία και όχι για το αντίστροφο, δηλαδή βουλγαρική γλώσσα στη Μακεδονία:
…Πρέπει όμως, στην διάρκεια των δύο ακολούθων αιώνων ( 12 – 13 αι.) να επήλθε μια σλαβοποίηση των τατάρων Βουλγάρων, διότι όταν έγινε αποδεκτός ο χριστιανισμός από ολόκληρο το βουλγαρικό λαό επί βασιλιά Βόρη και εισήλθε μια θρησκευτική λογοτεχνία στη παλαιοβουλγαρική γλώσσα, βρίσκουμε, ότι αυτή η γλώσσα ήταν μια καθαρή σλαυική γλώσσα δίχως επιρροή από την αρχική γλώσσα των Βουλγάρων στο λεξιλόγιο και στη κλίση, η οποία άφησε λίγα γλωσσικά ίχνη, διότι αυτή φανερά σε ολόκληρη τη δομή της και στους γλωσσικούς τύπους διαφοροποιούταν εντελώς από τη σλαυική γλώσσα και διότι οι παλαιοί Βούλγαροι δεν είχαν καμία πνευματική καλλιέργεια ή δεν είχαν να προσφέρουν στους εγχώριους κάποια έννοια πνευματικής καλλιέργειας που θα μπορούσαν αυτοί να αφομοιώσουν. Βλέπουμε, όμως, πολύ καθαρά την επιρροή της ελληνικής σύνταξης στα παλαιοβουλγαρικά, διότι οι καταγόμενοι από τη Θεσσαλονίκη πρώτοι μεταφραστές της Αγίας Γραφής αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος μετέφρασαν με τόση φοβερή ακρίβεια το ελληνικό πρότυπό τους μόνο για να μη αλλάξουν τίποτε από το Άγιο λόγο του Θεού ώστε αυτοί να πρέπει να βιάσουν τη βουλγαρική γλώσσα.
8 Weigand, op. cit. σελ. 19. 9 Walter, Jacob, Die makedonische Frage. Ein politisch-geograpfischer Versuch, Diss. Leipzig, 1931 σελ. 26 “ Von der ersten bulgarischen Eroberung ab geht die sprachliche Entwicklung der makedonischen Slawen fast die gleichen Wege wie die der bulgarischen.” 10 Weigand, op. cit. σελ. 15: “ …, doch muß im Laufe der nächsten zwei Jahrhundert ( 12- 13 αι. ) eine Slawisierung der tatarischen Bulgaren eingetragen sein, denn als unter dem Zaren Boris das Christentum von dem ganzen Volke angenommen wurde und eine kirchliche Literatur in altbulgarischer Sprache aufkam, finden wir, daß diese Sprache eine rein slawische Sprache war, ohne Beeinflussung weder im Wortschatz, noch in der Flexion durch die ursprüngliche Sprache der Bulgaren keine höhere Kultur oder Kulturbegriffe den Einheimischen zu bieten hatten, die diese hätten aufnehmen können. Wir sehen aber sehr deutlich den Einfluß der griechischen Syntax im Altbulgarischen, weil die aus Thessaloniki stammenden ersten Übersetzer der heiligen Schriften, die Brüder Kyrill und Method, ihre griechischen Vorbilder mit solch ängstlichenr Genauigkeit übersetzen, um nur nicht das Heiligen Wort Gottes zu verändnern, daß sie die bulgarische Sprache Gewalt antun mußten. ”
Μια άλλη επίσης ενδιαφέρουσα άποψη επί του παραπάνω προβλήματος για το λόγο ότι αυτή θα αποβεί μεταγενέστερα η πολιτική θέση του ομόσπονδου κρατίδιου της « Μακεδονίας » και αργότερα της Π.Γ.Δ.Μ. προσδίδοντας παράλληλα και τη φυσιογνωμία που θα θελήσει να ακολουθήσει είναι η παρακάτω άποψη. Η γλώσσα του Μεθοδίου και Κυρίλλου κατά τον Schultze – Jena ήταν μια μακεδονική διάλεκτος των παλαιο – σλαύων ( Urslaven )11. Τι είδους σλαύοι ήσαν αυτοί, αν πρόκειται για σλοβοποιημένους Βουλγάρους στη Νότιο Μακεδονία ή το αντίστροφο ο Schltze – Jena δεν δίδει απάντηση. Αναμφισβήτητο είναι όμως, το γεγονός ότι τα γλαγολικά και λίγο αργότερα τα Κυριλλικά στην πρωταρχική τους μορφή ή τα “ Staroslovenski ”, “ Staroboygarski”, “ Kirchenslavisch” όπως είναι γνωστά στη γερμανική σλαυολογία, πρόκειται για μια γλώσσα στην οποία αντανακλώνται τα χαρακτηριστικά ενός πολιτισμού της μεσαιωνικής Μακεδονίας.
Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος σε μια αυστηρή μετάφραση του Ευαγγελίου στηριζόμενοι στο ελληνικό αλφάβητο θα αποτυπώσουν σε σλαυικό φθόγγο το Ευαγγέλιο προσθέτοντας νέα γραφικά σύμβολα,12 τα ημίφωνα ή « άηχα φωνήεντα »13 ( ы, ъ, ь, ю ) και άλλα επτά τα οποία έχουν σχεδόν εκλείψει από τις σύγχρονες σλαυικές γλώσσες και δύσκολα θα αποτυπωθούν, εισάγοντας ταυτόχρονα την ελληνική σύνταξη στη γλώσσα14 Η παράδοση λέγει ότι ο Κύριλλος θα πρέπει να μετέφρασε το Ευαγγέλιο και τις πράξεις των Αποστόλων ενώ ο Μεθόδιος θα μεταφράσει την υπόλοιπο Βίβλο εκτός του βιβλίου των Μακκαβαίων, τον « Νομοκανόνα » και ένα « Πατερικό». Ο Μεθόδιος μετά το Θάνατο του Κυρίλλου στη Ρώμη το 869 θα παραμείνει στη Μοραβία, αφού για ένα διάστημα θα κηρύξει τη νέα αλφάβητο στην Παννονία και για λίγο διάστημα θα παραμείνει ως φυλακισμένος σ’ ένα μοναστήρι 870 – 873. Θα αποβιώσει ως μητροπολίτης Μοραβίας το έτος 885.15 Η νέα γλώσσα θα διδαχθεί εκτός της Μοραβίας και Βοημίας, όπου αργότερα ο γραφικός της συμβολισμός θα αποτυπωνόταν και σε λατινικούς χαρακτήρες, ένας διακανονισμός μεταξύ Ρώμης και Κωνσταντινούπολης16 όπως επίσης στους δυτικούς Σλαύους ( Πολωνούς, Τσέχους, Σλοβάκους ) και Σλοβένους.
11 Schultze – Jena, Leonhard, Makedonien, Jena 1927 op. cit. σελ. 36 12 Weigand, op. cit. σελ. 15 “ … für die ein besonderes Alphabet auf Grundlage der griechischen Kurrentschrift das glagolitische Alphabet, und aufkam. Für eine Anzahl besonderer Laute, die im damaligen Griechischen nicht vorhanden waren, wurden besondere Zeichen eingeführt.” 13 Bernhard, Rosenkranz, historische Laut – und Formenlehre des Altbulgarischen ( Altkirchenslawischen ), Heidelberg, ( 1955 ), σελ. 15, 3 “ Die Natur dieser Jer – Laute ( « reduzierte Vokale » fälschlich auch « Halbvokale » genannt ) ist noch nicht sicher bestimmt. Vermutlich handelte es sich um «stimmlose » ( « verhauchte » ) Vokale, wie man sie häufig im Serbokroatischen beobachtet hat, Dalmáciju ( Akk. ), náročito « besonders ». ” Στην ίδια υποσημείωση σημειώνει ο ίδιος ότι η εισαγωγή των άηχων φωνηέντων συστήνεται διαμέσου μερικών ανωμάλων φθογγικών παρουσιάσεων όπως για παράδειγμα της ινδοευρωπαϊκής λέξης *Kmtóm > sьto « εκατό» με ь αντί ενός ένρινου φωνήεντος. 14 Για το γλαγολικό και κυριλλικό αλφάβητο με τα σχετικά σχόλια στο έργο του Bernhard, Rosenkranz, op. cit. σελ. 32 – 35 και Dr. Radmila Ugrinova – Skalovska, Staroslovenski Jazik, Skopje, 1988, σελ. 14 –15. Για τα γλαγολικά και κυριλλικά χειρόγραφα που διασώθηκαν στην Αυστρία G., Birkfellner, Glagolitische und kyrillische Handschriften in Osterreich, Wien, ( 1975 ). 15 Για τη ζωή του Κυρίλλου και Μεθοδίου του έργο του Josef, Augustin, Ginzel, Geschichte der slawenapostel Cyrill und Method und der slawischen Liturgie, Wien, 1861 16 Georg, Ostrogorsky, Geschichte des byzantinischen Staates, 2 εκδ. Beck, München 1952, στη παρούσα εργασία χρησιμοποιείται η σερβική έκδοση του 1959, σελ. 23, με τις σχετικές πηγές υποσημείωση 1, V., Beserliev, Die Protobulgariscchen Inschriften, Berlin 1963.
Στους Νοτιοσλαύους θα διδαχθεί από τους πιστούς μαθητές των « Αποστόλων των Σλαύων » Κλήμη της Αχρίδας, Ναούμ και Αγγελάριος οι οποίοι αφού κατέλθουνε νοτιότερα και παραμείνουν στη Βουλγαρία για ελάχιστο χρόνο θα εγκατασταθούν στην Αχρίδα όπου από τα τέλη του 9ου θα επιδοθούν στη συγγραφή εκκλησιαστικών βιβλίων. Στα τέλη του 9ου αι. θα κάνει την εμφάνισή της η κυριλλική γραφή17 ενώ λίγο αργότερα θα κάνει εμφάνιση της τον 11ο αι. η γνωστή με το όνομα « Μακεδονική σύνταξη » η οποία θα αναπτυχθεί στην Αχρίδα από τους μαθητές του Κλήμη. Από τον 11ο αι. έως αρχές του 15ου αι η « Μακεδονική σύνταξη » θα φέρει ουσιαστικές αλλαγές στην κυριλλική γλώσσα οι οποίες αλλαγές επικεντρώνονται στα κάτωθι κυρίως σημεία: Χρησιμοποίηση ενός άηχου φωνήεντος ( jer – jor, των εροβιτών ) ή ενός ένρινου φωνήεντος, αντικατάσταση των ένρινων μιας καθορισμέννης θέσης και μερική αποενρινοποίηση, εισαγωγή εννοουμένων εροβιτών –άηχων φωνηέντων, αντικατάσταση των ένρινων φωνηέντων με ερόβιτα φωνήεντα, αντικατάσταση των εροβιτών φωνηέντων με καθαρό и, αντικατάσταση στην ετυμολογική ομάδα με –ја σε –јат, αντικατάσταση του –јат με а, μετά από з, ѕ, с, ц, εμφάνιση της κατάληξης –ме αντί του -мъ στο πρώτο πρόσωπο πληθυντικού, εισαγωγή στην αναλυτική σύνταξη της πρότασης από την συνθετική, αναλυτικός τύπος του συγκριτικού και υπερθετικού βαθμού και τέλος αντικατάσταση της μορφής σύνταξης του απαρεμφάτου με да σε ити.18
Η εμφάνιση της « Μακεδονικής σύνταξης » αλλά και τα διασωθέντα χειρόγραφα, τα προρχόμενα κυρίως από τη Μακεδονία, μας δίδουν όλο το δικαίωμα, να θεωρήσουμε ότι η σλαυοποίηση των Βουλγάρων θα πρέπει να ήταν μια εξελεγκτική διαδικασία η οποία πιθανόν να ξεκίνησε από τη Μακεδονία ( Αχρίδα ) τέλη του 10ου αι. Θα πρέπει λοιπόν, για τη περίπτωση αυτή να ισχύει το απόφθεγμα των Ρωμαίων για τη πνευματική κατάκτηση των Ρωμαίων από τους Έλληνες: Αν και οι βούλγαροι κατέλαβαν τη μακεδονική γη μολαταύτα οι « Μακεδόνες » θα πρέπει να επεβλήθηκαν πολιτιστικά στους Βούλγαρους.
Η κυριλλική γραφή θα διαδοθεί γρήγορα στους νοτιοσλαύους, αφού θα αντικατασταθεί ο γραφικός συμβολισμός της γλαγολικής με κυριλλική γραφή με βάση την ελληνική γραφή, πιθανόν μετά τη θρησκευτική σύναξη της Πρεσλάβας το 893 επί Συμεών.19 Τη νέα κυριλλική γραφή θα την αφομοιώσουν οι Σέρβοι, Βούλγάροι και οι σλαυικής καταγωγής κάτοικοι της Μακεδονίας. Οι Ανατολικοί Σλαύοι, Ρώσοι, Ουκρανοί θα αφομοιώσουν την κυριλλική γραφή διαμορφώνοντας τα ρωσικά του Κιέβου. Η γλαγολική θα παραμείνει ως γλώσσα στη Κροατία μέχρι τους νεώτερους χρόνους, ενώ στη Μακεδονία και Άθω έως το 12ο αι.
Η κυριλλική γραφή θα υιοθετηθεί και από του Αρωμούνους της Μολδοβλαχίας,20 τους Ρώσους και θα αποτελέσει όχι μόνο γλώσσα της χριστιανικής τους λατρείας και φυσικά τη λογοτεχνική τους γλώσσα, αλλά τέλος, και τη γλώσσα των κρατικών τους υπηρεσιών.21
17 Το 993 θα έχουμε τη πρώτη επιγραφή στα κυριλλικά του Συμεών στο τάφο του πατέρα του και η οποία βρέθηκε στην εκκλησία του Αγίου Αχίλλειου στο Νησούδι της Μικρής Πρέσπας. 18 Τα ανωτέρω στοιχεία από το έργο του Ѓорги, Поп – Атанасов, Речник на старата македонска литература, {Λεξικό της παλαιάς μακεδονικής λογοτεχνίας }, Скопје, 1989, σελ. 170. Επιπλέον η σύνταξη του απαρεμφάτου με да αντί του ити διασώζεται μέχρι σήμερα στο σλαυογενές ιδίωμα “εντόπικα ” της ελληνικής Μακεδονίας σε αντίθεση η σύνταξη με ити χρησιμοποιείται σήμερα στα σερβικά ( ντα όνταμ – ходити = οδεύω ). 19 Rosengranz, op. cit. σελ. 26. 20 Weigand, op. cit. σελ. 59 θεωρεί ότι ο βαλκανικός χαρακτήρας της βουλγαρικής γλώσσας, σε σχέση το αυτόχθονο της προέλευσή της, συμφωνεί πλήρως ως προς την εξέλιξή του με τον αλβανικό και ρουμανικό αλλά δέχτηκε επιρροή μόνο από την ρουμανική γλώσσα όταν οι λαοί είχαν στενή σχέση και αποτελούσαν μια ενιαία πολιτική οντότητα. Αυτή η εξέλιξη πραγματοποιήθηκε, κατά την θεώρηση του ίδιου, λίγο πριν την σύσταση του δευτέρου βουλγαρικού βασιλείου όταν με βάση τις βυζαντινές πηγές ομιλείτο για ένα Βλαχο – βουλγαρικό βασίλειο του οποίου ιδρυτές Ασάν και Πέτρος θα πρέπει να ήσαν βλάχικης καταγωγής. Η Ομοιότητα των δύο γλωσσών επικεντρώνονται στην θέση του τόνου, στην κλίση, τον σχηματισμό της λέξης, την σύνταξη, ενώ στο πρόβλημα του λεξιλογίου δεν υπάρχει κανένα ζήτημα καθότι τέτοιες επιρροές, υπάρχουν στη πολωνική, τσεχική από τη γερμανική γλώσσα, όπως επίσης τα αραβικά στην ισπανική και τουρκική. 21 Rosenkranz, op. cit. σελ. 25 – 26.
Αναπάντητα μένουν αρκετά ερωτήματα στους ερευνητές και μελετητές των σλαυικών γλωσσών. Κατ’ αρχάς δεν γνωρίζουμε το ελάχιστο για το προγενέστερο γλωσσικό μόρφωμα των Σλαύων πριν την κατάρτιση της γλαγολικής του Κυρίλλου ( Κωνσταντίνου του φιλοσόφου ) και Μεθοδίου παρά τις προσπάθειες μερικών ερευνητών όπως επί παραδείγματι η προσπάθεια του Bruchard Rosengranz22 ο οποίος ομιλεί για δάνεια των Σλαύων κατά την περίοδο 500 π.χ – 500 μ.χ από τους Θράκες ( zombros = άγριο βόδι ), από τους Πέρσες οι λέξεις ( baga > *bogъ = θεός, rajъ > rây = „παράδεισος „ tabar > toporъ = πέλεκυς ), από τους Γερμανούς ( Haus > *chyz = η οικία23, Viehstall – chlaiwam > *chlev σταύλος, tûn > *tyn = περίφραξη, skatta > *skotь = το κτήνος, Fürst – kuningas > *kъnegь = ηγεμόνας, heilen – ganazjan > *gonoziti = θεραπεύω), από τα γογθικά ( fulks > *plkъ = λαός , kaupjan > *kupiti = αγοράζω, laiks > *lekъ = ιατρός, katilus > *kotъlъ = κοτύλη24 , stikls > *stъklo = ποτήρι, ύαλος, biup > *bludъo = ξύλινο αγγείο, ulbandus > *vъlъbod = καμήλα, asilus > *osъlъ = όνος ).
Ένα δεύτερο ζήτημα είναι ποια γλώσσα μιλούσαν οι αδελφοί Κωνσταντίνος και Μεθόδιος. Η παράδοση τους θέλει έλληνες από τη Θεσσαλονίκη, πώς όμως γνώριζαν την οποιαδήποτε τότε καθομιλουμένη γλώσσα των Σλαύων; και αν δεν την γνώριζαν πώς κατάφεραν μέσα σε τόσο μικρό διάστημα, όχι μόνο να την εκμάθουν, αλλά και να αποδώσουν ένα τόσο μεγάλο έργο μεταφράζοντας το ευαγγέλιο δημιουργώντας ταυτόχρονα μια νέα γλώσσα, τη γλαγολική;
Στο πρόβλημα αυτό αναπτύχθηκαν δύο θεωρίες η « Παννονική » με ιδρυτή τον Jeriej Kopitar ( 1780 – 1844 ) ο οποίος στηριζόμενος σε μερικές λέξεις που αποκάλυψε στα παλαιοσλαυικά γερμανικής προέλευσης θα θεωρήσει ότι οι Κωνσταντίνος και Μεθόδιος στηρίχθηκαν στη σλαβονική διάλεκτο της Παννονίας. Θεμελιωτής της παραπάνω θεωρίας θα αποβεί ο Franz Miklosich ( 1813 – 1891 ) με τα δύο του έργα: Lexikon palaeoslovenico – graeco – latinum emendatum auctum. Wien ( 1862 – 1865 ) νέα έκδοση Leipzig 1922, Etymologisches Wörterbuch der slavischen Sprache, Wien ( 1886 )25 Τη παραπάνω θεωρία θα την αντικρούσει κατ’ αρχάς ο σλοβένος V. Oblak με το έργο του Makedonische Studien Wien ( 1896 ) και αργότερα ο κροάτης σλαυολόγος V. Jagić ο οποίος με βάση τα αποτελέσματα της έρευνας της ρωσικής αποστολής η οποία αποστάλθηκε στη περιοχή της Θεσσαλονίκης ( Σοχό, Λαγκαδά )26 το 1911 θα συγγράψει το έργο Entstehunggeschichte der Kirchenslavischen Sprache, Berlin ( 1913 )27 Ένα από τα βασικά σημεία της θεωρίας τους της « μακεδονικής », όπως είναι γνωστή,
22 Rosenkranz, op. cit. σελ. 16 -17 23 Στα « εντόπια », το υποτιθέμενο σλαυικό ιδίωμα της ελληνικής Μακεδονίας ονομάζεται κούϊκια, ( οικία ) στα σερβικά kuće ( κούτσε ), βουλγαρικά к`ьща ( κέστα ) . Ακριβώς αυτή η σιγματική αλλοίωση που παρατηρείται το 12ο 13ο αι. του tj, dj και kt και μετατροπή σε κλειστών φθόγγων ( affrikat ) με συριστικά σύμφωνα s, z σε t΄s΄, d΄s΄ πριν από ουρανικά φωνήεντα θα κάνει στα βουλγαρικά σε щ (στ ), σερβικά c,č,ć ( τσ, ντζ ) και στην « Μακεδονική » γλώσσα της Π.Γ.Δ.Μ. σε ќ, ѓ ( τσ και ντζ ). Rosenkranz, op. cit. σελ. 18 – 19 με αρκετά παραδείγματα Επί του θέματος Weigand, op. cit. σελ. 72, υποθέτει ότι αυτή η διαφοροποίηση της « μακεδονικής » αναπτύχθηκε σε μια περιοχή μεταξύ του σερβικού και βουλγαρικού γλωσσικού χώρου στη περιοχή του Κοσσόβου. Αργότερα θα επεκταθεί προς το νότο. Από ότι μας είναι γνωστό η χρησιμοποίηση των συμβόλων ќ, ѓ έγινε για πρώτη φορά από τον Partenij Zografki το 1872 στη προσπάθεια του να στοιχειωθεί μια κοινή γλώσσα για τους Μακεδόνες και Βουλγάρους. Круме Кепески, Граматика на македонскиот литературен јазик, Скопје, 1983, σελ. 37. 24 Η λέξη διασώζεται ακόμη μέχρι σήμερα στα « εντόπια » της ελληνικής Μακεδονίας « κότελ » έχοντας τη σημασία του χάλκινου σκεύους. Θεωρούμε ότι η λέξη κατά πάσα πιθανότητα να εισήλθε από τα ελληνικά στα σλαυικά και όχι από τα γοτθικά 25 Τις απόψεις του θα τις στηρίξει στη συλλογή των τραγουδιών των αδελφών Miladinovi – Verković. Επ’ αυτού και η επιστολή του Konstantin Petkovič ( Dubrovnik ) προς Stefan Verkovič ( Σέρρες ) σε σχέση τη συλλογή « λαϊκών τραγουδιών των βουλγάρων της Μακεδονίας » θα τονίσει ο πρώτος ότι: Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι τωρινοί Βούλγαροι της Μακεδονίας αποτελούν τους αληθινούς απογόνους εκείνων των Σλαύων για τους οποίους οι Κύριλλος και Μεθόδιος μετέφρασε την Αγία Γραφή. Boshinov – Panajotov, op. cit. σελ. 172. 26 Την άποψη θα την πρωτοδημοσιεύσει ο Σλοβάκος καθηγητής της σλαυολογίας Martin Hatala στο περιοδικό « Knjižeonik » που διεύθυνε ο καθηγητής Jagić και ο Rački με τίτλο « O nosnih samoglasih u bugastini { Περί των ένρινων φωνηέντων στα βουλγαρικά } », Zagreb, 1865, Τομ. ΙΙ, σελ. 475. 27 Η παράγραφος 53 στη σελίδα 271 με τίτλο « Beweise für den Bulgarisch-makedonischen Ursprung der Kirchenslavischen Sprache ( Αποδείξεις για την Βούλγαρο-μακεδονική προέλευση της παλαιοσλαυικής γλώσσας »
στοιχειοθετείται στην εκφορά των άηχων φωνηέντων “ ь” ( jer ), “ ъ”( jor ) σε “ ε ” “ ο” αντίστοιχα π.χ οι λέξεις της παλαιοσλαβικής старьць, сънъ, п тък, дьнь στα « μακεδονικά » εκφέρονται σε стареч, сон, петок, ден, στα βουλγαρικά εκφέρονται стареч, сън, (о) пéтък (о), ден, αντίθετα στα σερβικά εκφέρονται старач, сан, петак, дан.28
Στο τονισμό των λέξεων επίσης, διακρίνουμε μια ουσιαστική διαφορά. Το γεγονός ότι η νεοβουλγαρική η οποία άρχισε να διαμορφώνεται στα μέσα του 19ου αι. τονίζει λέξεις στη λήγουσα ( ръкá, водá, сегá ) οι οποίες, σε αντίθεση, στη « σλαυομακεδονική » τονίζει στην παραλήγουσα ( ръка – ρ’κα = χειρ, вóда – βόντα = ύδωρ, сéга – σέγκα – τώρα ). Φυσικά το φαινόμενο αυτό από τους βουλγάρους εκλαμβάνεται ως δείγμα διαλεκτολογίας. Δια το λόγο αυτό και η « σλαυομακεδονική » θεωρείται από τους ίδιους κύκλους ως δυτικοβουλγαρική διάλεκτο.29 Το πόσο προπαγανδιστικά θα λειτουργήσει αυτή η τοποθέτηση φαίνεται από μια αναδημοσίευση επιστολής από το Κιλκίς ( αγνώστων ) από τη βουλγαρική εφημερίδα της Κωνσταντινούπολης « Македония » Αρ. φύλλου 26, της 27. Μαίου 1867, δηλαδή την εποχή κατά την οποία η αντιπαράθεση βουλγάρων και Οικουμενικού Πατριαρχείου ήταν σε έξαρση, όπου μεταξύ άλλων σημειώνεται: Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος, οι οποίοι πριν από δέκα αιώνες τους βουλγάρους και όλους τους Σλάυους στις αλήθειες του Ευαγγελίου μύησαν και δια μέσου της εξέλιξης του βουλγαρικού αλφαβήτου δημιούργησαν την βούλγαρο – σλαυική γραφή.30
Μια άλλη διάσταση η οποία κατά την άποψή μας δεν έχει ερευνηθεί επαρκώς είναι η προσφορά της ελληνικής γλώσσας στην κυριλλική γλώσσα, διότι δεν είναι μόνο οι μερικές λέξεις οι οποίες εισήλθαν από τα παλαιοσλαυικά στα σερβικά και Βουλγαρικά όπως θέλει να διατείνεται ο Βάϊγκαντ31 ή ότι η κυριλλική γραφή και σλαυικές γλώσσες, ναι μεν στηρίχθηκαν αποκλειστικά στην ελληνική γραφή, αλλά οι Σλαύοι δάνεισαν με λέξεις την ελληνική γλώσσα και γέμισαν με τοπωνύμια την Ελλάδα.32
Εν συντομία θα επιθυμούσαμε στο σημείο αυτό να τονίσουμε μερικά σημεία της μεγάλης προσφοράς της ελληνικής γλώσσας στις σλαυικές γλώσσες μέσω της κυριλλικής γλώσσας δίχως μιας ιδιαίτερης παραδειγματολογίας, διότι δεν είναι του παρόντος θέματος το ζήτημα αυτό, αλλά χρήζει μιας εμπεριστατωμένης μελέτης.
28 Στο τοπικό ιδίωμα τα « εντόπια, τουκάσνι » της ελληνικής Μακεδονίας οι παραπάνω λέξεις εκφέρονται με το άρθρο στο τέλος της λέξης π.χ. « στάροτ » = ο γέρος, « σόνουτ » = το όναρ, « πέτκα » και « πέτκουτ » = η Πέμπτη, « ντένα » = η ημέρα. Για την εκφορά των άηχων φωνηέντων ь ( jor ), ъ ( jer ) περισσότερα παρά του A., Leskien, Die Vokale ь, ъ in der Codices Zograpfensis und Marianus, Archiv für Slavische Pfilologie, XXVII, 1905, σελ. 321 – 332 και στο έργο της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών, Ινστιτούτο για τη βουλγαρική γλώσσα, Единството на Българския език в миналото и днес { Το ενιαίο της βουλγαρικής γλώσσας στο παρελθόν και στο σήμερα }, София, 1978, σελ. 32 – 33 29 Στο πρόλογο της βουλγαρικής μετάφρασης του ρωσικού έπους « Το τραγούδι της εκστρατευτικής διαδρομής του Igor » από τον Raiko Shinsifov ( 1863 ), ο μεταφραστής θέλοντας να δικαιολογήσει το διαφορετικό τονισμό στα βουλγαρικά σημειώνει : δεν υπάρχει κανένας μακεδόνας, κανένας θρακιώτης ως μοναδικός λαός, αντίθετα υπάρχουν σλαυοβούλγαροι οι οποίοι ζουν στις προαναφερόμενες περιοχές των οποίων το όνομα δικαιολογείται στη γεωγραφία αλλά όχι στην αθρωπολογία. Βουλγαρική Ακαδημία των Επιστημών, Makedonien, Eine Dokumenten – Sammlung, Συλλογικό έργο υπό την διεύθυνση των καθηγητών Woin, Boshinow, Ljubomir Panajotow, ( γερμανική έκδοση – τίτλος του πρωτοτύπου: Македония, Сборрник от Документи и Материали ), София, 1978. σελ. 202 30 Boshinov – Panajotov, op. cit. σελ. 239 σε δική μας μετάφραση από τα γερμανικά. 31 Weigand, op. cit. σελ. 75 “ Im Wortschatz finden sich eine ganze Anzahl Wärter griechischer und türkischer Herkunft, die weder im Bulgarischen noch im Serbischer vorkommen, aber ihre Zahl ist im Vergleich zum Gesamtwortschatz doch ganz unbedeutend, wie man aus den beiden mitgeteilten Sprachproben ersehen kann, ”. 32 Rosengranz, op. cit. σελ. 26 “ … die sog. Kyrillische von der griechischen Majuskel abgeleitete Schrift in Gebrauch,… ”, περαιτέρω στις σελίδες 16 – 17 αναφέρει διάφορα τοπωνύμια και λέξεις που υιοθετήθηκαν στην ελληνική γλώσσα ήδη από τον 7ο αι. “ Besondere Beachtung verdienen daher die slavischen Ortsnamen Griechenlands sowie die frühesten slavischen Lehnwörter im Neugriechischen, die noch dem 6. Und 7. Jahrhundert entstammen; sie geben weitgehend den als urslavisch erschlossenen Lautstand wieder, zeigen allerdings in Einzelheiten auch eine dialektische Sonderentwicklung, die an ostbulgarische Mundarten erinnert.”
Στις σλαυικές γλώσσες διασώζονται άγνωστος αριθμός ελληνικών λέξεων. Αρκετές, εκ των οποίων και ομηρικές, είναι ευδιάκριτες με τη πρώτη ματιά, ενώ οι περισσότερες είναι δυσδιάκριτες και χρειάζεται ουσιαστική ετυμολογική έρευνα στα λήμματα.
Στα παλαιοσλαυικά διασώζονται μερικά αξιόλογα γραμματικά φαινόμενα τα οποία καταδεικνύουν τουλάχιστον τη βαθιά επιρροή της ελληνικής γλώσσας: α) η ύπαρξη Αορίστου χρόνου ( σιγματικού και άσιγμου ) στη παλαιοσλαυική, ο οποίος διασώζεται και στο σλαυικό ιδίωμα της ελληνικής Μακεδονίας, β) η ύπαρξη δυϊκού αριθμού ο οποίος και αυτός διασώζεται στο σλαυικό ιδίωμα της ελληνικής Μακεδονίας, γ) η ύπαρξη άρθρου το οποίο έχει εκλείψει από τις άλλες σλαυικές γλώσσες, αλλά διασώζεται ακόμη ως επίθημα στο τέλος της λέξης,33 δ) στη κλίση των ουσιαστικών εκτός από την ύπαρξη της αφαιρετικής υπάρχει ειδική πτώση για τη δοτική του οργάνου και δοτική του τόπου. Η κλιση του ρήματος «ειμί» στον ενεστώτα – οριστική παλαιοσλαϋικά είναι ακριβώς η ίδια όπως στα αρχαία ελληνικά.34
Η σύνταξη της παλαιοσλαυικής στηρίζεται στο συντακτικό της ελληνικής του 10ου αι. Διασώζονται μέχρι σήμερα ως ειδικές πτώσεις η δοτική οργάνου, η δοτική του τόπου, συνοδείας
Ο τονισμός των λέξεων φανερώνει την ελληνική αισθητική στη ποιητικότητα της γλώσσας.
Η δυσκολία στην εκφορά των άηχων φωνηέντων και η εισαγωγή τους στην παλαιοσλαυική είναι δείγμα πολιτιστικής αναβάθμισης των Σλαύων από την ημιβάρβαρη με σύμφωνα γλωσσική εκφορά στην εκφορά με φωνήεντα που αποτελεί ταυτόχρονα ένα από τα ουσιαστικότερα στάδια πνευματικής καλλιέργειας μιας φυλετικής κοινωνίας. Η εξάλειψη τους δε φανερώνει τη τάση προς απλοποίηση και διαμόρφωση μιας σύγχρονης κρατικής γλώσσας.
Το « σλαυομακεδονικό », ιδίωμα, όπως έχει κατοχυρωθεί να ονομάζεται στην ελληνική ιστοριογραφία ή τα « τουκάσνι – εντόπικα », όπως έχω καθιερώσω να ονομάζονται στο τοπικό ιδίωμα, δεν έχει λάβει γραφική μορφή και ως εκ τούτου δεν έχει αποτελέσει ουδέποτε λογοτεχνική γλώσσα.35 Οι έρευνες οι οποίες διεξήχθησαν από διαφόρους κατά καιρούς ερευνητές, είτε είχαν την αναγκαιότητα υπεράσπισης των εθνικοφυλετικών τους τάσεων, είτε δεν την κατείχαν ως μητρική, ώστε να είναι εις θέση να την ερευνήσουν από τα έσω.36
