Στις 10 Ιανουαρίου η Εκκλησία μας τιμά την μνήμη του Άγιου Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης.
Ο Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Νύσσης, γεννήθηκε στη Νεοκαισάρεια του Πόντου το 332 μ.Χ. και ήταν αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου. Πήρε την ίδια μόρφωση με τον μεγάλο του αδελφό. Αρχικά χειροτονήθηκε αναγνώστης και είχε νυμφευτεί τη Θεοσέβεια, που πέθανε νωρίς. Το 372 μ.Χ. όταν ήταν σαράντα ετών γίνεται επίσκοπος Νύσσης , μιας κωμοπόλεως της Καππαδοκίας, Τήν εποχή που Αυτοκράτορας του ανατολικού τμήματος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν ο Ουάλης οπαδός της αρειανής αίρεσης. Το 376 μ.Χ. κατηγόρησαν τον Γρηγόριο οι αρειανόφρονες, ότι η εκλογή του δεν ήταν κανονική και ότι ιδιοποιήθηκε χρήματα της Εκκλησίας. Καθαιρέθηκε ερήμην από σύνοδο αρειανών Επισκόπων του Πόντου και της Γαλατίας και εκτοπίστηκε από τον έπαρχο διοικητή του Πόντου Δημοσθένη. Επανήλθε από την εξορία στην Νύσσα δύο χρόνια αργότερα, όταν πέθανε ο Αυτοκράτορας Ουάλης. Μετά τον θάνατο του αγίου Βασιλείου ανέλαβε χάρη στο βάθος της θεολογικής του σκέψης και της ευγλωττίας του την ηγεσία του αγώνα υπέρ της Ορθοδοξίας. Επιδόθηκε με ζήλο στον δογματικό αγώνα και επέβαλε σε όλους το κύρος του. Με τη θεολογία του περί εκπόρευσης του αγίου Πνεύματος, απέκλεισε τη δυτική χρήση του filioque από τη διδασκαλία της ανατολικής χριστιανικής Εκκλησίας. Προετοίμασε επίσης, τη θεολογία της “υποστατικής ενώσεως” των δύο φύσεων του Χριστού με τη χρήση των όρων “ἀσυγχύτως”, “ἀτρέπτως”, “ἀδιαιρέτως”.
Το 379 μ.Χ. έλαβε μέρος στη Σύνοδο της Αντιόχειας και ανασκεύασε την αίρεση του Απολλιναρίου, ο οποίος δίδασκε ότι ο Ιησούς Χριστός δεν ήταν τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Έλαβε μέρος στη Β’ Οικουμενική Σύνοδο το 381 μ.Χ. πολεμώντας τους αρειανούς και τους πνευματομάχους.
Γύρω στο 386 μ.Χ. αφιερώθηκε στην πνευματική ζωή και τη διεύθυνση και διαποίμανση των μονών που ίδρυσε ο άγιος Βασίλειος. Συμπλήρωσε ορισμένα από τα ερμηνευτικά και θεολογικά συγγράμματά του, έγραψε πραγματείες θεολογίας, ερμηνευτικά, δογματικά, κατηχητικά, λόγους ηθικούς, εορταστικούς, εγκωμιαστικούς, επιταφίους .
Ανέδειξε πολλές διαστάσεις του κοινωνικού μηνύματος του Ευαγγελίου με λόγους του, που είναι και σήμερα επίκαιροι, γιατί η κοινωνία τότε βρισκόταν στο μεταβατικό στάδιο από την δουλοκτητική προς την δουλοπαροική, όπως και σήμερα ζούμε σε μια εποχή κοινωνικά μεταβατική με ένταση των ανισοτήτων.
Χωρίς περιστροφές τονίζει ότι η ανισότητα είναι το βασικό αίτιο των δεινών της ανθρωπότητας: Γράφει στον λόγο του, “Εἰς τήν ἐπιγραφήν τῶν Ψαλμῶν” 2, 12, PG 44, 557C.
“Ἡ δέ κατά πενίαν τε καί πλοῦτον ἀνισότης τοῦ βίου τό γενικώτατόν ἐστιν αἴτιον τῆς ποικίλης τε καί πολυειδοῦς τῶν ἐν ἀνθρώποις πραγμάτων ἀνωμαλίας”. Δηλαδή: Η ανισότητα στη ζωή με τον διαχωρισμό σε πλούσιους καὶ φτωχούς είναι το βασικό αίτιο της ποικίλης και πολύμορφης ανωμαλίας στις υποθέσεις των ανθρώπων.
Ανέδειξε τις συνέπειες της πλεονεξίας. Γράφει, “Εἰς τούς Μακαρισμούς 5”, PG 44, 1260A.“ Ἀφοῦ ὑποδουλώσει τὴν ἄθλια ψυχή, συνεχῶς τὴν ἀναγκάζει νὰ ἐκπληρώνει τὶς ἄπληστες ἐπιθυμίες της, χωρὶς ποτὲ νὰ ἱκανοποιεῖται, σὰν κάποιο πολυκέφαλο θηρίο, ποὺ τρώει μὲ χιλιάδες στόματα καὶ ποτὲ τὴν κοιλιά του δὲν γεμίζει. Ἔτσι καὶ μὲ τὸ κέρδος, ὅσο κι ἂν εἶναι, δὲν ὑπάρχει κορεσμός, ἀφοῦ τὸ λαμβανόμενο, γίνεται καύσιμη ὕλη τῆς ἐπιθυμίας γιὰ περισσότερα.»
Μίλησε για την τεχνητή διόγκωση των αναγκών σε σχέση με όσα ο άνθρωπος χρειάζεται για να ζήσει: Γράφει στο “Πρός τούς πενθοῦντας” PG 46, 528CD και PG 46, 241Β. “Ὁ δέ ὑπηρέτης τῶν ἡδονῶν, ἔκανε τὶς βασικὲς ἀνάγκες ὀχήματα ἱκανοποίησης παθῶν: Ἀντὶ γιὰ τροφή, τρυφὴ ἐπιζητώντας, ἀντί περιβολῆς τόν καλλωπισμό, ἀντί γιὰ τ’ ἀναγκαῖα τοῦ νοικοκυριοῦ τήν πολυτέλεια, ἀντί τῆς παιδοποιΐας τὶς παράνομες καὶ ἀπαγορευμένες ἡδονές. Γι’ αὐτὸ καὶ διάπλατα ἄνοιξε ὁ δρόμος γιὰ νὰ εἰσβάλουν στὴν ἀνθρώπινη ζωὴ ἡ πλεονεξία, ἡ μαλθακότητα, ἡ ἀλαζονεία, ἡ χαυνότητα, ἡ πολύμορφη ἀσωτία. Αὐτὰ κι ἄλλα παρόμοια, ξεφύτρωσαν σὰν διογκώσεις τῶν βασικῶν ἀναγκῶν, προκειμένου νὰ δημιουργηθεῖ ὄρεξη μεγαλύτερη ἀπὸ τὴν ἀπαραίτητη καὶ νὰ ἐπιδιώκονται πράγματα ἐντελῶς ἄχρηστα.”
“Ἡ κακὴ τοῦ διαβόλου ἀγορά”, που προάγει την υπερκατανάλωση και διογκώνει τεχνητά τις ανάγκες, “εὔκολα καθιστᾶ ἐλεγχόμενες τὶς πιθηκώδεις ψυχές”, τονίζει στον λόγο του “Περί τι τό χριστιανῶν ὄνομα ἤ ἐπάγγελμα”.
Παραθέτω τέλος το κατωτέρω απόσπασμα από την ομιλία του “ΚΑΤΑ ΤΟΚΙΖΟΝΤΩΝ” με μετάφραση στην καθομιλουμένη, σε παρένθεση η σημερινή πραγματικότητα, για να δούν οι μεν Επίσκοποί μας με ποιά γλώσσα πρέπει να ομιλούν προκειμένου να ορθοτομούν την αλήθεια του Λόγου του Κυρίου μας, αλλά και εκείνοι που ταυτίζουν τον Χριστιανισμό με την οπισθοδρόμηση και τον σκοταδισμό, πόσο προοδευτικό και επαναστατικό είναι το μήνυμα του Ευαγγελίου.
“Αργόσχολη και πλεονεκτική είναι η ζωή του τοκιστή (βλέπε σήμερα τραπεζίτες) …………….Γι΄ αλέτρι έχουν την πέννα, για χωράφι το χαρτί, για σπόρο το μελάνι, για βροχή το χρόνο που πολλαπλασιάζει αθόρυβα τους τόκους των χρημάτων. Δρεπάνι του είναι η δικαστική απαίτηση του χρέους, αλώνι το σπίτι του (βλέπε σήμερα καταστήματα των Τραπεζών), όπου λιανίζει τις περιουσίες των ανθρώπων που βρίσκονται σε ανάγκη………..Κουβαλάει παντού το κομπόδεμα (βλέπε σήμερα διαφημίσεις δανειοδοτήσεων) και σαν δόλωμα το δείχνει σ΄ εκείνους που τους πνίγει η ανάγκη, ώστε ανοίγοντας γι΄ αυτό το στόμα, να καταπιούν μαζί με αυτό και το αγκίστρι του τόκου. Καθημερινά μετράει τα κέρδη (βλέπε κλείσιμο ταμείου ημέρας Τραπεζών), μα η δίψα του για χρήμα δε σβήνει. Στενοχωριέται για το χρυσάφι (χρήμα) που έχει φυλαγμένο στο σπίτι επειδή μένει αχρησιμοποίητο κι΄ ανεκμετάλλευτο (βλέπε στόχος τραπεζιτών μέγιστη κερδοφορία δανείων)………Πως θα προσευχηθείς λοιπόν τοκογλύφε (μέτοχε ή στέλεχος τράπεζας); ………….Ποιόν ελέησες κι επικαλείσαι τον ελεήμονα (βλέπε προβολή κοινωνικής προσφοράς ως αίσθηση κοινωνικής ευθύνης);……..Αν γνώριζε ο φτωχός από που προσφέρεις την ελεημοσύνη, δεν θα την δεχόταν, γιατί θα αισθανόταν σα να έμελλε να γευθεί σάρκες αδελφικές και αίμα συγγενών του. Θα σου πετούσε δε κατάμουτρα τούτα τα λόγια….Μη με θρέψεις άνθρωπε , από τα δάκρυα των αδελφών μου. Μη δώσεις στο φτωχό ψωμί βγαλμένο από τους στεναγμούς των άλλων φτωχών. Μοίρασε στους συνανθρώπους σου όσα με αδικίες μάζεψες ……..Ας διαλυθεί η “φατρία” (σήμερα βλέπε το τράστ του οργανωμένου χρηματοπιστωτικού συστήματος) και όλοι θα αποκτήσουμε την οικονομική μας αυτάρκεια.
Ονομάσθηκε Πατήρ Πατέρων από την Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο.
Ο Ευσέβιος τον χαρακτηρίζει ως : «Τὸν τῶν καθ’ ἡμᾶς Ἐπισκόπων διαβόητον» και ο Άγιος Φώτιος στήν “Μυριόβιβλον” αναφέρει ότι ο λόγος του ήταν «λαμπρὸς καὶ ἡδονῆς ὠσὶν ἀποστάζων».
Πέθανε σε βαθειά γεράματα το 395 μ.Χ.
Ιωάννινα 7 – 1- 2022
Νικήτας Αποστόλου
Πτυχιούχος ΠΑΣΠΕ πρώην Τμηματάρχης Υπουργείου Γεωργίας
κάτοικος Ιωαννίνων οδός Ν. Ζέρβα 39 τηλέφωνο 26510 67528
