Για να κερδίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο Βλαντιμίρ Πούτιν χρειάζεται η Δύση να σταματήσει να υποστηρίζει τον αντίπαλό του. Η καλύτερη ευκαιρία του να βάλει σφήνα μεταξύ τους θα φτάσει αυτό το χειμώνα.
Πριν από τον πόλεμο η Ρωσία προμήθευε το 40-50% των εισαγωγών φυσικού αερίου της . Τον Αύγουστο ο Πούτιν έκλεισε τις βρύσες σε έναν μεγάλο αγωγό προς την Ευρώπη. Οι τιμές των καυσίμων αυξήθηκαν, συμπιέζοντας τις οικονομίες των συμμάχων της Ουκρανίας.
Μέχρι στιγμής, η Ευρώπη έχει ξεπεράσει καλά αυτό το σοκ, αποθηκεύοντας αρκετό αέριο και γέμισε τους χώρους αποθήκευσης. Ωστόσο, η αύξηση του ενεργειακού κόστους χονδρικής έχει φτάσει ακόμη σε πολλούς καταναλωτές. Παρόλο που οι τιμές των καυσίμων στην αγορά έχουν μειωθεί από τις κορυφές τους, το πραγματικό μέσο κόστος οικιακού ευρωπαϊκού φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας είναι 144% και 78% υψηλότερο από τα στοιχεία για την περίοδο 2000-2019.
Αυτό το κόστος είναι ωχρό σε σύγκριση με τη φρίκη που έχουν υποστεί οι Ουκρανοί. Αλλά εξακολουθούν να έχουν σημασία, γιατί όσο πιο χαμηλές είναι οι θερμοκρασίες που βιώνουν οι άνθρωποι, τόσο πιο πιθανό είναι να πεθάνουν. Και αν συνεχίσουν να ισχύουν οι ιστορικές σχέσεις μεταξύ θνησιμότητας, καιρού και ενεργειακού κόστους – κάτι που μπορεί να μην ισχύει, δεδομένου του πόσο υψηλές είναι οι τρέχουσες τιμές – ο αριθμός των νεκρών από το «ενεργειακό όπλο» του κ. Πούτιν θα μπορούσε να ξεπεράσει τον αριθμό των στρατιωτών που έχουν πεθάνει μέχρι στιγμής στο μάχη.
Αν και οι καύσωνες πιέζονται περισσότερο, οι χαμηλές θερμοκρασίες είναι συνήθως πιο θανατηφόρες από τις καυτές. Μεταξύ Δεκεμβρίου και Φεβρουαρίου, 21% περισσότεροι Ευρωπαίοι πεθαίνουν την εβδομάδα από ό,τι από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο.
Τέσσερις κύριοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσοι άνθρωποι θα πεθάνουν στην Ευρώπη (εκτός Ουκρανίας) αυτόν τον χειμώνα.
Οι δύο πιο σημαντικοί παράγοντες είναι η σοβαρότητα της γρίπης και οι θερμοκρασίες. Το κρύο βοηθά τους ιούς. Αναστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα, αφήνει τα παθογόνα να επιβιώνουν περισσότερο όταν μεταφέρονται στον αέρα και οδηγεί τους ανθρώπους να συγκεντρώνονται σε εσωτερικούς χώρους. Επιπλέον, καθώς πέφτει η θερμοκρασία του σώματος, το αίμα πυκνώνει και η πίεσή του αυξάνεται, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιακών προσβολών και εγκεφαλικών.
Οι ερεθισμένοι αεραγωγοί μπορούν επίσης να εμποδίσουν την αναπνοή. Στη Βρετανία τα ποσοστά εβδομαδιαίας θνησιμότητας από καρδιαγγειακά αίτια είναι 26% υψηλότερα το χειμώνα από το καλοκαίρι. Αυτά από αναπνευστικά νοσήματα είναι 76% υψηλότερα. Αυτοί οι θάνατοι συγκεντρώνονται μεταξύ των παλαιών. Σε όλη την Ευρώπη, 28% περισσότεροι άνθρωποι ηλικίας τουλάχιστον 80 ετών —που αντιπροσωπεύουν το 49% της συνολικής θνησιμότητας— πεθαίνουν τους πιο κρύους μήνες από ό,τι στους θερμότερους.
Παραδόξως, το χάσμα στα ποσοστά εποχικών θανάτων είναι μεγαλύτερο στις θερμές χώρες παρά στις ψυχρές. Στην Πορτογαλία 36% περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν την εβδομάδα το χειμώνα από ό,τι το καλοκαίρι, ενώ στη Φινλανδία πεθαίνουν μόλις 13% περισσότεροι. Οι πιο κρύες χώρες έχουν καλύτερη θέρμανση και μόνωση. Τείνουν επίσης να είναι ασυνήθιστα πλούσιοι και έχουν σχετικά νέους πληθυσμούς. Ωστόσο, όταν συγκρίνετε τις θερμοκρασίες εντός των χωρών και όχι μεταξύ τους, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι το κρύο σκοτώνει. Κατά μέσο όρο, σε έναν χειμώνα 1°C πιο κρύο από το κανονικό για μια δεδομένη χώρα, πεθαίνουν 1,2% περισσότεροι άνθρωποι.
Εντός των χωρών, περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν σε ψυχρότερους χειμώνες. Αλλά όταν συγκρίνουμε τις χώρες μεταξύ τους, οι θάνατοι το χειμώνα αυξάνονται περισσότερο σε ζεστά μέρη παρά σε ψυχρά μέρη
Οι θερμοκρασίες τον χειμώνα του 2022-2023 είναι πιθανό να προσγειωθούν μεταξύ των υψηλών και των χαμηλών των τελευταίων δεκαετιών. Τώρα που οι περισσότεροι περιορισμοί στην κίνηση που σχετίζονται με τον Covid-19 έχουν χαλαρώσει, οι επιπτώσεις της γρίπης πιθανότατα θα είναι εντός του εύρους που παρατηρήθηκε το 2000-19 επίσης.
Οι τιμές της ενέργειας, ο τρίτος κύριος παράγοντας που επηρεάζει τους χειμερινούς θανάτους, είναι επίσης σχετικά περιορισμένες. Αν και το κόστος χονδρικής των καυσίμων ποικίλλει, πολλές κυβερνήσεις έχουν επιβάλει ανώτατα όρια τιμών ενέργειας για τα νοικοκυριά. Τα περισσότερα από αυτά τα ανώτατα όρια είναι πολύ υψηλότερα από το κόστος του περασμένου έτους, αλλά θα προστατεύσουν τους καταναλωτές από περαιτέρω αυξήσεις στις τιμές της αγοράς.
Το τελευταίο στοιχείο, ωστόσο, είναι πολύ λιγότερο βέβαιο: η σχέση μεταξύ κόστους ενέργειας και θανάτων. Αυτό το υπολογίζουμε χρησιμοποιώντας το στατιστικό μας μοντέλο, το οποίο προβλέπει πόσοι άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χειμερινή εβδομάδα σε καθεμία από τις 226 ευρωπαϊκές περιοχές. Το μοντέλο ισχύει για τις χώρες της εε -27, εκτός από τη Μάλτα, συν τη Βρετανία, τη Νορβηγία και την Ελβετία.
Τα ακριβή σύνολα θνησιμότητας εξακολουθούν να εξαρτώνται από άλλους παράγοντες, ιδιαίτερα τη θερμοκρασία. Σε έναν ήπιο χειμώνα, η αύξηση των θανάτων μπορεί να περιοριστεί σε 32.000 πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο (υπολογίζοντας τις αλλαγές στον πληθυσμό). Ένας σκληρός χειμώνας θα μπορούσε να κοστίσει συνολικά 335.000 επιπλέον ζωές.
Η σχέση μεταξύ των τιμών της ενέργειας και των θανάτων το χειμώνα θα μπορούσε να αλλάξει φέτος. Όμως, εάν επιμείνουν τα προηγούμενα πρότυπα, οι τρέχουσες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας θα οδηγούσαν τους θανάτους πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο ακόμη και τον πιο ήπιο χειμώνα.
Στο παρελθόν, οι αλλαγές στις τιμές της ενέργειας είχαν μικρή επίδραση στους θανάτους. Όμως οι φετινές αυξήσεις κόστους είναι εντυπωσιακά μεγάλες. Κατασκευάσαμε ένα στατιστικό μοντέλο για να αξιολογήσουμε την επίδραση που μπορεί να έχει αυτό το σοκ τιμής.
Προβλέπει θανάτους με βάση τον καιρό, τη δημογραφία, τη γρίπη, την ενεργειακή απόδοση, τα εισοδήματα, τις κρατικές δαπάνες και το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία σχετίζονται στενά με τις τιμές για μια μεγάλη ποικιλία καυσίμων θέρμανσης. Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το 2000-19—εξαιρέσαμε το 2020 και το 2021 λόγω του Covid-19—το μοντέλο ήταν εξαιρετικά ακριβές, αντιπροσωπεύοντας το 90% της διακύμανσης στα ποσοστά θνησιμότητας. Όταν δοκιμάσαμε τις προβλέψεις του σε χρόνια που δεν χρησιμοποιήθηκαν για να το εκπαιδεύσουμε, το έκανε σχεδόν το ίδιο.
Οι υψηλές τιμές των καυσίμων μπορούν να επιδεινώσουν την επίδραση των χαμηλών θερμοκρασιών στους θανάτους, αποτρέποντας τους ανθρώπους από τη χρήση θερμότητας και αυξάνοντας την έκθεσή τους στο κρύο. Δεδομένου του μέσου καιρού, το μοντέλο διαπιστώνει ότι μια αύξηση 10% στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σχετίζεται με αύξηση 0,6% στους θανάτους, αν και ο αριθμός αυτός είναι μεγαλύτερος τις κρύες εβδομάδες και μικρότερος στις ήπιες εβδομάδες. Μια ακαδημαϊκή μελέτη αμερικανικών δεδομένων το 2019 παρήγαγε παρόμοια εκτίμηση.
Τις τελευταίες δεκαετίες οι τιμές της καταναλωτικής ενέργειας είχαν μόνο μέτριο αντίκτυπο στη θνησιμότητα το χειμώνα, επειδή κυμάνθηκαν σε μια αρκετά στενή ζώνη. Σε μια τυπική ευρωπαϊκή χώρα, η διατήρηση άλλων παραγόντων σταθερών, η αύξηση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας από το χαμηλότερο επίπεδό της το 2000-19 στο υψηλότερο, αυξάνει την εκτίμηση του μοντέλου για τα ποσοστά εβδομαδιαίας θνησιμότητας κατά μόλις 3%. Αντίθετα, η μείωση της θερμοκρασίας από το υψηλότερο επίπεδο εκείνης της περιόδου στο χαμηλότερο τις αυξάνει κατά 12%.
Τώρα, ωστόσο, οι τιμές έχουν ξεφύγει από το προηγούμενο εύρος τους. Η αύξηση του προσαρμοσμένου με τον πληθωρισμό κόστους ηλεκτρικής ενέργειας από το 2020 είναι 60% μεγαλύτερη από το χάσμα μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων τιμών το 2000-19. Ως αποτέλεσμα, η σχέση μεταξύ κόστους ενέργειας και θανάτων θα μπορούσε να συμπεριφέρεται διαφορετικά φέτος από ό,τι στο παρελθόν. Σε περιπτώσεις όπως η Ιταλία, όπου το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας είναι αυξημένο σχεδόν κατά 200% από το 2020, η παρέκταση μιας γραμμικής σχέσης αποδίδει εξαιρετικά υψηλές εκτιμήσεις θανάτου. 
Δύο άλλες μεταβλητές που απουσιάζουν από τα μακροπρόθεσμα δεδομένα θα μπορούσαν επίσης να επηρεάσουν τα ποσοστά θνησιμότητας φέτος. Πολλές χώρες έχουν εισαγάγει ή επεκτείνουν προγράμματα μεταφοράς μετρητών για να βοηθήσουν τους ανθρώπους να πληρώνουν τους λογαριασμούς ενέργειας, γεγονός που θα μειώσει τους θανάτους κάτω από τις προσδοκίες του μοντέλου σε κάποιο βαθμό. Και το covid-19 θα μπορούσε είτε να αυξήσει τη θνησιμότητα -καθιστώντας το ακόμη πιο επικίνδυνο το ρίγος λόγω του κρύου καιρού- είτε να τη μειώσει, επειδή ο ιός έχει ήδη σκοτώσει πολλούς από τους ηλικιωμένους, ευάλωτους ανθρώπους που είναι πιο ευάλωτοι στο κρύο.
Μια τέτοια αβεβαιότητα καθιστά δύσκολη την πρόβλεψη της θνησιμότητας στην Ευρώπη αυτόν τον χειμώνα με σιγουριά. Το μόνο σταθερό συμπέρασμα που παρέχει το μοντέλο μας είναι ότι εάν τα πρότυπα από το 2000-19 συνεχίσουν να ισχύουν το 2022-23, το ενεργειακό όπλο της Ρωσίας θα αποδειχθεί εξαιρετικά ισχυρό. Με τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος κοντά στα σημερινά τους επίπεδα, περίπου 147.000 περισσότεροι άνθρωποι (4,8% περισσότεροι από τον μέσο όρο) θα πέθαιναν σε έναν τυπικό χειμώνα από ό,τι αν το κόστος επέστρεφε στο μέσο όρο της περιόδου 2015-19. Λαμβάνοντας υπόψη τις ήπιες θερμοκρασίες—χρησιμοποιώντας τον θερμότερο χειμώνα των τελευταίων 20 ετών για κάθε χώρα—ο αριθμός αυτός θα έπεφτε στις 79.000, μια αύξηση 2,7%. Και με τους ψυχρούς, χρησιμοποιώντας τον πιο κρύο χειμώνα κάθε χώρας από το 2000, θα σκαρφαλώσει στις 185.000, μια άνοδος 6,0%.
Η Ιταλία έχει τους περισσότερους προβλεπόμενους θανάτους, λόγω του αυξανόμενου κόστους ηλεκτρικής ενέργειας και του μεγάλου γηράσκοντος πληθυσμού της. Το μοντέλο δεν λαμβάνει υπόψη τις γενναιόδωρες νέες επιδοτήσεις της Ιταλίας για τα νοικοκυριά, οι οποίες επικεντρώνονται σε φτωχότερους χρήστες. Αυτές οι μεταφορές θα πρέπει να είναι πολύ αποτελεσματικές για να αντισταθμίσουν τόσο υψηλές τιμές.
Η Εσθονία και η Φινλανδία έχουν επίσης κακές επιδόσεις ανά άτομο. Στο αντίθετο άκρο, η Γαλλία και η Βρετανία, που έχουν επιβάλει ανώτατα όρια τιμών, τα πηγαίνουν αρκετά καλά και η προβλεπόμενη θνησιμότητα στην Ισπανία είναι σχεδόν σταθερή. Στην Αυστρία, η οποία θα περιορίσει τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος έως ένα μέτριο όριο χρήσης με 0,10 ευρώ ανά κιλοβατώρα, οι θάνατοι αναμένεται να μειωθούν.
Για την Ευρώπη συνολικά, η εκτίμηση του μοντέλου για τους θανάτους που προκαλούνται από τις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας ξεπερνά τον αριθμό των στρατιωτών που πιστεύεται ότι έχουν πεθάνει στην Ουκρανία, σε 25.000-30.000 για κάθε πλευρά.
Μια σύγκριση χρησιμοποιώντας χρόνια ζωής που χάθηκαν θα έδινε διαφορετικό αποτέλεσμα, καθώς τα κοχύλια και οι σφαίρες σκοτώνουν κυρίως τα μικρά ενώ τα ψυχρά θηράματα τα ηλικιωμένα. Επιπλέον, τουλάχιστον 6.500 άμαχοι έχουν σκοτωθεί στον πόλεμο. Δεδομένων των επιθέσεων της Ρωσίας στις υποδομές της Ουκρανίας, η ευρωπαϊκή χώρα στην οποία το κρύο θα στοιχίσει τις περισσότερες ζωές αυτόν τον χειμώνα θα είναι σίγουρα η Ουκρανία.
Η ζημιά που προκαλεί ο κ. Πούτιν στην Ουκρανία είναι τεράστια. Το κόστος για τους συμμάχους της είναι λιγότερο ορατό. Κι όμως, καθώς μπαίνει ο χειμώνας, η δέσμευσή τους θα μετρηθεί όχι μόνο σε βοήθεια και όπλα, αλλά και σε ζωές.
pentapostagma.gr
