Πετρ Ακόποφ
Η εποχή του Πούτιν συμπληρώνει ένα τέταρτο του αιώνα. Ξεκίνησε στις 31 Δεκεμβρίου 1999, όταν, παραμονή της Πρωτοχρονιάς, ο αρχηγός του κράτους Μπόρις Γέλτσιν ολοκλήρωσε την οκταετή διακυβέρνησή του με μια απόφαση που, αν και εν μέρει, εξιλέωσε τα πολυάριθμα και σοβαρά λάθη και παρανοήσεις του: έκανε μια σωστή, αλλά και ιστορική επιλογή — παρέδωσε την εξουσία στον Βλαντιμίρ Πούτιν.
Εκείνη την εποχή, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει τη διάρκεια ή την έκταση της εποχής του Πούτιν — και ελάχιστοι πίστευαν ότι η προεδρία του θα εξελισσόταν σε μια εποχή ορόσημο για την ιστορία της Ρωσίας. Ωστόσο, ο Πούτιν δεν ανέλαβε μόνο σοβαρά και με μακροπρόθεσμη προοπτική την εξουσία — κατάφερε να επιλύσει αμέσως δύο εξαιρετικά σημαντικές αποστολές.
Πρώτον, σταμάτησε τη διαρκή διάλυση του κράτους, καθώς οι πιθανότητες περαιτέρω αποσύνθεσης της “μικρής Ρωσίας”, δηλαδή της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ήταν πολύ υψηλές. Αυτό δεν οφειλόταν μόνο στον πόλεμο στον Βόρειο Καύκασο, αλλά και στις φιλοδοξίες των ολιγαρχών της πρωτεύουσας και στη γενικότερη διάθεση των περιφερειακών ελίτ. Οι πρώτοι θεωρούσαν τους εαυτούς τους την πραγματική εξουσία της χώρας και ήθελαν να ολοκληρώσουν τη διαδικασία ελέγχου του κρατικού μηχανισμού. Οι δεύτεροι επιδίωκαν να αποστασιοποιηθούν περισσότερο από την κεντρική εξουσία, που είχε υποταχθεί στους ολιγάρχες, και να προστατεύσουν τα δικαιώματα και τις περιοχές τους από την επιθετική συμπεριφορά των πανίσχυρων επιχειρηματιών.
Οι δράσεις αυτών των δύο δυνάμεων αποδυνάμωναν τη Ρωσία εκ των έσω και θα μπορούσαν να οδηγήσουν είτε σε διάσπαση της χώρας σε διάφορα περιφερειακά μπλοκ είτε στην εγκαθίδρυση μιας ολιγαρχικής δικτατορίας, όπου οι πραγματικοί ηγέτες της χώρας θα άλλαζαν υπουργούς και προέδρους κατά βούληση, χειραγωγώντας τη λαϊκή γνώμη.
Παράλληλα, η Ρωσία (είτε ως Ρωσική Ομοσπονδία είτε σε κομμάτια) θα εντασσόταν στις δυτικές δομές και στη σφαίρα επιρροής της Δύσης ως κατώτερος εταίρος, χωρίς ουσιαστική φωνή. Αυτό συνέβαινε επειδή η ολιγαρχική τάξη ήταν όχι μόνο κοσμοπολίτικη, αλλά και κυρίως φιλοδυτικά προσανατολισμένη.
Ο Πούτιν δεν σταμάτησε απλώς αυτήν την τάση. Την ανέτρεψε ριζικά.
Με την αποκατάσταση της κάθετης εξουσίας και την αφαίρεση της πολιτικής επιρροής από τους ολιγάρχες, άλλαξε την κατεύθυνση της Ρωσίας, εξαλείφοντας την απειλή διάλυσης της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Ωστόσο, τα προβλήματα και οι προκλήσεις που προέκυψαν μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, δηλαδή της Μεγάλης Ρωσίας, παρέμεναν. Και εδώ ο Πούτιν κατάφερε επίσης να αλλάξει τη ροή των γεγονότων.
Η Ρωσία αντιμετώπιζε δύο κύριες προκλήσεις: την απώλεια του μετασοβιετικού χώρου γενικά και της Ουκρανίας ειδικότερα. Η Ουκρανία δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα ανεξάρτητο κράτος — ήταν δύο κράτη ενός λαού. Και αυτά τα κράτη ήταν προορισμένα να επανενωθούν με κάποιον τρόπο — είτε μέσω της μορφής της Ένωσης Ρωσίας-Λευκορωσίας, του Ευρασιατικού Συνδέσμου είτε με πλήρη επανένωση.
Όμως η πολιτική της Δύσης και οι διαθέσεις της ουκρανικής ελίτ (που ήταν πλήρως ολιγαρχική) οδήγησαν στο να μην είναι πλέον εφικτό για τη Ρωσία να αποτρέψει ειρηνικά την “αρπαγή” της Ουκρανίας από την Ευρώπη. Η ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. και, αργότερα, στο ΝΑΤΟ θα ακύρωνε κάθε πιθανότητα επανένωσης των δύο κρατών. Έτσι προέκυψαν η προσάρτηση της Κριμαίας και η έναρξη της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης.
Η μάχη για την Ουκρανία αποδείχθηκε πιο δύσκολη και περίπλοκη από ό,τι αναμενόταν, κυρίως επειδή, ως τότε, η Ουκρανία είχε σε μεγάλο βαθμό μετατραπεί σε “αντί-Ρωσία”. Ωστόσο, η τραγωδία αυτού του πολέμου, που εν μέρει είναι αδελφοκτόνος — προς όφελος και με την ενεργή υποστήριξη των Ατλαντιστών — δεν αναιρεί το γεγονός ότι η Ρωσία δεν μπορούσε να αγνοήσει την Ουκρανία. Δεν μπορούσε να προσποιηθεί ότι δεν υπάρχει “ουκρανικό ζήτημα”.
Η εγκατάλειψη της Ουκρανίας θα αποτελούσε καταστροφή για ολόκληρη τη ρωσική ιστορία, ακόμη μεγαλύτερη από την τραγωδία του 1991. Και ο Πούτιν δεν είναι ο ηγέτης που θα μπορούσε να επιτρέψει κάτι τέτοιο.
Σταματώντας τη διάλυση της Ρωσίας μετά το 1991 και ξεκινώντας τη διαδικασία επανασύνδεσης των χαμένων εδαφών, ο Πούτιν έχει ήδη εξασφαλίσει τη θέση του στη ρωσική ιστορία. Όμως, η συμβολή του δεν περιορίζεται εκεί. Στη βάση όλων αυτών βρίσκεται η αντίληψη της Ρωσίας ως μιας αυτάρκους πολιτιστικής οντότητας, ως του οίκου του ρωσικού λαού, που πρέπει να ενισχυθεί και να αναπτυχθεί.
Αυτή η διαδικασία, όμως, δεν μπορεί να ολοκληρωθεί όσο υπάρχει μια υπερεθνική, αλλά ουσιαστικά αντιεθνική ελίτ — πολιτική, ολιγαρχική, και πολιτιστική. Η απελευθέρωση της Ρωσίας από αυτή την επιρροή συνδέεται άμεσα με την επίλυση δύο βασικών προκλήσεων από τον Πούτιν, και αυτή η διαδικασία απέχει ακόμη από την ολοκλήρωσή της. Η διαμόρφωση μιας νέας, πραγματικά εθνικής ελίτ μόλις ξεκινά.
Ένα τέταρτο του αιώνα δεν είναι αρκετό για να γίνει απολογισμός. Όχι μόνο επειδή ο Πούτιν μπορεί να παραμείνει πρόεδρος έως το 2036, αλλά και επειδή η εποχή του θα συνεχιστεί για όσο διάστημα του χαρίσει ο Θεός. Όλα αυτά τα χρόνια θα συνεχίσει να υπηρετεί τη Ρωσία.
