Το κύριο αποτέλεσμα της συνομιλίας μιάμισης ώρας μεταξύ των προέδρων Ρωσίας και ΗΠΑ είναι η έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον για τη διευθέτηση της κατάστασης στην Ουκρανία. Από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών, στις συνομιλίες θα συμμετέχουν ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο διευθυντής της CIA, ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Μάικ Ουόλτζ και ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, ενώ οι Αμερικανοί θέλουν η δια ζώσης συνάντηση του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Ντόναλντ Τραμπ να πραγματοποιηθεί στη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα, και οι δύο πλευρές εξέφρασαν την πρόθεσή τους να επισκέπτονται η μία την άλλη και θυμήθηκαν τις ηρωικές εποχές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι μεγάλες δυνάμεις δρούσαν σε συμμαχία. Συνολικά, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις.
Ο τρόπος με τον οποίο ανακοινώθηκε αυτό ήταν αμείλικτος για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Ο Τραμπ απλώς τον ενημέρωσε για τις αποφάσεις που είχαν ληφθεί και για το γεγονός ότι βρήκε κοινό έδαφος με τον πρόεδρο της Ρωσίας. Αυτό σημαίνει ότι η αρχή της «ούτε λέξη για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία» – η ιερή αγελάδα για τον Ζελένσκι, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την προηγούμενη κυβέρνηση των ΗΠΑ – δεν υπάρχει πια. Επιπλέον, η γνώμη του Κιέβου και των Βρυξελλών δεν ενδιαφέρει καθόλου τον Τραμπ.
Η Ουάσιγκτον έχει ήδη δηλώσει ότι την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας θα την πληρώσει, σε κάθε περίπτωση, η Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν θα πρέπει να προκαλέσει έκπληξη εάν ο λογαριασμός σταλεί στο Βερολίνο με φαξ, αν και το γεγονός ότι η Γερμανία εξακολουθεί να χρησιμοποιεί φαξ είναι από μόνο του εντυπωσιακό.
Όσον αφορά τον Ζελένσκι, από όλα όσα επαναλάμβανε τις τελευταίες εβδομάδες, ο Τραμπ άκουσε μόνο το «είμαι έτοιμος για διαπραγματεύσεις» και το «έχουμε σπάνιες γαίες». Για την αξιολόγηση των μετάλλων, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, στάλθηκε στο Κίεβο, ενώ οι Ουκρανοί έλαβαν εντολή να μελετήσουν και να υπογράψουν το πρωτόκολλο καταγραφής περιουσιακών στοιχείων μέσα σε δύο ημέρες, στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, μαζί με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, τον οποίο ο Ζελένσκι δεν αντέχει.
Αυτό θα παρουσιαστεί ως συμφωνία οικονομικής συνεργασίας, αλλά στην πραγματικότητα η Ουκρανία αγοράζεται μαζικά έναντι των χρεών της. Για να αποτρέψει τον Ζελένσκι από το να αντισταθεί, ο Τραμπ τον πλήγωσε ιδιαίτερα, δηλώνοντας κατά λέξη τα εξής:
«Μπορεί να μην κλείσουν τη συμφωνία, αλλά κάποια στιγμή μπορεί να γίνουν Ρώσοι. Ή να μη γίνουν Ρώσοι. Όμως έχουμε εκεί τεράστια χρηματικά ποσά και θέλω να τα πάρω πίσω».
Δεν είναι ακόμη σαφές τι θα λάβει ο Ζελένσκι σε αντάλλαγμα για τους φυσικούς πόρους της Ουκρανίας, αλλά είναι σαφές τι δεν θα λάβει: τίποτα από όσα ζήτησε. Τα σύνορα του 1991, η ένταξη του Κιέβου στο ΝΑΤΟ, η ανάπτυξη αμερικανικών ειρηνευτικών δυνάμεων – όλα αυτά απορρίφθηκαν οριστικά και, κάτι που είναι ιδιαίτερα ταπεινωτικό, ερήμην του. Την αβιωσιμότητα των αιτημάτων του Κιέβου ανακοίνωσαν διαδοχικά ο σύμβουλος Ουόλτζ, ο επικεφαλής του Πενταγώνου Πιτ Χέγκσετ και, τέλος, ο ίδιος ο Τραμπ.
Ο ένοικος του Λευκού Οίκου αρνήθηκε επιδεικτικά στον «αρχιστράτηγο» από το Κλαμπ των Κωμικών (ΚΒΝ) ακόμη και το να συναντηθούν ή να μιλήσουν τηλεφωνικά πριν από την επανέναρξη των επαφών με τη Μόσχα. Η τήρηση της σειράς υπέρ του ήταν για τον Ζελένσκι η τελευταία του ελπίδα – μια απόδειξη για τις ουκρανικές ελίτ ότι η γνώμη του εξακολουθεί να έχει σημασία για τις ΗΠΑ. Στον Τραμπ, όμως, αποφάσισαν ότι τα πράγματα είναι απλούστερα: τον ανόητο τον χτυπάς, τα λεφτά τα παίρνεις.
«Ο διάλογος με τη Ρωσία χωρίς την Ουκρανία είναι απειλή για όλο τον κόσμο», έλεγε ο Ζελένσκι στους Βρετανούς δημοσιογράφους, με τους οποίους πλέον συναντιέται σχεδόν καθημερινά.
«Δεν βλέπω καμία απειλή σε αυτό», απάντησε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια της δικής του ενημέρωσης στον Τύπο, μετά τις συνομιλίες με τον Πούτιν.
Όταν ρωτήθηκε ο πρόεδρος των ΗΠΑ εάν η Ουκρανία συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων για το μέλλον της, φάνηκε αμήχανος. Είναι προφανές ότι δεν συμμετέχει, αλλά το να το παραδεχτεί έτσι ανοιχτά δεν θα ήταν διπλωματικό.
«Εμμμ… Νομίζω ότι θα πρέπει να κάνουν ειρήνη», είπε τελικά, σηκώνοντας τα χέρια του ο Τραμπ.
Ελέγχοντας την πηγή ύπαρξης του ουκρανικού στρατού και της οικονομίας – το κρατικό ταμείο των ΗΠΑ – ο Τραμπ περιμένει από τον Ζελένσκι το ίδιο που απαιτεί από όλους τους διορισμένους του: λιγότερη προσωπική άποψη, περισσότερη προθυμία στην εκτέλεση εντολών. Αυτός είναι ο τρόπος του, έτσι λειτουργεί ο Τραμπ, και με τη Ρωσία δεν επικοινωνεί με αυτό το ύφος, πιθανότατα μόνο επειδή έχει καταλάβει ότι είναι μάταιο. Ο Τζο Μπάιντεν και η Ευρωπαϊκή Ένωση το δοκίμασαν, και το αποτέλεσμά τους είναι εμφανές.
Στην ερώτηση για το πώς βλέπει ο Τραμπ τη Ρωσία, η εκπρόσωπός του απάντησε: «ως έναν μεγάλο αντίπαλο».
Την Ουκρανία, όμως, την αντιμετωπίζει διαφορετικά. Σαν έναν τοξικομανή, για τον οποίο η επόμενη δόση (όπλα και χρήματα) είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Μετά από τρία χρόνια, αυτή η χώρα έχει χάσει τα τελευταία υπολείμματα της κυριαρχίας της, δηλαδή την ικανότητα να λαμβάνει δικές της αποφάσεις και ακόμη και να επιβιώνει χωρίς τη χρηματοδοτική στήριξη της Δύσης. Όποιος δεν έχει πλέον ανθρώπινο δυναμικό, πόρους και πιθανότητες να ανατρέψει την κατάσταση, δεν μπορεί να διαπραγματεύεται την τιμή των όσων του απομένουν – την τιμή την καθορίζουν οι ισχυροί. Αυτοί είναι οι κανόνες του μεγάλου αμερικανικού επιχειρηματικού κόσμου, από τον οποίο προέρχεται ο Τραμπ.
Τον Ζελένσκι και τους προκατόχους του τους είχαν προειδοποιήσει: οι Αμερικανοί θα τους εγκαταλείψουν. Το έχουν κάνει πάντα με εξασθενημένους συμμάχους και εργαλεία επιρροής που έχουν φθαρεί. Η αλλαγή κυβέρνησης στον Λευκό Οίκο αποτελεί τακτικά την αφορμή να πουν στους χθεσινούς εκλεκτούς: «προσωπικά, εγώ δεν σας υποσχέθηκα τίποτα». Για να ελευθερώσουν πόρους για νέα σχέδια, οι ΗΠΑ αποσύρουν συστηματικά τα περιουσιακά τους στοιχεία που δεν απέδωσαν.
Το πότε θα έρθει αυτή η στιγμή για τον Ζελένσκι ήταν ερώτημα χρόνου. Τώρα αυτή η ώρα ήρθε – και το παραδέχονται όλοι, ακόμη και εκείνοι που μέχρι την τελευταία στιγμή αρνούνταν το αναπόφευκτο και υποστήριζαν το Κίεβο.
«Η πρωτοφανής βελτίωση των σχέσεων ΗΠΑ-Ρωσίας μπορεί να αφήσει την Ουκρανία με άδεια χέρια» (AFP).
«Τα γεγονότα εξελίσσονται γρήγορα, αλλά το Κίεβο δεν τα ελέγχει» (BBC).
«Ο Τραμπ πουλάει την Ουκρανία» (Bloomberg).
«Οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά σταματήσει να υποστηρίζουν το Κίεβο. (…) Ο Τραμπ επεξεργάζεται το σχέδιο απευθείας με τον Πούτιν» (Politico).
Δυστυχώς, στην ανάλυση των εξελίξεων, οι πολιτικοί και οι αναλυτές συχνά γράφουν «Ουκρανία» εκεί όπου θα έπρεπε να γράφουν «Ζελένσκι». Ο ίδιος σίγουρα θα απορριφθεί και θα χρησιμοποιηθεί ως αποδιοπομπαίος τράγος. Αλλά η τύχη της Ουκρανίας ως ένα δυτικό σχέδιο περιορισμού και πρόκλησης της Ρωσίας είναι μια διαφορετική υπόθεση. Η ήττα του Ζελένσκι δεν ισοδυναμεί με την έναρξη της ειρήνης.
Σύμφωνα με δηλώσεις από το Κρεμλίνο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν προσπάθησε να μεταφέρει στον Τραμπ δύο σημαντικές και αλληλοσυμπληρούμενες ιδέες, χωρίς την κατανόηση των οποίων μια πραγματική διευθέτηση είναι απίθανη:
-
Η Ρωσία δεν αποδέχεται την «παγίωση» των εχθροπραξιών. Αντίθετα, αυτό ταιριάζει στον Τραμπ, του οποίου ο στόχος είναι να ανακοινώσει μια διπλωματική νίκη και να κερδίσει το Νόμπελ Ειρήνης.
-
Είναι απαραίτητο να εξαλειφθούν οι πρωταρχικές αιτίες της σύγκρουσης. Και αυτές είναι, για να μιλήσουμε ευθέως, η απροκάλυπτη παρέμβαση των ΗΠΑ στη ζώνη ζωτικών συμφερόντων της Ρωσίας.
Το γεγονός ότι τα ουκρανικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών καταγράφονται τώρα με εντολή του Τραμπ, αποδεικνύει ότι οι ΗΠΑ δεν σκοπεύουν να αποκοπούν από την Ουκρανία ως περιοχή επιρροής τους. Αντιθέτως, σπεύδουν να κατοχυρώσουν το δικαίωμά τους στα υπόγεια πλούτη της.
Για να καταλήξει σε μια συμφωνία με τη Ρωσία που θα αφαιρούσε την απειλή του ΝΑΤΟ και θα επέτρεπε μια «εκτόνωση» στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, ο Τραμπ θα πρέπει όχι να απαιτεί και να επιβάλλει, όπως του αρέσει και όπως κάνει με την Ουκρανία, αλλά να ακούει και να κάνει υποχωρήσεις – κάτι που ποτέ δεν του άρεσε.
Ως εκ τούτου, οι προοπτικές για μια «πραγματική» και «βιώσιμη» ειρήνη παραμένουν ασαφείς.
Η σύγκρουση μεταξύ των «μεγάλων αντιπάλων» σίγουρα θα διαρκέσει περισσότερο από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Και ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει καλές πιθανότητες να διαρκέσει περισσότερο από τον Ζελένσκι.
Το μόνο θετικό είναι ότι η ιστορία επιτέλους άρχισε να «χωνεύει» αυτόν τον άνθρωπο.
Μικρή χαρά, αλλά καυτή.
Ντμίτρι Μπαβίριν
