Θα επιβιώσει ή όχι το ΝΑΤΟ; Αυτό το ερώτημα συζητείται όλο και πιο έντονα στη Δύση. Αν παρακολουθήσουμε την εξέλιξη των πρωτοσέλιδων των μεγάλων ΜΜΕ τις τελευταίες εβδομάδες, θα διακρίνουμε μια σαφή τάση: από την αμφιβολία στη διαπίστωση, με όλο και πιο βέβαιες απαντήσεις στο θέμα. Εδώ είναι μερικά μόνο παραδείγματα:
-
23 Φεβρουαρίου, Politico: «Το ΝΑΤΟ μπορεί σύντομα να πεθάνει»
-
17 Μαρτίου, Vox: «Ο Τραμπ έχει ήδη σκοτώσει το ΝΑΤΟ;»
-
20 Μαρτίου, The Daily Telegraph: «Ο Τραμπ δεν θα σκοτώσει το ΝΑΤΟ – η συμμαχία είναι ήδη νεκρή».
Μια ενδιαφέρουσα ακολουθία τίτλων, που θα μπορούσε να συνεχιστεί επ’ αόριστον, αφού τις τελευταίες ημέρες έχουν γραφτεί αμέτρητα αναλυτικά άρθρα για το θέμα. Αν και υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, οι περισσότεροι συγγραφείς συμφωνούν ότι το ΝΑΤΟ δεν θα υπερασπιστεί ένα μικρό μέλος της συμμαχίας «σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση από τους Ρώσους» (λες και η Ρωσία δεν έχει τίποτα καλύτερο να κάνει από το να επιτεθεί σε μια φτωχή, δυστυχισμένη και ανυπεράσπιστη χώρα του ΝΑΤΟ).
Συνήθως, τα πιθανά «θύματα» της υποτιθέμενης επιθετικότητας είναι οι χώρες της Βαλτικής. Ο απόστρατος συνταγματάρχης του βρετανικού στρατού Ρίτσαρντ Κεμπ, για παράδειγμα, προτείνει να εξεταστεί το σενάριο όπου ο ρωσικός πληθυσμός της Λετονίας απευθύνεται στη Μόσχα για βοήθεια στην προστασία των εθνοτικών του δικαιωμάτων. Φυσικά, ο συγγραφέας δεν προτείνει να λυθεί το πρόβλημα από την αρχή – γιατί από πότε οι Βρετανοί ενδιαφέρθηκαν για τα δικαιώματα των Ρώσων σε ξένες χώρες; Αντίθετα, ανησυχεί για το τι θα κάνει το ΝΑΤΟ αν η Ρωσία «επιτεθεί στη Λετονία».
«Ακόμη κι αν είχαμε αρκετά στρατεύματα και πυρομαχικά για να πολεμήσουμε, είμαστε έτοιμοι να δούμε Βρετανούς στρατιώτες να πεθαίνουν για τη Ρίγα;» αναρωτιέται ο Κεμπ. Και αμέσως μετά ακολουθεί η εξέλιξη του «σεναρίου»: «Και αν δεν πολεμήσουμε για τη Λετονία, θα πολεμήσουμε για την Πολωνία ή τη Ρουμανία όταν έρθει η σειρά τους;».
Σε αυτή τη γραμμή κινείται και ο Βρετανός συγγραφέας Στίβεν Πόλαρντ, ο οποίος γράφει: «Όποιος νομίζει ότι η ρήτρα της Συλλογικής Άμυνας του ΝΑΤΟ (Άρθρο 5), σύμφωνα με την οποία επίθεση σε ένα μέλος ισοδυναμεί με επίθεση σε όλα, έχει ακόμη σημασία, ζει σε έναν κόσμο φαντασίας». Και ο ατελείωτος καταιγισμός εικασιών σχετικά με το ότι η Ρωσία θα επιτεθεί κάπου στην Ευρώπη συνεχίζεται.
Έχουμε φτάσει στο σημείο όπου η Daily Telegraph αναρωτιέται αν το ΝΑΤΟ θα κηρύξει πόλεμο στη Ρωσία «λόγω μιας μικρής φωτιάς σε έναν βρετανικό σταθμό ηλεκτροδότησης, στην οποία δεν σκοτώθηκε κανείς». Ναι, ναι, μας κατηγόρησαν ήδη ότι βάλαμε φωτιά σε έναν υποσταθμό κοντά στο αεροδρόμιο Χίθροου – βασισμένοι στη λογική «ποιος άλλος θα το έκανε;». Και έτσι, αρχίζουν να συζητούν τα «αντίποινα» του ΝΑΤΟ κατά της Ρωσίας. Αλλά ακόμη και εκεί, οι αναλύσεις καταλήγουν στο ίδιο θλιβερό συμπέρασμα για τους δημιουργούς αυτών των σεναρίων: «Το ενδεχόμενο φαίνεται γελοίο». Με άλλα λόγια, η Ρωσία θα τη «γλιτώσει» ξανά – λες και είχε ποτέ εμπλακεί εξαρχής.
Αυτές είναι οι ανησυχίες που ταλανίζουν τη δυτική κοινή γνώμη σήμερα. Και ενώ εδώ αναφέρονται Βρετανοί αρθρογράφοι, ξέρουμε ότι στις χώρες της Βαλτικής η υστερία είναι ακόμη μεγαλύτερη. Πρόσφατα, μάλιστα, στον «χορό του πανικού» μπήκαν και κάποιες σκανδιναβικές χώρες. Η Δανία, για παράδειγμα, ανησυχεί για το ενδεχόμενο να χάσει μεγάλο μέρος των εδαφών της εξαιτίας διεκδικήσεων από τον βασικό εταίρο του ΝΑΤΟ – τις ΗΠΑ. Αν και οι Δανοί σταδιακά συνηθίζουν την ιδέα των σχεδίων του Τραμπ για τη Γροιλανδία, η στάση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, τους αιφνιδίασε, αφού γελούσε καθώς ο Τραμπ μιλούσε για πιθανή προσάρτηση του νησιού.
Έτσι, φοβούμενοι από τη μία τη «ρωσική απειλή» και από την άλλη την «αποχώρηση των ΗΠΑ από την ηγεσία», οι Ευρωπαίοι άρχισαν να σκέφτονται τρόπους να αναζωογονήσουν το ΝΑΤΟ χωρίς την Αμερική. Σύμφωνα με τη Financial Times, οι βασικοί Ευρωπαίοι εταίροι του ΝΑΤΟ (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και κάποιες βόρειες χώρες) συζητούν πώς να αναλάβουν τον έλεγχο του συνασπισμού και της ευρωπαϊκής άμυνας τα επόμενα 5-10 χρόνια.
Αλλά το ερώτημα είναι: θα συμφωνήσουν οι ΗΠΑ σε αυτές τις αλλαγές; Η Financial Times παραθέτει έναν ανώνυμο Ευρωπαίο αξιωματούχο που δηλώνει: «Θα πρέπει να κάνετε μια συμφωνία με τους Αμερικανούς, και δεν είναι σαφές αν θέλουν κάτι τέτοιο».
Η Ολλανδή αρθρογράφος Καρολίν ντε Γκρούτερ πιστεύει ότι οι Ευρωπαίοι παρερμήνευσαν τον Τραμπ: δεν θέλει να εγκαταλείψει την Ευρώπη, αλλά να την υποτάξει πλήρως ως προτεκτοράτο του. Ωστόσο, καθησυχάζει το κοινό της: «Ευτυχώς, η Ευρώπη ξυπνάει».
Παρά τις συζητήσεις, πολλοί αμφιβάλλουν αν η Ευρώπη μπορεί να έχει αυτόνομη αμυντική πολιτική. Ο Ολλανδός Μίκελ Κέρρες γράφει: «Ακόμη και αν αγνοήσουμε τη στρατηγική πυρηνική αποτροπή, η οποία εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τις ΗΠΑ, η “αποαμερικανοποίηση” της ευρωπαϊκής άμυνας είναι εξαιρετικά δύσκολη».
Οι Ευρωπαίοι βιάζονται να «ξαναχτίσουν» το ΝΑΤΟ πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του Ιουνίου. Αλλά αν δεν μπορούν καν να συμφωνήσουν μεταξύ τους, πόσο ενδιαφέρον θα έχει το σχέδιό τους για τον Τραμπ; Άλλωστε, η παλιά τακτική του «Διαίρει και βασίλευε» δεν έχει πάψει να ισχύει.
Βλαντιμίρ Κορνίλοφ
