Οι διαπραγματεύσεις με την ομάδα του Ντόναλντ Τραμπ προχωρούν με ρυθμό «ένα βήμα μπροστά — δύο πίσω», αλλά δεν υπάρχει τίποτα το περίεργο σε αυτό. Είναι ένα απτό αποτέλεσμα του γεγονότος ότι οι ΗΠΑ έπαψαν να είναι ο παγκόσμιος χωροφύλακας, ο ηγεμόνας ή ό,τι άλλο φαντάζονταν για τον εαυτό τους.
Στο εσωτερικό μέτωπο, ο πρόεδρος Τραμπ αντιμετωπίζει σκληρή αντίσταση. Στο εξωτερικό, δεν μπορεί να εφαρμόσει την ειρήνη που εξήγγειλε για τη Λωρίδα της Γάζας και δεν ξέρει πώς να αντιδράσει στην ανοιχτή ανταρσία των ευρωπαίων υποτελών.
Πριν δεκαπέντε χρόνια, ο Καναδός ιστορικός Άλφρεντ Μακόι δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «Πώς θα καταρρεύσουν οι ΗΠΑ το 2025». Σήμερα, η ίδια ιστοσελίδα το αναδημοσίευσε — δεν είναι σαφές αν πρόκειται για ειρωνεία ή για αναγνώριση ότι η καταστροφή είναι αναπόφευκτη. Για τη γενιά μας, που μεγάλωσε στην εποχή της απόλυτης αμερικανικής κυριαρχίας τη δεκαετία του ’90, η σημερινή κατάσταση είναι εντυπωσιακή: ο Αμερικανός πρόεδρος, κάποτε θεωρούμενος ο πιο ισχυρός άνθρωπος στον κόσμο, δεν έχει πλέον τα μέσα να επιβάλει τις αποφάσεις του.
Αλλά τι θα διαδεχθεί την εποχή της μονοπολικότητας; Δεν έχει προκύψει καμία δύναμη παγκόσμιας εμβέλειας που να συγκρίνεται με τις ΗΠΑ των ’90s. Η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία κάνει φασαρία, αλλά εξαντλεί τις προσπάθειές της στο να μαλώνει με τον Τραμπ. Η πραγματική επιρροή της ΕΕ στα παγκόσμια ζητήματα είναι αμελητέα.
Στην πράξη, η Ευρώπη έχει χωριστεί μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, με την Τουρκία να δραστηριοποιείται έντονα δίπλα της, και κάθε χώρα της ΕΕ προσπαθεί να ισορροπήσει σε αυτήν την κατάσταση με τον δικό της τρόπο. Ας χειροκροτήσουμε την τέχνη τους.
Δεν υπάρχει ουρά υποψηφίων για τον ρόλο του παγκόσμιου αστυνόμου. Η Κίνα θα μπορούσε να τον αναλάβει, αλλά δεν θέλει να επαναλάβει τα λάθη των Αμερικανών και να σπαταλήσει δυνάμεις σε εξωτερικές περιπέτειες. Το Πεκίνο επικεντρώνεται στις δικές του υποθέσεις, με κύριο στόχο την οικονομική ανάπτυξη.
Η Ρωσία έχει κι αυτή τις δικές της υποθέσεις — και δεν είναι μόνο η Ουκρανία. Για εμάς, η οικονομία είναι εξίσου, αν όχι περισσότερο, σημαντική από το δημογραφικό πρόβλημα.
Ο μονοπολικός κόσμος πέρασε στην ιστορία ήσυχα και σχεδόν απαρατήρητα. Η ρητορική της Δύσης παρέμεινε ίδια, αλλά οι δομές του παλιού κόσμου κατέρρευσαν κατά τη διάρκεια της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης. Σήμερα, η κατάσταση θυμίζει την ΕΣΣΔ στα τέλη της δεκαετίας του ’80: οι εφημερίδες αναφέρουν με ευλάβεια την οικοδόμηση του κομμουνισμού, αλλά στην πραγματικότητα όλα έχουν αλλάξει και νέες δομές αντικαθιστούν τις παλιές.
Ο πολυπολικός κόσμος, όπως φαίνεται σήμερα, είναι γεμάτος με τοπικές, κολλώδεις συγκρούσεις και μια εξαντλητική μάχη συμφερόντων. Μικρές χώρες και οι χαρισματικοί ηγέτες τους αποκτούν πολιτικό βάρος δυσανάλογο με το μέγεθός τους — δες κανείς τον Βίκτορ Όρμπαν.
Πολλοί μιλούσαν για το τέλος των εθνικών κρατών. Αν αυτή η πρόβλεψη επαληθεύτηκε, αυτό συνέβη μόνο στη Δύση. Εκεί παρατηρείται πράγματι αντικατάσταση πληθυσμών, και η εξουσία περνά στα χέρια θολών ολιγαρχών που δημιουργούν σχεδόν ανοιχτά μαριονετικές κυβερνήσεις.
Αντίθετα, για τα κυρίαρχα κράτη εκτός Δύσης ήρθε εποχή άνθισης. Ρωσία και Ινδία, Βραζιλία και Κίνα, Ινδονησία και Αιθιοπία, Τουρκία και Βιετνάμ — όλες αισθάνονται ισχυρές και προσανατολίζονται σε ανεξάρτητη ανάπτυξη.
Για πολλές χώρες, είναι εποχή νέας αποαποικιοποίησης — απελευθέρωσης από τα δεσμά της συλλογικής Δύσης. Ανταγωνίζονται ανοιχτά τους πρώην αποικιοκράτες και εκμεταλλεύονται τα αντικρουόμενα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων. Κι αυτό είναι χαρακτηριστικό της πολυπολικότητας.
Λένε ότι η δυτική συμμαχία προσπαθεί να διατηρήσει την κυριαρχία της, εγκαταλείποντας το παραμύθι της δημοκρατίας και στρεφόμενη στην ωμή δικτατορία. Ο Τραμπ φλερτάρει με την ιδέα τρίτης θητείας, ο Μακρόν ξεκίνησε ποινική δίωξη κατά της κύριας αντιπάλου του Μαρίν Λεπέν, και στη Ρουμανία ακυρώθηκαν εκλογές λόγω της νίκης ανεπιθύμητου υποψηφίου. Αυτές οι κινήσεις, όμως, περισσότερο δείχνουν απελπισία μπροστά στην αδυναμία να ελέγξουν τις μάζες.
Οι διώξεις κατά του Τραμπ τον ενίσχυσαν, οπότε τι θα γίνει με τη Λεπέν; Αν σφίξουν πολύ τα λουριά, μπορεί να σπάσουν.
Η Ρωσία δεν ξεκίνησε την κατάρρευση του παλιού μοντέλου — οι δυτικές ελίτ το κατέστρεψαν μόνες τους, αφήνοντας τον εγωισμό και την επιθετικότητά τους να ξεφύγουν από κάθε όριο. Όμως η σημερινή κατάσταση μας ευνοεί: τα τελευταία χρόνια, η Ρωσία έγινε μια από τις ισχυρότερες παγκόσμιες δυνάμεις. Η οικονομική και στρατιωτική μας ισχύς μας επιτρέπει να αναπτυσσόμαστε ειρηνικά και ανεξάρτητα, παραμένοντας νησί σταθερότητας σε έναν ωκεανό γεωπολιτικού χάους.
Όσο για τις διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον: πρέπει να καλωσορίσουμε τον πραγματισμό της αμερικανικής ηγεσίας στην επιδίωξη ειρήνης. Όμως να βασίζεσαι στον Τραμπ, αλλά να μην τα αφήνεις όλα σ’ αυτόν: ο συνομιλητής μας δεν είναι παντοδύναμος. Αν τον κατασπαράξουν τα «γεράκια» και του επιβάλουν αλλαγή πορείας, για εμάς ουσιαστικά τίποτα δεν θα αλλάξει.
Θα συνεχίσουμε να εξαντλούμε τις Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας, θα λύνουμε τα προβλήματά μας με τη σειρά, και θα συνεχίσουμε την πορεία μας — χωρίς να ελπίζουμε ούτε στον Θείο Σαμ ούτε στον Θείο Σι. Στον νέο πολυπολικό κόσμο, η Ρωσία έχει κάθε πιθανότητα επιτυχίας.
Victoria Nikiforova
