Μπορεί τον Αύγουστο του 2025 η υπουργός Παιδείας να ανακοίνωσε τη διάθεση 10.000 απινιδωτών στα σχολεία, ωστόσο η έλλειψη εκπαίδευσης σε πρώτο χρόνο, η επισφάλεια των σχολικών υποδομών και το έλλειμμα σε νοσηλευτικό προσωπικό δημιουργούν την εντύπωση ότι πρόκειται για ακόμη ένα επικοινωνιακό τρικ της κυβέρνησης και όχι για μια πολιτική ουσίας. Την ίδια ώρα, οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν ηθική και νομική πίεση για παροχή πρώτων βοηθειών και καταγγέλλουν την απουσία μέχρι τώρα ενός οργανωμένου σχεδιασμού συστηματικής κατάρτισης και υποστήριξής τους από το αρμόδιο υπουργείο, που πρακτικά μεταθέτει την ευθύνη για την ασφάλεια στον χώρο του σχολείου αποκλειστικά στις πλάτες τους. Αλήθεια, ύστερα από αυτά, πόσο έτοιμο είναι το εκπαιδευτικό μας σύστημα για την αντιμετώπιση κρίσιμων καταστάσεων;
Προτού πάμε εκεί, σχετικά με την ασφάλεια το προεδρικό διάταγμα της 1ης Αυγούστου 2017 (ΠΔ 79) ορίζει ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν ευθύνη για την επιτήρηση και την ασφάλεια των μαθητών (άρθρ. 12, παρ.1 και 9). Για την ακρίβεια του ρεπορτάζ να σημειωθεί ότι οι διατάξεις δεν μεταβλήθηκαν με τον 4807/2021 (ΦΕΚ Α 96/11.6.2021).
Μολαταύτα, τούτο δεν σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί «υποχρεούνται να έχουν τις απαραίτητες ιατρικές ή φαρμακευτικές γνώσεις, ώστε να συνεισφέρουν με εξειδικευμένες πράξεις (…) σε ειδικού τύπου ασθένειες των μαθητών (…) αλλά και σε εποχιακές ιώσεις», σύμφωνα με τη με αριθμ. Φ.7/495/123484/Γ1/04.10.2010 εγκύκλιο του υπουργείου Παιδείας: η υποχρέωσή τους περιορίζεται σε στοιχειώδεις πρώτες βοήθειες, ενώ αναφορικά με την επιληψία ισχύει η επίσημη από το υπουργείο ενημέρωση (04.09.2025, ΑΠ: Φ7/106631/Δ1).
Θολό το πλαίσιο για τις πρώτες βοήθειες
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι έχει επιχειρηθεί κατά το παρελθόν ο καθορισμός του πλαισίου εντός του οποίου μπορεί να παράσχει τις πρώτες βοήθειες ένας εκπαιδευτικός. Παρ’ όλα αυτά, το πότε, το πώς και το αν πρέπει να παρέμβει ίσως παραμένουν ακόμη θολά, με την οργανωμένη και σε σταθερή βάση επιμόρφωση καθώς και την παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού να αναδεικνύονται σε κλειδιά της υπόθεσης.
Το υπουργείο Υγείας έχει διοργανώσει δράσεις ενημέρωσης στις οποίες πραγματοποιούνται μονόωρες παρεμβάσεις πληροφόρησης ανά τάξη. Αρκούν αυτές οι ενέργειες; Απάντηση ίσως δίνει το γεγονός ότι στην ανακοίνωση πρόθεσης χρηματοδότησης της απόκτησης απινιδωτών στα σχολεία αναφέρεται ότι τώρα θα προσφερθεί «μια ευκαιρία εκμάθησης, που θα ενταχθεί στο υπάρχον πλαίσιο των εργαστηρίων δεξιοτήτων και συγκεκριμένα στη θεματική ενότητα που περιλαμβάνει την υγεία και πρόληψη. Ειδικότερα» λέει το υπουργείο Παιδείας «μέσα από σχετικές εκπαιδευτικές δράσεις, οι μαθητικές κοινότητες και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ενημερώνονται για ενέργειες πρώτων βοηθειών, όπως για την καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση και για την ανάνηψη και να καλλιεργούν ήπιες δεξιότητες κοινωνικής ζωής. Τέλος, η κατάρτιση των εκπαιδευτικών στην ορθή χρήση ενός απινιδωτή αναμένεται να αναδείξει έμπρακτα το σχολείο, εκτός από χώρο μάθησης, και σε μια ενεργή κοινότητα φροντίδας και προστασίας της ζωής» (κωδικός πρόσκλησης: Π62-3.8 20ή 2025, σελ. 3).
Πάντως, στη μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία της Ιωάννας Γιγή στο ΕΑΠ αναφέρεται ότι, αν και πλειοψηφικά οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αντιμετωπίσουν καλά οξείες και απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, οι περισσότεροι δήλωσαν πως δεν θα παρείχαν πρώτες βοήθειες στους μαθητές του σχολείου στο οποίο εργάζονται, καθώς «φοβούνται το ενδεχόμενο να τους αποδοθεί οποιαδήποτε νομική ευθύνη». Το κενό γνώσεων που παρατηρείται είναι πιθανό να οφείλεται στην απουσία των πρώτων βοηθειών ως ενότητας από το προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών των εκπαιδευτικών, καθώς και στην έλλειψη κινήτρων για την παρακολούθηση σεμιναρίων μετά τις ακαδημαϊκές σπουδές, σημειώνει η Ι. Γιγή, για να συμπληρώσει ότι μόλις τέσσερις στους δέκα ερωτηθέντες της μελέτης της είχαν παρακολουθήσει τη σχετική εκπαίδευση (σελ. 20).
Η νομική ευθύνη του εκπαιδευτικού
Από εκεί και πέρα υπάρχει νομική υποχρέωση του εκπαιδευτικού να κάνει ΚΑΡΠΑ και χρήση απινιδωτή; Στο ελληνικό δίκαιο η παροχή βοήθειας σε άνθρωπο που κινδυνεύει δεν είναι πράξη εθελοντισμού. Αντίθετα, είναι υποχρεωτική. Οι εκπαιδευτικοί δεν αποτελούν εξαίρεση. Ο νόμος 307ΠΚ (παράλειψη προσφοράς βοήθειας) αναφέρει: «Οποιος με πρόθεση παραλείπει να σώσει άλλον από κίνδυνο ζωής αν και μπορεί να το πράξει χωρίς κίνδυνο της δικής του ζωής ή υγείας, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός έτους ή χρηματική ποινή».
Ομως τι συμβαίνει όταν αυτός που καλείται να βοηθήσει όντας μη επαγγελματίας υγείας και έγκαιρα εκπαιδευμένος προκαλέσει βλάβες κατά τη διάρκεια των θωρακικών συμπιέσεων;
Οπως εξηγεί στο Documento ο έγκριτος νομικός Κώστας Παπαδάκης, η περίπτωση έγκειται στις διατάξεις περί σωματικής βλάβης από αμέλεια ή ανθρωποκτονία από αμέλεια, όπως συμβαίνει στις περιπτώσεις ιατρικής ευθύνης. «Αυτός δηλαδή ο οποίος θα χρησιμοποιήσει με αμελή τρόπο τον απινιδωτή ή εφαρμόσει με αμελή τρόπο την ΚΑΡΠΑ». Επιπλέον ο Κ. Παπαδάκης τονίζει ότι είναι αρκετά δύσκολο να καταδικαστεί κάποιος με αυτή την κατηγορία, καθώς το μέγεθος της ευθύνης συνεκτιμάται από την ιδιότητα του υπαιτίου.
Παρ’ όλα αυτά, στην περίπτωση των απινιδωτών στα σχολεία η χρήση τους από μη εξειδικευμένο προσωπικό μπορεί να χαρακτηριστεί ως προβληματική; Προφανώς ναι, είναι η απάντηση του έμπειρου νομικού. Αυτό σημαίνει ότι επιβάλλει στους διδάσκοντες και στο διοικητικό προσωπικό «μια ευθύνη γιατρού. Βέβαια, υπάρχει ο αντίλογος ότι δεν μπορούν να διοριστούν γιατροί σε όλα τα σχολεία από το πρωί μέχρι τη λήξη του ωραρίου. Τουλάχιστον, λένε, εγκαθιστώ κάποια όργανα κ.λπ. Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι να βάλεις ένα θερμόμετρο κι άλλο έναν απινιδωτή».
«Δώρον άδωρον χωρίς ΚΑΡΠΑ»
Προχωρώντας το θέμα, το Documento επικοινώνησε με τον δάσκαλο, διδάκτορα Ιστορίας και πρόεδρο του Α΄ Συλλόγου Αθηνών ΠΕ Δημήτρη Μαριόλη, ζητώντας το σχόλιό του σχετικά με την εκπαίδευση των μαθητών σε ενέργειες πρώτων βοηθειών καθώς και την κατάρτιση των εκπαιδευτικών στην ορθή χρήση απινιδωτή με την απόκτησή του. Οπως εξηγεί: «Ηδη γίνονται μαθήματα ευαισθητοποίησης στους μαθητές τόσο για τη γνώση των βασικών λειτουργιών του ανθρώπινου σώματος όσο και για τις πρώτες βοήθειες. Η αναβάθμιση αυτών των μαθημάτων πρέπει να ενταχθεί μέσα στο αναλυτικό πρόγραμμα με βάση την ηλικία κάθε σχολικής τάξης. Επίσης, όπου υπάρχουν σχολικές νοσηλεύτριες διδάσκουν στο εκπαιδευτικό προσωπικό την εφαρμογή ΚΑΡΠΑ. Η χρήση απινιδωτή απαιτεί πιο εξειδικευμένη εκπαίδευση και οφείλει να προηγείται της αποστολής απινιδωτών στα σχολεία».
Επομένως, μπορεί να γίνει χρήση απινιδωτή χωρίς γνώση ΚΑΡΠΑ και ΚΑΡΠΑ χωρίς εκπαίδευση προηγουμένως; Σύμφωνα με τον Δημήτριο Μπέλλο, ιατρό Επείγουσας Ιατρικής στο Νοσοκομείο Πρίγκιπας της Ουαλίας στο Μπριτζέντ της Ουαλίας, η ΚΑΡΠΑ έχει πρωταρχικό ρόλο: «Μπορείς να κάνεις ΚΑΡΠΑ χωρίς να έχεις απινιδωτή μέχρι να έρθει ασθενοφόρο. Ομως το να χρησιμοποιείς απινιδωτή χωρίς ΚΑΡΠΑ πρακτικά είναι δώρον άδωρον».
Μπορεί η ΚΑΡΠΑ χωρίς εκπαίδευση να καταστεί επικίνδυνη; Για τον Δ. Μπέλλο είναι άνευ ουσίας μια τέτοια διαδικασία, αφού απαιτεί σωστή τεχνική που διδάσκεται μόνο με προσομοιώσεις.
Στην επισήμανση του Documento ότι για το υπουργείο ο εξοπλισμός των σχολικών μονάδων με απινιδωτές «προσφέρει και μια ευκαιρία εκμάθησης» πρώτων βοηθειών σε μαθητές και εκπαιδευτικούς, ο Δ. Μπέλλος απάντησε ότι πρώτα πρέπει να υπάρξει εκπαίδευση στην ΚΑΡΠΑ και μετά η απόκτηση των απινιδωτών. Το μηχάνημα αυτό «διαβάζει» αν ο ρυθμός είναι απινιδώσιμος ή όχι, εξηγεί. «Εάν δεν είναι, δεν μπορείς να περιμένεις πότε αυτός θα καταστεί απινιδώσιμος. Στο μεταξύ, θα πρέπει να κάνεις ΚΑΡΠΑ έτσι ώστε να παρέχεις οξυγόνο στους πνεύμονες με τις εισπνοές και οι μαλάξεις να μεταφέρουν αυτό το οξυγόνο από την καρδιά σε άλλα όργανα. Ολα αυτά μέχρι να έρθει το ασθενοφόρο».
Το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου
Ο τρόπος που αποκτήθηκαν οι απινιδωτές από τα ελληνικά σχολεία είναι ακόμη μία κίνηση εντυπωσιασμού εκ μέρους της κυβέρνησης, λέει ο Δ. Μπέλλος. Οπως εξηγεί, στο Ηνωμένο Βασίλειο κάθε εργαζόμενος σε πολυπληθή εργασιακό χώρο, ειδικά στο δημόσιο, οφείλει να διαθέτει πιστοποίηση στο Basic Life Support (BLS), δηλαδή να αποδεικνύει ότι ανταποκρίνεται σε συνθήκες κρίσης. Μία από τις δεξιότητες που πρέπει να διαθέτει είναι η παροχή ΚΑΡΠΑ. «Δεν υπάρχει πάντα απινιδωτής διαθέσιμος, οπότε το βασικό είναι η ΚΑΡΠΑ. ΚΑΡΠΑ και απινιδωτής λειτουργούν συνδυαστικά. Γι’ αυτό και αποτελούν μαζί βασικό κομμάτι του BLS».
Η παρουσία νοσηλευτή στο ελληνικό σχολείο
Στη χώρα μας, αν και ο ν. 3850/2010 ορίζει ότι οι «εργαζόμενοι έχουν υποχρέωση να παρακολουθούν τα σχετικά σεμινάρια ή άλλα επιμορφωτικά προγράμματα σε θέματα υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων» (άρθρ. 49, παρ. 3), εντούτοις η συγκεκριμένη νομοθεσία δεν αποτελεί την ελληνική εκδοχή του BLS του Ηνωμένου Βασιλείου. Συν τοις άλλοις, στην περίπτωση των λειτουργών της εκπαίδευσης ο αριθμός των υπαρχόντων σεμιναρίων δεν φαίνεται να αρκεί, με τους εκπαιδευτικούς να προσθέτουν ότι όπως και να έχει δεν υποκαθίστανται επ’ ουδενί οι σπουδές ενός/μιας νοσηλευτή/ τριας.
Με την αναγκαιότητα επαρκούς εκπαίδευσης του διδακτικού προσωπικού φαίνεται να συμφωνεί και το «Εγχειρίδιο πρώτων βοηθειών για εκπαιδευτικούς» του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού. «Η καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση διενεργείται από εκπαιδευμένα άτομα» αναφέρεται στη σελίδα 37 καθώς και ότι, αν δεν υπάρχει εκπαιδευμένος στην ΚΑΡΠΑ, όποιος είναι μαζί με το παιδί να προσπαθήσει τη «μόνο με χέρια» ανάνηψη. Στη συνέχεια δίνονται αναλυτικές οδηγίες για τον τρόπο δράσης (σελ. 38).
Σε μια τέτοια περίπτωση ο νοσηλευτής αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εμπέδωση του αισθήματος ασφάλειας στο σχολείο. «Χωρίς αυτόν, το σχολείο μένει εκτεθειμένο» επισημαίνει ο Δ. Μαριόλης. Η λύση γι’ αυτόν έγκειται στην ίδρυση μιας οργανικής θέσης νοσηλευτή σε κάθε σχολική μονάδα.
Καμία απάντηση από το υπουργείο Παιδείας
Για την πληρότητα του ρεπορτάζ επικοινωνήσαμε με το υπουργείο Παιδείας, ρωτώντας αν: α) έχει προχωρήσει η διαδικασία ανάδειξης δικαιούχου του εν λόγω υποέργου, β) είναι στις προθέσεις του υπουργείου η πρόσληψη νοσηλευτικού προσωπικού που θα προβεί στη χρήση τους, γ) μέχρι τη στιγμή της ανακοίνωσης του εξοπλισμού των σχολικών μονάδων με απινιδωτές προβλέπονταν θεσμικά και οργανωμένα σεμινάρια κατάρτισης των εκπαιδευτικών στην ορθή χρήση τους.
Παρά τις επίμονες προσπάθειές μας, δεν λάβαμε απάντηση. Από την πλευρά της πάντως η εκπαιδευτική κοινότητα δεν διαφωνεί με την απόκτηση απινιδωτών στα σχολεία, ωστόσο απαιτείται να αποσαφηνιστεί πλήρως το πλαίσιο ευθυνών που θα έχουν οι εκπαιδευτικοί. «Η χορήγηση rescue medicines δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να γίνεται από εκπαιδευτικούς, αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος που τεκμηριώνει την αναγκαιότητα ύπαρξης σχολικού νοσηλευτή σε κάθε σχολείο» λέει ο Δ. Μαριόλης. Ωστόσο, όπως καταγγέλλει, οι διαθέσιμοι σχολικοί νοσηλευτές υπολείπονται των αναγκών.
Σε κάθε περίπτωση, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αναλάβουν την παροχή πρώτων βοηθειών σε σχολεία με προβληματικές υποδομές και χωρίς θεσμική εκπαίδευση. Παρεμβαίνουν όμως όταν χρειαστεί: «Πέρυσι, γνωρίζω δύο περιπτώσεις που η εφαρμογή ΚΑΡΠΑ από εκπαιδευτικό υπήρξε σωτήρια» λέει ο Δ. Μαριόλης, σημειώνοντας ότι οι συνάδελφοί του μένουν εκτεθειμένοι και στοχοποιημένοι από το υπουργείο.
Τέλος, ερωτηθείς πού βρισκόμαστε, πριν από τους απινιδωτές, στην εκπαίδευση των μαθητών στην πρόληψη και στις πρώτες βοήθειες, ο πολύπειρος εκπαιδευτικός ανέφερε ότι πρώτα από όλα τα ίδια τα σχολικά κτίρια δεν είναι ασφαλή. «Μέσα σε επικίνδυνα και ακατάλληλα κτίρια επιδιώκουμε να διαπαιδαγωγήσουμε τα παιδιά ώστε να εφαρμόζουν κανόνες που προλαμβάνουν ατυχήματα». Αρκεί όμως αυτό; Το ερώτημα δεν απευθύνεται στους εκπαιδευτικούς αλλά στην πολιτική ηγεσία, που οφείλει να διασφαλίσει την προστασία μαθητών και διδασκόντων
documentonews.gr
