Το κραχ στις ΗΠΑ δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή οικονομική υπόθεση• σύμφωνα με τον «Economist», είναι θέμα χρόνου.
Κι ενώ οι περισσότεροι ειδικοί διαβεβαιώνουν ότι δεν επίκειται μια κλασική χρηματοπιστωτική καταστροφή, η πραγματικότητα ίσως αποδειχθεί ακόμη πιο εκρηκτική: μια «ατομική βόμβα» που θα ταρακουνήσει τα θεμέλια της παγκόσμιας οικονομίας.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι πως, παρά τα ξεκάθαρα σημάδια και τις προειδοποιήσεις, ο κόσμος δεν είναι έτοιμος για όσα μπορεί να ακολουθήσουν.
Η ευφορία των αγορών, η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη και η φούσκα των αποτιμήσεων δημιουργούν μια εύθραυστη ισορροπία που μπορεί να ανατραπεί με μια μόνο σπίθα.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Economist, αν η χρηματιστηριακή αγορά της Αμερικής καταρρεύσει, θα είναι μία από τις πιο προβλέψιμες οικονομικές εκρήξεις στην ιστορία.
Από τραπεζίτες μέχρι το ΔΝΤ, όλοι έχουν προειδοποιήσει για τις εξωφρενικές αποτιμήσεις των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών.
Οι κεντρικοί τραπεζίτες προετοιμάζονται για οικονομικούς τριγμούς• επενδυτές που έγιναν γνωστοί ποντάροντας ενάντια στα ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια υψηλού κινδύνου το 2007-09 έχουν επιστρέψει για ένα ακόμη «μεγάλο shortάρισμα».
Με κάθε ένδειξη αστάθειας, όπως η πρόσφατη μικρή εβδομαδιαία πτώση του δείκτη NASDAQ των τεχνολογικών μετοχών, η φημολογία φουντώνει ότι η αγορά βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού – και όχι άδικα.
Ο κυκλικά προσαρμοσμένος λόγος τιμής προς κέρδη του δείκτη S&P 500, καθοδηγούμενος από τους επτά «υπέροχους» τεχνολογικούς κολοσσούς, έχει φτάσει σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από τη φούσκα του dotcom.
Οι επενδυτές στοιχηματίζουν ότι οι τεράστιες δαπάνες για την τεχνητή νοημοσύνη (AI) θα αποδώσουν.
Ωστόσο, οι αριθμοί είναι τρομακτικοί. Για να πετύχουν οι εταιρείες απόδοση 10% στις επενδύσεις AI που προβλέπονται έως το 2030, θα χρειαστούν συνολικά 650 δισεκατομμύρια δολάρια ετήσια έσοδα από AI – ποσό που ισοδυναμεί με πάνω από 400 δολάρια τον χρόνο από κάθε χρήστη iPhone, σύμφωνα με την JPMorgan Chase.
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες υψηλές προσδοκίες συχνά διαψεύδονται αρχικά από νέες τεχνολογίες, ακόμη κι αν τελικά αυτές αλλάξουν τον κόσμο.
Ωστόσο, παρόλο που μια χρηματιστηριακή κατάρρευση δεν θα εξέπληττε σχεδόν κανέναν, λίγοι έχουν σκεφτεί τις συνέπειές της.
Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι οι πιθανότητες μια μεγάλη πτώση των μετοχών να προκαλέσει μια γενικευμένη χρηματοπιστωτική κρίση είναι, προς το παρόν, μικρές.
Σε αντίθεση με τα τέλη της δεκαετίας του 2000, όταν η ευρεία μόχλευση και η πολύπλοκη χρηματοοικονομική μηχανική συνέβαλαν σε μια φούσκα χρέους στα ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια υψηλού κινδύνου, η σημερινή ευφορία για την AI έχει χρηματοδοτηθεί κυρίως με ίδια κεφάλαια.
Επιπλέον, η πραγματική οικονομία έχει αποδείξει τα τελευταία χρόνια ότι μπορεί να αντέξει σοκ —από την ενεργειακή κρίση της Ευρώπης μέχρι τους αμερικανικούς δασμούς— εντυπωσιακά καλά.
Οι υφέσεις είναι ολοένα και πιο σπάνιες.
Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν λάθος να πιστέψουμε ότι η επίδραση μεγάλων χρηματιστηριακών απωλειών θα σταματούσε στα πορτοφόλια των επενδυτών.
Όσο περισσότερο διαρκεί η άνθηση, τόσο πιο αδιαφανής γίνεται η χρηματοδότησή της.
Και ακόμη και χωρίς οικονομική Αποκάλυψη, μια δραματική πτώση στο χρηματιστήριο μπορεί τελικά να γονατίσει τη μέχρι τώρα ανθεκτική παγκόσμια οικονομία και να τη ρίξει σε ύφεση.
Η ρίζα της ευπάθειας είναι ο Αμερικανός καταναλωτής. Οι μετοχές αποτελούν το 21% του πλούτου των αμερικανικών νοικοκυριών – περίπου ένα τέταρτο περισσότερο σε σχέση με το αποκορύφωμα της φούσκας του dotcom.
Περιουσιακά στοιχεία σχετιζόμενα με την AI ευθύνονται για σχεδόν τη μισή αύξηση του πλούτου των Αμερικανών τον τελευταίο χρόνο.
Καθώς τα νοικοκυριά έγιναν πλουσιότερα, άρχισαν να αισθάνονται άνετα αποταμιεύοντας λιγότερο σε σχέση με πριν από την πανδημία COVID-19 (αν και όχι τόσο λίγο όσο την περίοδο της στεγαστικής φούσκας).
Πτώση μετοχών
Μια χρηματιστηριακή κατάρρευση θα αντιστρέφει πλήρως αυτές τις τάσεις.
Υπολογίζουμε ότι μια πτώση των μετοχών αντίστοιχη με το σκάσιμο της «φούσκας» των dotcom θα μείωνε την καθαρή αξία των αμερικανικών νοικοκυριών κατά 8%. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει μια σημαντική συρρίκνωση της καταναλωτικής δαπάνης.
Σύμφωνα με έναν εμπειρικό κανόνα, η υποχώρηση αυτή θα ισοδυναμούσε με το 1,6% του ΑΕΠ – αρκετό για να οδηγήσει την Αμερική, όπου η αγορά εργασίας ήδη δοκιμάζεται, σε ύφεση.
Η επίδραση στον καταναλωτή θα ήταν πολύ μεγαλύτερη από οποιαδήποτε πιθανή μείωση των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, μεγάλο μέρος των οποίων αφορά μικροτσίπ που εισάγονται από την Ταϊβάν.
Το σοκ αυτό, σε συνδυασμό με την ασθενέστερη αμερικανική ζήτηση, θα μεταφερόταν στην Ευρώπη των χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης και στην αποπληθωριστική Κίνα, εντείνοντας το πλήγμα για τους εξαγωγείς που ήδη επηρεάζονται από τους δασμούς του Προέδρου Donald Trump.
Και επειδή οι ξένοι έχουν έκθεση 18 τρισ. δολ. σε αμερικανικές μετοχές, θα δημιουργούνταν μια παγκόσμια -έστω μικρή- επίδραση στον πλούτο.
Τα καλά νέα είναι ότι μια παγκόσμια ύφεση με αφετηρία τις χρηματιστηριακές αγορές δεν χρειάζεται να είναι βαθιά, όπως ακριβώς και η υποχώρηση που ακολούθησε το κραχ των dotcom ήταν ήπια και μάλιστα αποφεύχθηκε από πολλές μεγάλες οικονομίες.
Σημαντικό είναι ότι η Federal Reserve διαθέτει αρκετό περιθώριο για μείωση των επιτοκίων ώστε να τονώσει τη ζήτηση, ενώ ορισμένες χώρες θα απαντούσαν με δημοσιονομικά μέτρα στήριξης.
Ωστόσο, μια ύφεση θα αποκάλυπτε τις αδυναμίες του σημερινού οικονομικού και γεωπολιτικού τοπίου, αποδυναμώνοντας περαιτέρω την αμερικανική ηγεμονία, υπονομεύοντας τους κρατικούς προϋπολογισμούς και οξύνοντας τα προστατευτικά αντανακλαστικά.
Χωρίς την «έκρηξη» της τεχνητής νοημοσύνης, η αμερικανική οικονομία θα έμοιαζε όπως την άνοιξη: απειλούμενη από δασμούς, με θεσμούς υπό πίεση και με την πολιτική σκηνή ολοένα πιο διχασμένη (καθώς το παρόν δημοσιεύτηκε, η μακροβιότερη παύση λειτουργίας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης έφτανε μόλις στο τέλος της).
Σε μια ύφεση, η Αμερική συνήθως λειτουργεί ως ασφαλές καταφύγιο.
Όμως, υπό αυτές τις συνθήκες -και με την Αμερική να δέχεται τη μεγαλύτερη υποβάθμιση των προοπτικών ανάπτυξης- μια φυγή προς το δολάριο, το οποίο έχει υποχωρήσει κατά 8% φέτος, δεν θα ήταν καθόλου βέβαιη.
Αν και ένα ασθενέστερο δολάριο θα ήταν ευλογία για τον υπόλοιπο κόσμο, όπου η άνοδος του δολαρίου κάνει τις οικονομικές συνθήκες πιο αυστηρές, θα ενίσχυε την αντίληψη ότι η αμερικανική «εξαίρεση» δεν είναι πια αυτό που ήταν.
Ο κίνδυνος για το δολάριο θα ήταν ιδιαίτερα μεγάλος δεδομένου ότι το 2026 ενδέχεται να υπάρξει πολύ μεγαλύτερη πολιτική επιρροή στη Federal Reserve, όπως εξηγεί το ετήσιο αφιέρωμα The World Ahead 2026.
Μια ύφεση θα έθετε επίσης τις υπερχρεωμένες κυβερνήσεις όλου του κόσμου σε μια σκληρή δημοσιονομική δοκιμασία.
Οι κεντρικές τράπεζες θα μείωναν τα επιτόκια, διευκολύνοντας το κόστος εξυπηρέτησης του τεράστιου χρέους του ανεπτυγμένου κόσμου, το οποίο ανέρχεται στο 110% του ΑΕΠ του.
Όμως, τα ελλείμματα θα διευρύνονταν, καθώς οι κοινωνικές δαπάνες θα αυξάνονταν και τα φορολογικά έσοδα θα μειώνονταν.
Στις πιο ευάλωτες οικονομίες, οι δημοσιονομικές ανησυχίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων να παραμείνουν σταθερές ή και να αυξηθούν, την ώρα που οι κεντρικές τράπεζες θα μείωναν τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια – μια δυναμική που έχει εμφανιστεί κατά καιρούς τα τελευταία δύο χρόνια.
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι οι αγορές θα προσέφεραν σε χώρες όπως η Γαλλία ή η Βρετανία μεγάλο περιθώριο για νέα μέτρα τόνωσης.
Η τελευταία συνέπεια θα αφορούσε το εμπόριο. Η μείωση της κατανάλωσης στις ΗΠΑ σχεδόν σίγουρα θα συρρίκνωνε το εμπορικό έλλειμμα, κάτι που θα ικανοποιούσε τον Mr Trump.
Με τις αγορές σε δύσκολη κατάσταση, ο Λευκός Οίκος θα ήταν επίσης λιγότερο επιθετικός στο ζήτημα του εμπορίου.
Ωστόσο, η άλλη μεγάλη εστία έντασης στο παγκόσμιο εμπόριο -το κινεζικό πλεόνασμα στα βιομηχανικά αγαθά- θα επιδεινωνόταν.
Ήδη, οι ευρωπαίοι και ασιάτες παραγωγοί πρέπει να ανταγωνιστούν μια υπερπροσφορά κινεζικών προϊόντων, η οποία αυξάνεται καθώς η Κίνα εξάγει λιγότερα στις ΗΠΑ.
Μια επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας θα προκαλούσε περαιτέρω διόγκωση αυτής της υπερπροσφοράς, ενισχύοντας το προστατευτικό κύμα.
«Ο κόσμος μπορεί να προβλέπει μια κατάρρευση της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι προετοιμασμένος για τις συνέπειες» καταλήγει ο Economist.
www.bankingnews.gr
