Περισσότερη ποικιλομορφία; Όχι – οι Βρυξέλλες αναδιαρθρώνουν την αγορά σπόρων για τους μεγάλους παίκτες. Αυτούς που θα διαλέξουν.
Η ΕΕ πλασάρει τη νέα της μεταρρύθμιση για τους σπόρους ως νίκη για τη βιοποικιλότητα, την καινοτομία και τις τοπικές ποικιλίες. Το δελτίο τύπου του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κάνει λόγο για «αγροβιοποικιλότητα», «διατηρητέες ποικιλίες» και «μεγαλύτερη ευελιξία». Αλλά πίσω από αυτή την μελωδική γλώσσα κρύβεται μια διαφορετική πραγματικότητα:
Όσοι ελέγχουν την ευρωπαϊκή αγορά σπόρων θα έχουν ακόμη πιο εύκολη ζωή στο μέλλον. Οι μικρές εταιρείες θα παραμείνουν έξω από το παιχνίδι.
Ο νέος κανονισμός για το λεγόμενο «φυτικό αναπαραγωγικό υλικό» — δηλαδή σπόρους, μοσχεύματα, σπορόφυτα και άλλο πολλαπλασιαστικό υλικό — αντικαθιστά ένα συνονθύλευμα δέκα οδηγιών με ένα ενιαίο, ομοιόμορφο σύνολο κανόνων για ολόκληρη την ΕΕ. Επισήμως, πρόκειται για ένα εκσυγχρονισμό και μια απλούστευση. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η θεμελιώδης αρχή παραμένει αμετάβλητη:
Οι σπόροι πρέπει να έχουν καταχωρηθεί και πιστοποιηθεί πριν διατεθούν στην αγορά. ( consilium.europa.eu )
Αυτός ακριβώς είναι ο πυρήνας του προβλήματος.
Ενώ οι μεγάλες εταιρείες σπόρων έχουν τα δικά τους νομικά τμήματα, ειδικούς έγκρισης και προϋπολογισμούς πολλών εκατομμυρίων δολαρίων, οι απαιτήσεις εγγραφής, δοκιμών και τεκμηρίωσης συχνά αποτελούν ένα σχεδόν ανυπέρβλητο εμπόδιο για τους μικρούς καλλιεργητές.
Οι νικητές έχουν ήδη επιλεγεί:
- Μπάγιερ (Γερμανία)
- Κορτέβα (ΗΠΑ)
- Syngenta (Ελβετία/Κίνα)
- BASF (Γερμανία)
Αυτές οι μεγάλες εταιρείες ελέγχουν ήδη ένα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας αγοράς εμπορικών σπόρων. Για αυτές, μια εναρμονισμένη ενιαία αγορά της ΕΕ σημαίνει πάνω απ’ όλα ένα πράγμα: ευκολότερη επέκταση πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Οι Βρυξέλλες μιλούν για «ευκολότερους & ελαφρύτερους κανόνες» για τις ποικιλίες διατήρησης και τα τοπικά προσαρμοσμένα φυτά. Ωστόσο, οι οργανώσεις των αγροτών, τα δίκτυα σπόρων και οι ενώσεις καλλιεργητών έχουν προειδοποιήσει εδώ και καιρό ότι η μεταρρύθμιση θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τα δικαιώματα των μικρών παραγωγών. Ακόμη και σε προηγούμενα στάδια των διαπραγματεύσεων, οργανισμοί όπως η IFOAM, η ARCHE NOAH και η Via Campesina επέκριναν το γεγονός ότι η ανταλλαγή σπόρων μεταξύ των αγροτών θα ήταν περιορισμένη και ότι η ποικιλομορφία θα επιβαλλόταν σε έναν ζουρλομανδύα κανονισμών. ( IFOAM Organics Europe )
Η διατύπωση του δελτίου τύπου είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Αναφέρεται επανειλημμένα, ξανά και ξανά σε:
- Ψηφιακή Τεκμηρίωση,
- Βιομοριακές Τεχνικές,
- Ιχνηλασιμότητα,
- Εναρμονισμένους Ελέγχους,
- Επίσημο Πλαίσιο Παρακολούθησης
Όλα αυτά ακούγεται σαν ενίσχυση της αποτελεσματικότητας. Αλλά σημαίνει επίσης:
Συγκεντρωποίηση & πιο κεντρικός έλεγχος σχετικά με το ποιοι σπόροι μπορούν να πωληθούν, ποιος μπορεί να τους πουλήσει και υπό ποιες συνθήκες.
Η ΕΕ ισχυρίζεται ότι η μεταρρύθμιση θα ενισχύσει τη βιοποικιλότητα. Αλλά η πραγματική ποικιλομορφία δεν προέρχεται από ολοένα και πιο περίπλοκα ρυθμιστικά συστήματα, αλλά από τους χιλιάδες αγρότες, τους μικρής κλίμακας κτηνοτρόφους και τις περιφερειακές πρωτοβουλίες που μπορούν να λειτουργούν ανεξάρτητα.
Το άβολο ερώτημα είναι επομένως:
Πώς μπορεί ένας μικρός παραγωγός σπόρων με λίγους υπαλλήλους να ανταγωνιστεί τις μεγάλες εταιρείες που κάνουν τζίρο δισεκατομμυρίων και απασχολούν ολόκληρα νομικά τμήματα για την έγκριση και την συμμόρφωση;
Η απάντηση είναι απογοητευτική: Δύσκολα θα μπορέσουν να τα καταφέρουν.
Επομένως, ο νέος κανονισμός για τους σπόρους μοιάζει λιγότερο με απελευθέρωση για την ποικιλομορφία της Ευρώπης και περισσότερο με το επόμενο στάδιο ενός συστήματος με αυστηρούς κανονισμούς, στο οποίο οι μεγάλοι παίκτες (εταιρείες) μπορούν να συνεχίσουν να αναπτύσσονται, ενώ οι μικροί θα αποκλείονται με εξαιρέσεις.
Οι Βρυξέλλες το αποκαλούν αυτό εναρμόνιση.
Οι επικριτές το αποκαλούν υφέρπουσα εκβιομηχάνιση και συγκεντρωτισμό του εφοδιασμού των τροφίμων μας.
Εξάλλου, εκείνοι που ελέγχουν ποιοι σπόροι διατίθενται στην αγορά ελέγχουν ταυτόχρονα και το τι θα φυτρώνει στα χωράφια της Ευρώπης μακροπρόθεσμα – και ως εκ τούτου αποτελεί κρίσιμο μέρος της διατροφικής μας κυριαρχίας.
