Προλογικά: Η παρακάτω άποψη- κριτική δεν πηγάζει από διάθεση διχασμού ή υποτίμησης, αλλά από μια βαθιά ανάγκη για κοινωνική συνοχή και συλλογική προκοπή. Ο κοινός μας στόχος είναι μια Ελλάδα που ανυψώνει όλους τους πολίτες της, χωρίς αποκλεισμούς, μέσα από την ισότητα και την κοινή πρόοδο.
Το φαινόμενο της ετεροπροσδιορισμένης υποταγής και της συστηματικής κολακείας —γνωστό στην καθομιλουμένη ως «γλείψιμο»— δεν αποτελεί μια γραφική ιδιαιτερότητα της ελληνικής καθημερινότητας. Είναι ένας σκληρός, δομικός πυλώνας της κοινωνικοπολιτικής μας πραγματικότητας. Όταν η οσφυοκαμψία συναντά το προφίλ των ανθρώπων που επιλέγουν να ασχοληθούν με τα κοινά, το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος που συντηρεί τη διαχρονική κακοδαιμονία του ελληνικού κράτους, με επίκεντρο τη βαθιά σήψη στη δημόσια διοίκηση και την παιδεία.
Οι ρίζες της εξάρτησης και το φίλτρο της μετριότητας
Η ιστορική κληρονομιά του πατροναρίσματος από την οθωμανική περίοδο δημιούργησε ένα κράτος-λάφυρο. Στην Ελλάδα η επιβίωση περνούσε ανέκαθεν μέσα από την εύνοια του εκάστοτε ισχυρού. Στην τρέχουσα πολιτική σκηνή, αυτό το πελατειακό σύστημα έχει μεταλλαχθεί, αλλά διατηρεί την ίδια ακριβώς ουσία: την απουσία αντικειμενικής αξιολόγησης και τη θεσμική αδυναμία.
Σε αυτό το νοσηρό περιβάλλον, η επιλογή του πολιτικού προσωπικού υφίσταται ένα σοβαρό αρνητικό φιλτράρισμα. Κατά κανόνα, ο άριστος επιστήμονας ή ο κορυφαίος επαγγελματίας επιλέγει να αφοσιωθεί στο αντικείμενό του. Η ιδιωτική οικονομία ή η διεθνής σταδιοδρομία τού προσφέρουν αξιοκρατική επιβράβευση, κρατώντας τον μακριά από τη λάσπη της κομματικής ίντριγκας. Αντίθετα, με την πολιτική τείνουν να ασχολούνται άτομα που επαγγελματικά κινούνται στη μετριότητα («από τη μέση και κάτω»). Για αυτούς, η πολιτική ανέλιξη δεν αποτελεί ανάγκη για προσφορά, αλλά τη μοναδική διέξοδο για κοινωνική και οικονομική καταξίωση που δεν θα μπορούσαν ποτέ να πετύχουν αυτόνομα στην ελεύθερη αγορά.
Ο ναρκισσισμός της εξουσίας και ο στρατός των κολάκων
Αυτή η χαμηλή επαγγελματική ποιότητα των πολιτικών προσώπων γεννά μια βαθιά ανασφάλεια, η οποία εκδηλώνεται ως ναρκισσισμός της εξουσίας. Οι μέτριοι ηγέτες δεν αντέχουν γύρω τους άριστους, καθώς η σύγκριση θα ήταν καταστροφική για τους ίδιους. Επιζητούν, επομένως, αυλικούς, τυφλή υποταγή και διαρκή δημόσια αποθέωση για να επιβεβαιώσουν τη θέση τους.
Εδώ ακριβώς κουμπώνει ο καιροσκοπικός κομφορμισμός. Ένας στρατός από στελέχη, συμβούλους και ψηφοφόρους επιστρατεύει τον υποκριτικό ευμενισμό για να κερδίσει την εύνοια της ηγεσίας. Η τυφλή υπακοή βαφτίζεται «κομματική πειθαρχία» και η ικανότητα να κολακεύεις τον προϊστάμενο θεωρείται «πολιτική ευελιξία» και «διπλωματία». Οι σπάνιες εξαιρέσεις πραγματικά αξιόλογων ανθρώπων που εισέρχονται στο σύστημα είτε περιθωριοποιούνται γρήγορα ως «μη συνεργάσιμοι» είτε αναγκάζονται να συμβιβαστούν με τους ταπεινωτικούς κανόνες του παιχνιδιού.
Η συνέπεια: Μια κοινωνία σε μόνιμη καθήλωση
Η σύνδεση αυτής της δυναμικής με την ελληνική κακοδαιμονία εκδηλώνεται ανάγλυφα σε δύο νευραλγικούς τομείς:
- Δημόσια διοίκηση: Οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με βάση το δημόσιο συμφέρον ή την επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά με γνώμονα τις ισορροπίες και τα ανταλλάγματα του πελατειακού δικτύου. Οι θέσεις ευθύνης καταλαμβάνονται από «ημετέρους» των οποίων το μοναδικό προσόν είναι η κομματική νομιμοφροσύνη, οδηγώντας το κράτος σε πλήρη λειτουργική παράλυση.
- Παιδεία: Το εκπαιδευτικό σύστημα, αντί να αποτελεί φυτώριο αξιοκρατίας και ελεύθερης σκέψης, υπονομεύεται από τον κομματισμό. Στα πανεπιστήμια, οι κομματικές παρατάξεις λειτουργούν συχνά ως προθάλαμοι αυτών των πελατειακών δικτύων, εκπαιδεύοντας τους νέους από νωρίς στην τέχνη της συναλλαγής και της κολακείας, αντί της αριστείας.
Αυτή η κατάσταση τροφοδοτεί το ασταμάτητο brain drain. Όταν η «θεραπαινίδα της εξουσίας» ανταμείβεται και ο άριστος παραγκωνίζεται, η χώρα χάνει το πιο παραγωγικό της δυναμικό, το οποίο μεταναστεύει σε αξιοκρατικά περιβάλλοντα του εξωτερικού. Η κοινωνία τελικά εθίζεται στην ιδέα ότι η εργατικότητα, η γνώση και το ήθος είναι δευτερεύουσας σημασίας μπροστά στις «γνωριμίες» και την ικανότητα της οσφυοκαμψίας.
Η διέξοδος: Πρακτικά μέτρα για το σπάσιμο του φαύλου κύκλου
Η ελληνική κακοδαιμονία δεν είναι μια τυχαία κακή συγκυρία, αλλά το λογικό προϊόν ενός συστήματος όπου η πολιτική έχει γίνει το καταφύγιο της μετριότητας.(σημ. υπάρχουν βέβαια πάντα οι εξαιρέσεις). Για να ανατραπεί αυτή η κατάσταση, απαιτούνται ριζικές, δομικές τομές:
- Εξυγίανση της δημόσιας διοίκησης και ψηφιοποίηση
- Αυτοματοποιημένη διοίκηση: Πλήρης ψηφιοποίηση των κρατικών παροχών, των προσλήψεων και των αδειοδοτήσεων. Όταν ο πολίτης εξυπηρετείται αυτόματα από ένα αδιάβλητο ηλεκτρονικό σύστημα, ο «πολιτικός μεσάζοντας» χάνει την ισχύ του και το ρουσφέτι πεθαίνει. (Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, να αναφέρουμε ότι ο γράφων βέβαια είναι κατά της ψηφιακής φυλακής που χτίζεται σιγά-σιγά, από το 1986 έως το 2026).
- Ανεξάρτητη αξιολόγηση στελεχών: Η επιλογή των ανώτατων κρατικών στελεχών (π.χ. διοικητές νοσοκομείων, διευθυντές οργανισμών) πρέπει να ανατίθεται αποκλειστικά σε διεθνείς, ανεξάρτητες εταιρείες εύρεσης στελεχών (headhunters) με τυφλά κριτήρια, αποκλείοντας πλήρως την κομματική ανάμειξη και τα «γαλάζια», «πράσινα» ή «κόκκινα» βιογραφικά.
- Κίνητρα για την προσέλκυση των αρίστων
- Δεξαμενές σκέψης εμπειρογνωμόνων: Θεσμοθέτηση ανεξάρτητων, επιστημονικών συμβουλευτικών οργάνων με πραγματική νομοπαρασκευαστική ισχύ. Οι κορυφαίοι επιστήμονες πρέπει να μπορούν παράγουν έργο για τη χώρα χωρίς να χρειάζεται να πολιτευτούν ή να υποστούν τη φθορά των κομματικών σωλήνων.
- Ασύμβατο κομματικής και επαγγελματικής ιδιότητας: Θέσπιση αυστηρών περιορισμών για όσους κατέχουν δημόσια αξιώματα. Η πολιτική πρέπει να πάψει να λειτουργεί ως όχημα επαγγελματικής αποκατάστασης ή πλουτισμού για τη μετριότητα.
- Εκπαιδευτική αναθεώρηση και αποκομματικοποίηση
- Καλλιέργεια αξιοκρατικής συνείδησης: Εισαγωγή προγραμμάτων στα σχολεία που προάγουν την κριτική σκέψη, την ατομική ευθύνη και την αξιοκρατία, αποδομώντας από νωρίς το κοινωνικό πρότυπο του «έξυπνου» που ελίσσεται και προκόβει μέσω της κολακείας.
- Έξωση των κομμάτων από τα πανεπιστήμια: Πλήρης κατάργηση των κομματικών φοιτητικών παρατάξεων και αντικατάστασή τους από ενιαίους, ανεξάρτητους φοιτητικούς συλλόγους στα πρότυπα των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Η ανώτατη παιδεία πρέπει να παράγει επιστήμονες, όχι αυριανούς κομματικούς εγκάθετους.
Επίλογος-Συμπέρασμα
Η ελληνική κακοδαιμονία δεν αποτελεί μια ανίκητη μοίρα, αλλά το άμεσο αποτέλεσμα των συνειδητών επιλογών μας και των θεσμών που ανεχόμαστε. Όσο η οσφυοκαμψία επιβραβεύεται και η μετριότητα οχυρώνεται πίσω από κομματικά χαρακώματα, η χώρα θα συνεχίσει να αιμορραγεί, χάνοντας τα πιο λαμπρά μυαλά της στο εξωτερικό. Το σπάσιμο αυτού του φαύλου κύκλου δεν είναι ζήτημα πολιτικής ιδεολογίας, αλλά ανάγκη εθνικής επιβίωσης. Αν θέλουμε μια Ελλάδα που κοιτάζει το μέλλον με αξιοπρέπεια, οφείλουμε να γκρεμίσουμε τα πελατιακά δίκτυα, να εξοβελίσουμε τους επαγγελματίες κόλακες και να δώσουμε τα κλειδιά της χώρας σε εκείνους που κέρδισαν την αξία τους με τη γνώση και το ήθος τους, και όχι με την ευελιξία της σπονδυλικής τους στήλης. Η αξιοκρατία δεν είναι πολυτέλεια· είναι η μόνη μας διέξοδος.
.
Εναλλακτικές ή διευκρινιστικές Ονομασίες για την καλύτερη κατανόηση
Για την αποφυγή της λαϊκής και υποτιμητικής λέξης «γλείψιμο», μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι εξής όροι, ανάλογα με το ύφος:
- Κολακεία: Ο πιο κλασικός και γενικός όρος για την ανειλικρινή επαίνεση.
- Θεραπαινίδα της εξουσίας: Λογοτεχνική έκφραση για όσους υπηρετούν τυφλά τους ισχυρούς.
- Υποκριτικός ευμενισμός: Επιστημονικός όρος που περιγράφει την προσπάθεια εκμαίευσης εύνοιας.
- Οσφυοκαμψία: Η σωματική μεταφορά της υπόκλισης, ιδανική για επίσημο γραπτό λόγο.
- Καιροσκοπικός κομφορμισμός: Κοινωνιολογικός όρος που τονίζει την προσαρμογή με σκοπό το κέρδος.
- Δουλοπρέπεια: Εστιάζει στην έλλειψη αξιοπρέπειας του ατόμου.
