Ο φόβος του πολέμου δεν μπορεί να γίνει ψηφοδέλτιο
Από τα «ήρεμα νερά» στο «ψηφίστε μας γιατί θα κάνουν ντου»: όταν ένα εθνικό
ζήτημα μετατρέπεται σε μέσο εκβιασμού της συνείδησης του πολίτη
Υπάρχουν όρια τα οποία μια δημοκρατική κυβέρνηση δεν δικαιούται να υπερβαίνει, ακόμη και όταν αισθάνεται ότι χάνει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Και ένα από αυτά είναι απολύτως σαφές: ο φόβος για την εθνική ασφάλεια και, πολύ περισσότερο, ο φόβος του πολέμου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μέσο εκλογικής χειραγώγησης.
Η δήλωση που αποδίδεται στον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη, ότι σε περίπτωση ακυβερνησίας οι «απέναντι» μπορεί να «κάνουν ντου», δεν αποτελεί μια ακόμη άστοχη κομματική υπερβολή. Αγγίζει ένα πολύ σοβαρότερο ζήτημα πολιτικού ήθους και δημοκρατικής ευθύνης.
Διότι τι ακριβώς λέγεται στον πολίτη; Ότι δεν πρέπει να επιλέξει ελεύθερα ποιος θεωρεί ότι πρέπει να κυβερνήσει τη χώρα, αλλά να ψηφίσει υπό το κράτος ενός υπαρξιακού φόβου: «αν δεν μας ψηφίσετε, κινδυνεύετε να βρεθείτε σε πόλεμο».
Αυτό δεν είναι πολιτικό επιχείρημα. Είναι απόπειρα δέσμευσης της πολιτικής συνείδησης μέσω του φόβου. Και γίνεται ακόμη σοβαρότερο εξαιτίας μιας κραυγαλέας αντίφασης.
Από τα «ήρεμα νερά» στον κίνδυνο πολέμου
Επί χρόνια η κυβέρνηση Μητσοτάκη υπερασπίστηκε την πολιτική των λεγόμενων «ήρεμων νερών» με την Τουρκία. Ακόμη και τον Φεβρουάριο του 2026, η συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν παρουσιαζόταν ως προσπάθεια διατήρησης ακριβώς αυτού του κλίματος, ενώ μόλις τον Ιούνιο ο ίδιος ο πρωθυπουργός υπερασπιζόταν δημοσίως την επιλογή μιας «λειτουργικής σχέσης» με την Τουρκία. Και μόλις πριν από λίγες εβδομάδες η κυβέρνηση εμφανιζόταν να επιμένει στην πολιτική των «ήρεμων νερών», παρά τις νέες εντάσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Τώρα, όμως, ένας κορυφαίος υπουργός μάς προειδοποιεί ότι, εάν υπάρξει πολιτική αστάθεια στην Ελλάδα, οι «απέναντι» μπορεί να επιτεθούν.
Εδώ ανακύπτει ένα αυτονόητο ερώτημα: Τι άλλαξε;
Εάν πράγματι άλλαξαν δραματικά τα δεδομένα, ο ελληνικός λαός δικαιούται να το γνωρίζει. Εάν η κυβέρνηση διαθέτει σοβαρές πληροφορίες ότι η Τουρκία εξετάζει στρατιωτική ενέργεια εναντίον της Ελλάδας, δεν πρόκειται για πληροφορία που μπορεί να χρησιμοποιείται αποσπασματικά σε τηλεοπτικές συνεντεύξεις για την ενίσχυση της εκλογικής θέσης της Νέας Δημοκρατίας. Πρόκειται για ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Και τότε η κυβέρνηση οφείλει να ενημερώσει θεσμικά και υπεύθυνα τον ελληνικό λαό και τις πολιτικές δυνάμεις. Ποια είναι η πραγματική κατάσταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις; Υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες για τουρκικό στρατιωτικό σχεδιασμό; Έχει μεταβληθεί η εκτίμηση απειλής; Ποια μέτρα αποτροπής έχουν ληφθεί; Έχει ενισχυθεί η ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων; Ποιες διπλωματικές κινήσεις έχουν γίνει προς τους συμμάχους μας;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που γεννά μια τόσο βαριά δημόσια προειδοποίηση.
Και δεν είναι θεωρητικά. Υπάρχουν πράγματι το τελευταίο διάστημα δημοσιεύματα για αυξανόμενη ένταση και για τουρκικές στρατιωτικές προετοιμασίες στην ευρύτερη περιοχή. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται σοβαρότητα και όχι κομματική εκμετάλλευση.
Είτε υπάρχει κίνδυνος είτε δεν υπάρχει
Το πρόβλημα μπορεί να τεθεί πολύ απλά. Εάν υπάρχει πραγματικός και άμεσος κίνδυνος πολέμου, η κυβέρνηση έχει καθήκον να ενημερώσει υπεύθυνα τη χώρα και να επιδιώξει τη μέγιστη δυνατή εθνική συνεννόηση.
Εάν τέτοιος άμεσος κίνδυνος δεν υπάρχει, τότε η επίκλησή του για να φοβηθεί ο πολίτης και να ψηφίσει συγκεκριμένο κόμμα είναι πολιτικά απαράδεκτη.
Τρίτη εκδοχή δύσκολα υπάρχει. Δεν μπορεί ο κίνδυνος να είναι αρκετά μεγάλος ώστε να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα προς τον ψηφοφόρο, αλλά ταυτόχρονα αρκετά μικρός ώστε να μη χρειάζεται επίσημη ενημέρωση του λαού.
Και υπάρχει ακόμη ένα ερώτημα. Επί χρόνια, όσοι εξέφραζαν επιφυλάξεις για την πολιτική των «ήρεμων νερών» κατηγορούνταν συχνά ότι κινδυνολογούν, ότι υπονομεύουν το κλίμα προσέγγισης ή ότι δεν αντιλαμβάνονται την ανάγκη διαλόγου με την Άγκυρα.
Σήμερα ποιος κινδυνολογεί; Εκείνοι που ζητούσαν ισχυρή αποτροπή και προειδοποιούσαν ότι οι τουρκικές αξιώσεις δεν εξαφανίστηκαν επειδή μειώθηκε προσωρινά η ένταση; Ή εκείνοι που, αφού οικοδόμησαν επί χρόνια το αφήγημα των «ήρεμων νερών», επικαλούνται τώρα ακόμη και τον φόβο του πολέμου προκειμένου να πείσουν τον πολίτη ότι η κυβερνητική σταθερότητα ταυτίζεται με την εθνική ασφάλεια;
Η Ελλάδα δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο.
Η αντίληψη ότι μόνον μία συγκεκριμένη κυβέρνηση μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια της χώρας είναι θεσμικά επικίνδυνη. Η εθνική άμυνα δεν είναι ιδιοκτησία ενός πρωθυπουργού. Οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν υπερασπίζονται μια κυβέρνηση. Υπερασπίζονται την Ελλάδα, το Σύνταγμα, την εθνική ανεξαρτησία και τον ελληνικό λαό.
Οι κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται. Το κράτος έχει συνέχεια.
Επομένως, το δίλημμα «Μητσοτάκης ή εθνικός κίνδυνος» δεν είναι απλώς πολιτικά υπερβολικό. Υποβιβάζει τους ίδιους τους θεσμούς της Δημοκρατίας, περίπου σαν η αμυντική ικανότητα μιας χώρας να καταρρέει μόλις αλλάξει η κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Και εάν πράγματι η ασφάλεια της Ελλάδας έχει καταστεί τόσο προσωποπαγής ώστε να εξαρτάται από το ποιος βρίσκεται στο Μέγαρο Μαξίμου, τότε αυτό θα αποτελούσε από μόνο του ομολογία μιας τεράστιας θεσμικής αποτυχίας.
Ο πολίτης πρέπει να ψηφίζει ελεύθερος
Η δημοκρατική ψήφος έχει μία θεμελιώδη προϋπόθεση: την ελεύθερη συνείδηση του πολίτη. Ο πολίτης πρέπει να αποφασίζει αξιολογώντας πολιτικές, πρόσωπα, έργα, παραλείψεις και προγράμματα. Όχι με το πιστόλι ενός εθνικού φόβου στον κρόταφο.
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να υποστηρίξει ότι χειρίστηκε καλύτερα από τους αντιπάλους της τις σχέσεις με την Τουρκία. Να παρουσιάσει τα πεπραγμένα της, να υπερασπιστεί τις επιλογές της και να ζητήσει γι’ αυτές την ψήφο του ελληνικού λαού.
Δεν έχει όμως το ηθικό δικαίωμα να μετατρέψει τον φόβο μιας τουρκικής επίθεσης σε εκλογικό επιχείρημα.
Τα εθνικά θέματα απαιτούν αλήθεια, ψυχραιμία, αποτροπή και ενότητα. Και πάνω απ’ όλα απαιτούν σεβασμό προς τον πολίτη. Γιατί μια κυβέρνηση που ζητεί την ψήφο μας λέγοντας ουσιαστικά «κρατήστε μας στην εξουσία, διαφορετικά μπορεί να γίνει πόλεμος» δεν ζητεί πλέον να την κρίνουμε. Ζητεί να τη φοβηθούμε να μην τη χάσουμε.
Και από εκεί αρχίζει μια επικίνδυνη αλλοίωση της ίδιας της δημοκρατικής σχέσης ανάμεσα στον κυβερνώντα και στον πολίτη: η εμπιστοσύνη αντικαθίσταται από τον φόβο και η ελεύθερη πολιτική επιλογή από τον εκβιασμό της συνείδησης.
Αυτό ακριβώς ο δημοκρατικός πολίτης οφείλει να αρνηθεί, ρίχνοντας στον κάλαθο των αχρήστων τον εκβιασμό Φλωρίδη.
