Συνταξιούχος πλέον και ο φίλος μου Βασίλης στην Αθήνα, ενώ εγώ διανύω τον 17ο χρόνο συνταξιοδότησής μου από το αγαπημένο μου Πανεπιστήμιο Μακεδονίας…Από το 1990 με απόφαση του ΟΗΕ γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Τρίτης Ηλικίας κάθε 1η Οκτωβρίου αλλά φέτος την περάσαμε στο “ντούκου” αφού πρωί μεσημέρι και βράδυ τα Μέσα Μαζικού Εκμαυλισμού και Αποβλάκωσης ασχολούνταν με τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη…
Με το σημερινό μου πιπεράτο θα σκιαγραφήσω τα ψυχοκοινωνικά δεδομένα της «τρίτης ηλικίας» χρησιμοποιώντας για το θέμα μαζί με προσωπικές εμπειρίες και πηγές της πολύ πλούσιας σε αποθέματα εμπειρικών μελετών και θεωρητικών απόψεων βιβλιογραφία των επιστημών της συμπεριφοράς.
Η έβδομη δεκαετία της ζωής, μετά τα 65 χρόνια μας, ταυτίζεται ουσιαστικά και τυπικά με την απαρχή της καθοδικής πορείας του ατόμου καθώς εμφανίζεται μια πληθώρα προβλημάτων που καθιστούν την τρίτη, την συχνά αποκαλούμενη «χρυσή» ηλικία, ως ίσως την πλέον δύσκολη περίοδο της ζωής μας.
Κυρίαρχη θέση στους προβληματισμούς της τρίτης ηλικίας κατέχουν τα γενικά και ειδικά προβλήματα υγείας που ο καθένας και η καθεμιά αντιμετωπίζουμε. Για μερικούς τα προβλήματα αυτά παρουσιάζουν ενοχλητική, φορές-φορές βασανιστική ένταση ενώ σε όλους επέρχεται βαθμιαία η γενική απώλεια δυνάμεων και εξασθένιση της αντίστασης του οργανισμού σε μολύνσεις και ιώσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 (το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί ήδη παρελθόν για την ΕΕ από τον Ιανουάριο του 2019) αριθμεί περίπου 450 εκατομμύρια κατοίκους. Σε αυτό το πληθυσμιακό σύνολο των κατοίκων της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 20.3%, δηλαδή ένας στους πέντε κατοίκους, είναι άνδρες και γυναίκες με ηλικίες άνω των 65 ετών.
Η Πατρίδα μας, η Ελλάδα, έχοντας το 23% του πληθυσμού της 65 ετών και άνω εντάσσεται σήμερα στις πλέον γερασμένες χώρες της Ε.Ε ενώ θα παραμείνει στην ομάδα αυτή και τις τρεις επόμενες δεκαετίες δημιουργώντας έναν εκρηκτικό συνδυασμό «γήρανσης» και «υπεργηρίας» και ειδικές αναλύσεις προβλέπουν ότι πολύ πριν το 2050 το 1/3 του πληθυσμού τους θα είναι 65 ετών και άνω, ενώ ταυτόχρονα το 1/4 εξ αυτών θα είναι «υπέργηροι».
Με μια γρήγορη ματιά σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat διαπιστώνουμε ότι στα άτομα της τρίτης ηλικίας (άνω των 65 ετών) συμμετέχει και η Ιταλία με ποσοστό 22.8% (σε πληθυσμό 60.5 περίπου εκατ.), ακολουθεί η Πορτογαλία με 21.8%, (με πληθυσμό 10,2 εκατ.) στην ίδια θέση και η Φινλανδία με 21.8% (και πληθυσμό 5.5 εκατ.), η Γερμανία με 21.5% (και πληθυσμό 83.8 εκατ.) και η Βουλγαρία με 21.3%. (με πληθυσμό 7 εκατ.).
Σήμερα στην Ευρώπη των 27 ελάχιστα μεγαλύτερος από τα 3 άτομα είναι ο αριθμός των εργαζομένων που καλούνται να στηρίζουν τις συντάξεις των ατόμων άνω των 65. Με απλά λόγια μεγαλώνει ο αριθμός των συνταξιούχων ενώ ταυτόχρονα συρρικνώνεται ο αριθμός και τα εισοδήματα των οικονομικά ενεργών πολιτών-κατοίκων της Ευρωπαϊκή Ένωσης, γεγονός που σίγουρα εγκυμονεί μελλοντικούς κινδύνους αξιοπρπούς επιβίωςσης για μελλοντικούς συνταξιούχους.
Με άλλα πικρά λόγια, οι παρέες μου εδώ σπου, βέβαια, δεν μπορεί να δτη Μακεδονία αλλά και στο Αττικό Λεκανοπέδιο θα έχουμε αποδημήσει και οι μελλοντικοί Συνταξιούχοι θα λένε ότι οι αποδημήσαντες (παρά τα Μνημόνια και τα κουρέματα συντάξεων) “έζησαν καλύτερα!…”
Στο σημείο αυτό πιστεύω ότι ίσως θα ήταν χρήσιμο να επικαλεστώ εκείνη την ανώνυμη αλλά εντυπωσιακά σοφή παρατήρηση που προσδιορίζει ότι: «Εμείς οι άνθρωποι χαλάμε την υγεία μας στηι νιότη προσπαθώντας να απολαύσουμε τη ζωή και να αποκτήσουμε οικονομικά αγαθά που θα χρειαστεί να ξοδέψουμε στα ‘γεράματα’ για να την ξαναβρούμε!..»
Στην φάση εισόδου στην κατηγορία των Συνταξιούχων, στο δύσκολο αυτό πέρασμα της ζωής ξαφνικά το άτομο βρίσκεται αντιμέτωπο με τη νέα πραγματικότητα του ψυχό-κοινωνικό-οικονομικού και επαγγελματικού του παροπλισμού και έχει τώρα πιά στη διάθεσή του αυτό που μοιάζει με αμέτρητες ώρες ελεύθερου χρόνου!..
Όπως διατείνεται και ένα από τα λιγότερο δραστήρια μέλος νια παρέας μου στην γενέτειρα Κατερίνη «Να τις κάνουμε τι ΟΛΕΣ αυτέςτις ελεύθερες ώρες 7 μέρες την εβδομάδα;» θέτοντας το ερώτημα «η κοινωνία μάς προετοίμασε για αυτή την εποχή της ζωής μας;»
Πέρα από τα προβλήματα σωματικής υγείας και αποκοπής από την ενεργό συμμετοχή στο επάγγελμα ή την απασχόληση το άτομο της τρίτης ηλικίας έχει να αντιμετωπίσει και μια σειρά ψυχολογικών προβλημάτων ανάμεσα στα οποία περιλαμβάνεται και το πολύ σημαντικό γεγονός του θανάτου του ή της συντρόφου του.
Η «τρίτη ηλικία» χαρακτηρίζεται από βαθμιαία αλλά σίγουρη άμβλυνση του συναισθηματικού ρεπερτορίου κάθε ατόμου ενώ παράλληλα παρατηρούμε και μια πεισματική σχεδόν αντιμετώπιση καταστάσεων και συνανθρώπων που συνοδεύεται από έντονη ευερεθιστότητα.
Σίγουρα η τρίτη, «η χρυσή» ηλικία δεν είναι εύκολη καθώς ο καθένας και η καθεμιά μας αντιμετωπίζουμε πιά και το αναπόφευκτο, για κάθε ζωντανό οργανισμό αλλά μοναδικά συνειδητοποιημένο από το ανθρώπινο γένος δεδομένο του τέλους της ζωής, του θανάτου.
Καλώ την προσοχή σας στη διαπίστωση ότι η βαθμιαία απώλεια σωματικών, διανοητικών, και μαζί ψυχικών ικανοτήτων και η αποκοπή από την επαγγελματική και οικονομική δραστηριότητα μαζί με την άμβλυνση των διαπροσωπικών και ευρύτερων κοινωνικών μας σχέσεων δεν συνιστούν οπωσδήποτε την τελεσίδικη καταδίκη του ατόμου σε περιθωριοποίηση.
Άτομα της «τρίτης ηλικίας» είτε ζουν ακόμη στο δικό τους διαμέρισμα ή σε κάποιο ίδρυμα αναπτύσσοντας νέες δραστηριότητες και νέες γνωριμίες, νέα ενδιαφέροντα για τη ζωή συνεπικουρούμενα από τις προόδους των βίο-ιατρικών και ψυχοκοινωνικών επιστημών απαλύνουν τα προβλήματα και διανοίγουν νέους ορίζοντες δημιουργικής ύπαρξης ακόμη και στην περίοδο που αποτελεί το λυκόφως της εφήμερης ζωής μας…
Κλείνω επιγραμματικά: “Ο τρόπος που επιλέγει ο καθένας και η καθεμία μας να βιώσουμε την τρίτη ηλικία αποδεχόμενοι ότι νομοτελειακά είμαστε «εφήμεροι» μπορεί να λειτουργήσει ως «βραβείο ανοιχτής παλάμης» στον αναπόφευκτα επερχόμενο θάνατο!..”
