Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα αυξανόμενο κύμα απειλών ασφαλείας, από κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ μέχρι ψεύτικες απειλές για τοποθέτηση βομβών σε δεκάδες επιβατικές πτήσεις, οι οποίες προκάλεσαν εκτροπές αεροσκαφών και κινητοποίηση μαχητικών αεροσκαφών.
Παράλληλα, περιστατικά κοινωνικών αναταραχών και ύποπτων ενεργειών δολιοφθοράς σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες εντείνουν τους προβληματισμούς για την ανθεκτικότητα της ηπείρου και την πραγματική ετοιμότητά της να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες απειλές ασφαλείας.
Την προηγούμενη εβδομάδα, χάκερ απέκτησαν εξ αποστάσεως πρόσβαση σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ σε ευρωπαϊκές χώρες, προκαλώντας αλλοίωση και καταστροφή τροφίμων, ενώ παράλληλα ανέδειξαν τις ευπάθειες κρίσιμων υποδομών της καθημερινότητας.
Στη συνέχεια, στο στόχαστρο βρέθηκαν συστήματα ψύξης γαλλικών τραπεζών αίματος, σε ένα περιστατικό που φαίνεται να παρουσιάζει ομοιότητες με τις προηγούμενες επιθέσεις. Την ίδια στιγμή, ένα κύμα πιθανότατα ψευδών απειλών για βόμβες προκάλεσε αναστάτωση σε δεκάδες πτήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η εβδομάδα ολοκληρώθηκε με απειλές για τοποθέτηση βομβών εναντίον ευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων το βρετανικό Sky News και ο ιρλανδικός δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας RTÉ.
Τα περιστατικά εκδηλώνονται σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων και εσωτερικών κοινωνικών αναταραχών, με τις πολιτικές και οικονομικές υποδομές της Ευρώπης να αποτελούν δυνητικά ολοένα και πιο ελκυστικούς στόχους για εχθρικούς παράγοντες.
Οι αρχές δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να εξακριβώσουν ποιοι βρίσκονται πίσω από τις επιθέσεις ούτε εάν τα περιστατικά συνδέονται μεταξύ τους.
Ωστόσο, ειδικοί σε θέματα άμυνας και ασφάλειας προειδοποιούν ότι η διατάραξη καθημερινών υπηρεσιών μπορεί να προκαλέσει συνέπειες πολύ ευρύτερες από την άμεση οικονομική ζημία.
Ρωσία και υβριδικός πόλεμος: Το κόστος της στήριξης στην Ουκρανία
Εάν πίσω από τις επιθέσεις βρίσκεται η Ρωσία, τότε ενδέχεται να επιδιώκεται η ανάδειξη του κόστους που συνεπάγεται για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες η συνεχιζόμενη υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Αυτό εκτιμά ο Sidharth Kaushal, ερευνητής στο Royal United Services Institute (RUSI), ο οποίος υποστηρίζει ότι ο βασικός στόχος τέτοιων ενεργειών μπορεί να είναι η άσκηση οικονομικής και πολιτικής πίεσης στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
«Πιστεύω ότι πρόκειται περισσότερο για την επιβολή κόστους.
Για να πειστεί η ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία ότι το κόστος ενός πολέμου μπορεί να επιστρέψει και να επηρεάσει άμεσα τις ίδιες τις κοινωνίες της», δήλωσε ο Kaushal στο CNBC.
Κυβερνοεπιθέσεις στα σούπερ μάρκετ: Στο στόχαστρο κρίσιμες υποδομές
Τη Δευτέρα, σούπερ μάρκετ στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Σουηδία και την Ολλανδία διαπίστωσαν ότι τα συστήματα ψύξης είχαν ρυθμιστεί σε θερμοκρασίες που έφταναν ακόμη και τους 50 βαθμούς Κελσίου.
Το περιστατικό επηρέασε μεγάλες επιχειρήσεις λιανεμπορίου, μεταξύ των οποίων οι Ahold Delhaize, IKEA, Colruyt Group και Carrefour.
Είχε προηγηθεί κυβερνοεπίθεση τον Οκτώβριο, η οποία έπληξε εκατοντάδες γαλλικά σούπερ μάρκετ, προκαλώντας πυρκαγιές, υπερθέρμανση ψυγείων και αλλοίωση τροφίμων.
Τα περιστατικά αναδεικνύουν τις σημαντικές αδυναμίες που υπάρχουν στις υποδομές της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων, αλλά και τον καθοριστικό ρόλο των ιδιωτικών επιχειρήσεων στη διασφάλιση της εθνικής ανθεκτικότητας.
Ο εξοπλισμός που είναι συνδεδεμένος στο διαδίκτυο μπορεί να αποτελέσει εύκολο στόχο, επιτρέποντας σε κακόβουλους παράγοντες να προκαλέσουν πραγματικές φυσικές ζημιές μέσω ψηφιακών επιθέσεων.
Ο Fredrik Blix, ειδικός στην κυβερνοασφάλεια στη Visente και αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, δήλωσε στο CNBC ότι οι επιθέσεις στα συστήματα ψύξης των σούπερ μάρκετ δεν απαιτούσαν ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο τεχνικής εξειδίκευσης.
Όπως εξήγησε, τα ευάλωτα συστήματα ελέγχου ψύξης ήταν απευθείας συνδεδεμένα στο δημόσιο διαδίκτυο, γεγονός που επέτρεπε στους επιτιθέμενους να τα εντοπίσουν και να εκμεταλλευτούν τις αδυναμίες τους.
«Αυτές οι επιθέσεις δεν απαιτούν πραγματικά κάποια ιδιαίτερα προηγμένη τεχνογνωσία για να πραγματοποιηθούν», ανέφερε, προσθέτοντας ότι ορισμένα συστήματα προστατεύονταν μόνο με προεπιλεγμένους κωδικούς πρόσβασης ή κωδικούς που μπορούσαν εύκολα να προβλεφθούν.
«Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο φθηνό να πραγματοποιηθούν τέτοιες επιθέσεις», τόνισε ο Blix, προειδοποιώντας παράλληλα ότι η δημοσιότητα γύρω από τα περιστατικά μπορεί να ενθαρρύνει μιμητές.
«Οποιοσδήποτε μπορεί να το κάνει και δεν απαιτούνται πόροι από κάποιο κράτος ή κάτι αντίστοιχο», σημείωσε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι κυβερνοεπιθέσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία, καθώς οι κοινωνίες γίνονται ολοένα και πιο ψηφιοποιημένες και τα ευάλωτα συστήματα είναι ευκολότερα προσβάσιμα.
Παράλληλα, οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις έχουν οδηγήσει τις ευρωπαϊκές χώρες σε μεγαλύτερη επαγρύπνηση απέναντι στις απειλές υβριδικού πολέμου, ενισχύοντας τον έλεγχο από κυβερνήσεις και μέσα ενημέρωσης.
Αν και ο Blix δεν αποκλείει το ενδεχόμενο εμπλοκής κρατικού ή υποστηριζόμενου από κράτος παράγοντα, θεωρεί πιθανότερο το σενάριο κάποιος να δοκιμάζει τα όρια των συστημάτων ασφαλείας ή απλώς να επιδίδεται σε τέτοιες ενέργειες για διασκέδαση.
Υποθαλάσσια καλώδια και σαμποτάζ: Η νέα διάσταση των απειλών
Ο Sidharth Kaushal υποστηρίζει ότι τα περιστατικά δεν πρέπει να εξετάζονται μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο ενός ευρύτερου κύματος ύποπτων ενεργειών δολιοφθοράς και υβριδικών απειλών σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Σε αυτές περιλαμβάνονται και οι ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια στη Βαλτική Θάλασσα, τα οποία αποτελούν κρίσιμες υποδομές για τις τηλεπικοινωνίες και τη μεταφορά δεδομένων.
«Εάν επρόκειτο για ένα μεμονωμένο περιστατικό, θα μπορούσε κανείς να πει ότι πρέπει να το αξιολογήσουμε αυτοτελώς. Όταν όμως το εξετάζουμε μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο όλων αυτών των γεγονότων, η εικόνα γίνεται λιγότερο ξεκάθαρη», ανέφερε.
Ο ίδιος επικαλέστηκε επίσης τις απειλές θανάτου εναντίον Ευρωπαίων στελεχών της αμυντικής βιομηχανίας, καθώς και τη βόμβα που τοποθετήθηκε σε αεροσκάφος της DHL το 2024.
Μπορεί η Ευρώπη να αμυνθεί απέναντι στις νέες απειλές;
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας, καθώς εντείνονται οι αβεβαιότητες γύρω από τις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ, έπειτα από δεκαετίες ανεπαρκών επενδύσεων στην ευρωπαϊκή άμυνα.
Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι μη συμβατικές απειλές, οι οποίες μπορεί να μην οδηγούν σε ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση, αλλά έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.
Ο υβριδικός πόλεμος συνδυάζει διαφορετικές μορφές δράσης, όπως κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές και παραπληροφόρηση, με στόχο την αποσταθεροποίηση ενός αντιπάλου χωρίς να απαιτείται η έναρξη μιας συμβατικής στρατιωτικής σύγκρουσης.
Σύμφωνα με τον Kaushal, οι δυνατότητες των ευρωπαϊκών χωρών να αντιμετωπίσουν τέτοιου είδους απειλές διαφέρουν σημαντικά.
Η Φινλανδία και η Σουηδία διαθέτουν ανεπτυγμένα προγράμματα πολιτικής άμυνας, τα οποία αντανακλούν την εμπειρία τους από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.
Αντίθετα, μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών υποδομών έχει σχεδιαστεί με βασικό κριτήριο την οικονομική αποδοτικότητα και όχι την αμυντική θωράκιση.
«Όσο προχωρά κανείς προς τα δυτικά της Ευρώπης, το επίπεδο προετοιμασίας τόσο απέναντι σε υβριδικές επιθέσεις όσο και απέναντι σε απλές πυραυλικές επιθέσεις, όπως αυτές που έχουμε δει στην Ουκρανία, είναι σημαντικά χαμηλότερο», σημείωσε.
Ο Kaushal υπογράμμισε ότι κάθε επίθεση αναγκάζει τις ευρωπαϊκές χώρες να ενισχύουν σταδιακά την ανθεκτικότητά τους, φέρνοντας ως παράδειγμα την αυξημένη προσοχή του ΝΑΤΟ στις απειλές κατά υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών φυσικού αερίου μετά το σαμποτάζ στους αγωγούς Nord Stream το 2022.
Η Ευρώπη δεν έχει προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα
Η Oana Popescu-Zamfir, ανώτερη ερευνήτρια στο RUSI με εξειδίκευση στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, εκτιμά ότι τα πρόσφατα περιστατικά αποδεικνύουν πως η Ευρώπη έχει καθυστερήσει να προετοιμαστεί για απειλές που ήταν ήδη γνωστό ότι θα εμφανιστούν.
«Αργήσαμε να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα. Εξακολουθούμε να διαχωρίζουμε εννοιολογικά την ειρήνη από την περίοδο του πολέμου.
Αυτό όμως δεν ισχύει πλέον, καθώς δεν βρισκόμαστε σε πόλεμο, αλλά ούτε και σε περίοδο ειρήνης», δήλωσε.
Όπως εκτίμησε, η Ευρώπη είναι πιθανό να αντιμετωπίσει παρατεταμένες υβριδικές επιθέσεις, οι οποίες θα επιδιώκουν την επίτευξη στρατιωτικών στόχων χωρίς τη χρήση συμβατικής στρατιωτικής ισχύος.
Η Ρωσία, σύμφωνα με την ίδια, θα μπορούσε να αξιοποιήσει δίκτυα ενδιάμεσων συνεργατών και υποστηρικτών στο εσωτερικό της Ευρώπης. Ορισμένοι από αυτούς ενδέχεται να βρίσκονται υπό άμεσο έλεγχο, ενώ άλλοι μπορεί να συντονίζονται πιο χαλαρά, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την άμεση απόδοση ευθύνης στο Κρεμλίνο.
Η Popescu-Zamfir προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις σε συστήματα συνδεδεμένα στο διαδίκτυο μπορούν να προκαλέσουν τεράστιες ζημιές, επισημαίνοντας ειδικότερα τους κινδύνους για τα αποθέματα αίματος.
«Οι επιθέσεις αυτές δεν είναι κάτι εξαιρετικά εύκολο για τη Ρωσία, αλλά ούτε και επιστήμη πυραύλων», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Πρόσθεσε ότι μπορούν να προκαλέσουν τεράστια ζημιά τόσο σε πρακτικό επίπεδο όσο και σε ψυχολογικό, ενισχύοντας την αίσθηση ανασφάλειας και την πεποίθηση των πολιτών ότι δεν προστατεύονται επαρκώς.
Οι επιχειρήσεις δεν λαμβάνουν στοιχειώδη μέτρα κυβερνοασφάλειας
Ο Fredrik Blix υπογράμμισε ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να λάβουν σχετικά απλά μέτρα για να περιορίσουν την έκθεσή τους σε τέτοιου είδους επιθέσεις.
Όπως ανέφερε, πρόκειται για βασικές πρακτικές κυβερνοασφάλειας, οι οποίες θα έπρεπε να εφαρμόζονται ήδη.
«Δεν θα πρέπει να επιτρέπεται η απευθείας σύνδεση βιομηχανικών συστημάτων ελέγχου και αντίστοιχων λειτουργικών τεχνολογιών στο διαδίκτυο χωρίς την ύπαρξη κατάλληλων μηχανισμών ασφαλείας», τόνισε.
Ωστόσο, η ευθύνη για την προστασία των συστημάτων είναι κατακερματισμένη μεταξύ των κατασκευαστών εξοπλισμού, των εταιρειών συντήρησης και των αλυσίδων σούπερ μάρκετ, με αποτέλεσμα να μην είναι σαφές ποιος φέρει την τελική ευθύνη.
Ο Blix εξήγησε ότι οι εταιρείες συντήρησης συχνά δίνουν προτεραιότητα στην ευκολία, ενεργοποιώντας την εξ αποστάσεως πρόσβαση στα συστήματα, παρά τις οδηγίες ασφαλείας των κατασκευαστών.
Από την πλευρά τους, οι επιχειρήσεις λιανεμπορίου ενδέχεται να μην επιβάλλουν επαρκή πρότυπα κυβερνοασφάλειας στους προμηθευτές τους.
«Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι στην πραγματικότητα δεν κάνουμε τίποτα», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι αρμόδιοι αναλώνονται σε έγγραφα και αξιολογήσεις κινδύνου, χωρίς να προχωρούν σε ουσιαστικές ενέργειες.
Κοινωνική δυσαρέσκεια και οικονομική πίεση: Το δεύτερο μέτωπο αποσταθεροποίησης
Παράλληλα με τις απειλές στον κυβερνοχώρο και τις ύποπτες ενέργειες δολιοφθοράς, η Ευρώπη αντιμετωπίζει εκτεταμένες κοινωνικές αναταραχές τους τελευταίους μήνες.
Το αυξημένο κόστος διαβίωσης, η ακρίβεια και η δυσαρέσκεια απέναντι στις κυβερνήσεις ενισχύουν την πολιτική πίεση, καθώς τα νοικοκυριά δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις καθημερινές οικονομικές τους υποχρεώσεις.
Ο Alexander Anderson, πρόεδρος και διευθυντής πολιτικής του Centre for International Security and Economic Strategy, προειδοποίησε ότι οι εσωτερικές πολιτικές και οικονομικές εντάσεις μπορούν να προσφέρουν ευκαιρίες σε ξένους αντιπάλους να ενισχύσουν τις κοινωνικές διαιρέσεις.
Όπως δήλωσε στο CNBC, επιχειρήσεις επιρροής από τη Ρωσία και ενδεχομένως την Κίνα μπορεί να επιδιώκουν να ενισχύσουν αυτές τις αντιθέσεις.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως κάθε κοινωνική διαμαρτυρία σε ξένη παρέμβαση.
«Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να μην απορρίπτουμε τις πραγματικές εγχώριες κοινωνικές δυσαρέσκειες ως αποτέλεσμα ξένης παρέμβασης.
Κάτι τέτοιο ενέχει τον κίνδυνο να παρερμηνεύσουμε τόσο τις αιτίες της πολιτικής αστάθειας όσο και τους τρόπους με τους οποίους εχθρικοί παράγοντες επιχειρούν να την εκμεταλλευτούν», ανέφερε.
Γαλλία, Ισπανία και Γερμανία αντιμέτωπες με κοινωνική αναταραχή
Στη Γαλλία, εβδομάδες πανεθνικών διαδηλώσεων, ταραχών και απεργιών έχουν αυξήσει την πίεση στην κυβέρνηση, δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες περιορισμού των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και εντείνοντας τις ήδη υπάρχουσες πολιτικές διαιρέσεις.
Στην Ισπανία, οι διαδηλώσεις και το κοινοβουλευτικό αδιέξοδο γύρω από την κρίση στην αγορά κατοικίας οδήγησαν τον πρωθυπουργό Pedro Sanchez στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών.
Οι εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τις 29 Νοεμβρίου, ενώ το ακροδεξιό κόμμα Vox αναμένεται να ενισχύσει τις δυνάμεις του, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για την παραμονή της αριστερής κυβέρνησης Sanchez στην εξουσία.
Αναταραχές λόγω της αύξησης του κόστους διαβίωσης έχουν καταγραφεί τις τελευταίες εβδομάδες και στη Γερμανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Αλβανία.
Την Παρασκευή, διαδηλωτές στο Άμστερνταμ επιχείρησαν να εισέλθουν σε κέντρο δεδομένων της Microsoft, σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters.
Τα περιστατικά αυτά αποτυπώνουν την αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια, η οποία σε συνδυασμό με τις εξωτερικές απειλές δημιουργεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Ακρίβεια, ενεργειακό κόστος και δημοσιονομικά ελλείμματα περιορίζουν τις κυβερνήσεις
Την ίδια στιγμή, οι υψηλές τιμές ενέργειας, ο επίμονος πληθωρισμός, η υποτονική οικονομική ανάπτυξη και τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση.
Το αυξημένο κόστος δανεισμού περιορίζει τα δημοσιονομικά περιθώρια των κυβερνήσεων, οι οποίες διαθέτουν πλέον λιγότερες δυνατότητες για να στηρίξουν τα νοικοκυριά που δοκιμάζονται από την ακρίβεια.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα πολυεπίπεδο πρόβλημα ασφάλειας και οικονομικής σταθερότητας.
Από τη μία πλευρά, οι κυβερνοεπιθέσεις, οι δολιοφθορές και οι υβριδικές επιχειρήσεις δημιουργούν νέες απειλές για κρίσιμες υποδομές και δημόσιες υπηρεσίες.
Από την άλλη, η κοινωνική δυσαρέσκεια, η πολιτική πόλωση και οι περιορισμένες δημοσιονομικές δυνατότητες δυσχεραίνουν την αντίδραση των κυβερνήσεων.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει μια συμβατική στρατιωτική απειλή, αλλά κατά πόσο είναι προετοιμασμένη να αντέξει έναν παρατεταμένο υβριδικό πόλεμο, στον οποίο το πεδίο αντιπαράθεσης μπορεί να είναι ένα σούπερ μάρκετ, ένα νοσοκομείο, ένα αεροδρόμιο ή ένα δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών.
www.bankingnews.gr
