Αν αμφισβητηθεί η αξιοπιστία της δέσμευσης του Υπουργείου Οικονομικών ως προς τις πληρωμές, θα προκληθεί όλεθρος σε μια σειρά από παγκόσμιες αγορές
Ηπαγκόσμια οικονομία έχει πληγεί από δύο τεράστια σοκ μέσα σε τρία χρόνια. Ίσως πρόκειται να υποστεί ένα τρίτο, αυτή τη φορά υπό τη μορφή μιας κρίσης χρέους των ΗΠΑ.
Από την Hanna Ziady/CNN
Μετά την πανδημία της Covid-19, και τον πρώτο μεγάλο πόλεμο στην Ευρώπη από το 1945, η αδυναμία της αμερικανικής κυβέρνησης να πληρώσει τους λογαριασμούς της καταδιώκει τώρα τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Για τους περισσότερους, είναι αδιανόητο, ίσως επειδή οι συνέπειες θα είναι τρομακτικές. Και μπορεί να μην συμβεί ποτέ –υπήρξαν ενδείξεις την Παρασκευή ότι οι διαπραγματεύσεις στην Ουάσιγκτον για την αύξηση του ανώτατου ορίου που μπορεί να δανειστεί η αμερικανική κυβέρνηση είχαν μια νέα δυναμική. Αλλά αν συμβεί, θα μπορούσε να κάνει την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008 να φαίνεται σαν μια βόλτα στο πάρκο.
Οι συνέπειες από μια χρεοκοπία των ΗΠΑ θα ήταν «ένα εκατομμύριο» φορές χειρότερο, λέει ο Danny Blanchflower, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Ντάρτμουθ και πρώην στέλεχος στην Τράπεζα της Αγγλίας. «Τι θα συμβεί αν ο μεγαλύτερος οικονομικός μονόλιθος στον κόσμο δεν μπορεί να πληρώσει τους λογαριασμούς του; Οι συνέπειες θα είναι τρομακτικές».
Η πεποίθηση ότι η κυβέρνηση της Αμερικής θα πληρώσει έγκαιρα τους πιστωτές της στηρίζει την ομαλή λειτουργία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Καθιστά το δολάριο το αποθεματικό νόμισμα του κόσμου και τους τίτλους του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ το θεμέλιο των αγορών ομολόγων παγκοσμίως.
«Αν αμφισβητηθεί η αξιοπιστία της δέσμευσης του Υπουργείου Οικονομικών ως προς τις πληρωμές, μπορεί να προκαλέσει όλεθρο σε μια σειρά από παγκόσμιες αγορές», δηλώνει ο Maurice Obstfeld, ανώτερος συνεργάτης στο Peterson Institute for International Economics, μια δεξαμενή σκέψης στην Ουάσιγκτον.
Κατά τη διάρκεια της αντιπαράθεσης του 2011 σχετικά με την αύξηση του ανώτατου ορίου χρέους των ΗΠΑ, ο δείκτης S&P 500 των κορυφαίων μετοχών των ΗΠΑ σημείωσε βουτιά άνω του 15%. Ο δείκτης συνέχισε να πέφτει ακόμη και μετά την επίτευξη συμφωνίας, η οποία συνέβη λίγες ώρες πριν η κυβέρνηση ξεμείνει από κεφάλαια.
Οι χρηματιστηριακές αγορές έχουν σε μεγάλο βαθμό αγνοήσει το σενάριο μιας πιθανής χρεοκοπίας μέχρι στιγμής, ακόμη και όταν πλησιάζει η λεγόμενη X-date της 5ης Ιουνίου. Τότε είναι που η κυβέρνηση, ανίκανη να δανειστεί περισσότερα, θα μπορούσε να ξεμείνει από χρήματα, σύμφωνα με την Υπουργό Οικονομικών Janet Yellen, η οποία παρείχε ένα ενημερωμένο χρονοδιάγραμμα την Παρασκευή το απόγευμα. Η Yellen εξακολουθεί να πιστεύει ότι μια συμφωνία θα επιτευχθεί εγκαίρως.
«Μία από τις ανησυχίες που έχω είναι ότι ακόμη και ενόψει μιας συμφωνίας -όταν συμβεί κάτι τέτοιο- μπορεί να υπάρξει σημαντική αναστάτωση στις χρηματοπιστωτικές αγορές», ανέφερε την Τετάρτη.
Ο οίκος Fitch έχει ήδη θέσει την πιστοληπτική ικανότητα της Αμερικής του τριπλού Α, την υψηλότερη βαθμολογία της, σε επιφυλακή για πιθανή υποβάθμιση λόγω της κατάστασης. Η συγκεκριμένη κίνηση θύμισε το 2011, όταν ο S&P υποβάθμισε τις Ηνωμένες Πολιτείες από «AAA» σε «AA+». Ο S&P δεν έχει ακόμη αποκαταστήσει αυτή την τέλεια πιστοληπτική ικανότητα, για περισσότερο από μια δεκαετία αργότερα.
Οποιαδήποτε υποβάθμιση, όσο μικρή κι αν είναι, επηρεάζει την τιμολόγηση τρισεκατομμυρίων δολαρίων του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ και προκαλεί αύξηση του μελλοντικού κόστους δανεισμού. Οι αποδόσεις των βραχυπρόθεσμων γραμματίων του Δημοσίου έχουν ήδη αυξηθεί και τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ έχουν εκτιναχθεί εν μέσω της αβεβαιότητας.
Απο το κακό σενάριο στο χειρότερο
Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο για μια χρεοκοπία των ΗΠΑ, καθιστώντας αδύνατη την πρόβλεψη του πώς θα εξελιχθεί και δύσκολο για τα ιδρύματα να προετοιμαστούν.
Αυτό τόνισε σε σχόλιο του αυτή την εβδομάδα ο επικεφαλής ενός από τους μεγαλύτερους δανειστές στον κόσμο. Ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας David Malpass είπε στην Julia Chatterley του CNN ότι το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα δεν διαθέτει «ειδική αίθουσα πολέμου» για να διαχειριστεί την απειλή. «Δεν περιμένω χρεoκοπία», πρόσθεσε.
Ένα τέτοιο «δωμάτιο πολέμου» υπάρχει στην JPMorgan Chase. Ο Διευθύνων Σύμβουλος Jamie Dimon είπε στο Bloomberg νωρίτερα αυτό το μήνα ότι η τράπεζα πραγματοποιούσε εβδομαδιαίες συναντήσεις για να προετοιμαστεί για μια πιθανή χρεοκοπία των ΗΠΑ και ότι από τις 21 Μαΐου αναμένονταν να συνεδριάζει κάθε μέρα.
Για τον Carsten Brzeski, παγκόσμιο επικεφαλής μακροοικονομικής έρευνας στην ολλανδική τράπεζα ING, δεν μπορεί να υπάρξει «αυτόματη αντίδραση» σε μια τέτοιου είδους καταστροφή.
Σε ένα σενάριο που σκιαγράφησε ο Brzeski, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να αποφύγουν μια τεχνική χρεοκοπία για μερικές εβδομάδες συνεχίζοντας να πληρώνουν τους κατόχους ομολόγων σε βάρος άλλων στοιχείων του προϋπολογισμού, όπως οι δαπάνες για παροχές κοινωνικής ασφάλισης και υγειονομική περίθαλψη. Πρόκειται για αυτό που η Moody’s Analytics αποκαλεί «παραβίαση» του ανώτατου ορίου χρέους. Μια παραβίαση δεν είναι τόσο σοβαρή όσο μια αθέτηση, η οποία θα συνέβαινε μόνο εάν το Υπουργείο Οικονομικών δεν κατέβαλε έγκαιρα πληρωμές που να αφορούν το χρέος.
Οι αγορές θα εξακολουθούσαν να ταράζονται σε ένα τέτοιο σενάριο, αλλά δεν θα πυροδοτούσε «τη μητέρα όλων των κρίσεων», ανέφερε ο Brzeski. Ωστόσο, εάν ένας τίτλος του Υπουργείου Οικονομικών χρεοκοπούσε, αυτό θα πυροδοτούσε «άμεσο πανικό στην αγορά», σημειώνει ο Obstfeld του Ινστιτούτου Peterson.
Οικονομολόγοι της Moody’s Analytics πιστεύουν ότι ακόμη και σε περίπτωση «παραβίασης» που δεν θα διαρκούσε για περισσότερο από μία εβδομάδα, το ΑΕΠ των ΗΠΑ θα μειωνόταν κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες και θα εξαφανιζόντουσαν 1,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Σε μία ανάλυση τους αυτό το μήνα, έδωσαν μια πιθανότητα 10% να συμβεί κάτι τέτοιο, προσθέτοντας ότι είναι πολύ πιθανό να είναι σύντομη.
Εάν το πολιτικό αδιέξοδο συνεχιστεί μέχρι το καλοκαίρι, με το Υπουργείο Οικονομικών να δίνει προτεραιότητα στις πληρωμές του χρέους σε σχέση με άλλα υποχρεώσεις, «το πλήγμα στην οικονομία [των ΗΠΑ] θα ήταν καταιγιστικό», έγραψαν. Το ΑΕΠ θα βυθίζονταν κατά 4,6%, κοστίζοντας 7,8 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Οι τιμές των μετοχών θα κατέρρεαν, θα εξαφανιζόντουσαν 10 τρισεκατομμύρια δολάρια από τον πλούτο των νοικοκυριών και το κόστος δανεισμού θα εκτοξευόταν.
Μια βαθιά ύφεση στις Ηνωμένες Πολιτείες, που προκαλείται από μια παρατεταμένη παραβίαση ή μια χρεοκοπία των ΗΠΑ, θα βύθιζε και την παγκόσμια οικονομία.
Σε οποιοδήποτε από αυτά τα σενάρια, εάν τα επιτόκια αυξάνονταν στα αμερικανικά ομόλογα -τα οποία χρησιμοποιούνται για την τιμολόγηση αμέτρητων χρηματοοικονομικών προϊόντων και συναλλαγών σε όλο τον κόσμο- τότε το κόστος δανεισμού θα εκτοξευόταν παντού. Ο οικονομικός πανικός θα προκαλούσε το πάγωμα των πιστωτικών αγορών και τη βουτιά των χρηματιστηρίων.
Οι επενδυτές, που παραδοσιακά αγοράζουν ομόλογα σε περιόδους κρίσης, θα μπορούσαν να τα απορρίψουν και να στραφούν σε μετρητά. Την τελευταία φορά που συνέβη, όταν η πανδημία του κορωνοϊού εκτυλισσόταν τον Μάρτιο του 2020, η Federal Reserve χρειάστηκε να λάβει έκτακτα μέτρα για να αποφύγει μια πλήρη κρίση ρευστότητας. Μείωσε τα επιτόκια, προχώρησε σε ένα πάρτυ αγοράς ομολόγων πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, πρόσφερε τεράστιες ενέσεις μετρητών στους δανειστές και άνοιξε πιστωτικές γραμμές για ξένες κεντρικές τράπεζες προκειμένου να διατηρήσει τη ροή των δολαρίων μέσω του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Ωστόσο, τα ίδια μέτρα ενδέχεται να αποτύχουν εάν αμφισβητηθεί η πιστοληπτική ικανότητα της κυβέρνησης των ΗΠΑ.
«Δεν είναι σαφές αν σε μια κρίση χρεοκοπίας του Υπουργείου Οικονομικών η Fed θα μπορούσε να κάνει αρκετά ακόμη και με το είδος των προσπαθειών που κατέβαλε τον Μάρτιο του 2020», λέει ο Obstfeld. «Θα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια για τη σταθεροποίηση της αγοράς και αυτή η προσπάθεια θα μπορούσε κάλλιστα να είναι εν μέρει επιτυχής… ή καθόλου επιτυχημένη».
Ο Neel Kashkari, πρόεδρος της Federal Reserve Bank of Minneapolis, είναι ακόμη πιο απαισιόδοξος. Η Fed «δεν έχει την ικανότητα να προστατεύσει την οικονομία των ΗΠΑ από την αρνητική πλευρά μιας χρεοκοπίας», είπε στην Poppy Harlow του CNN αυτή την εβδομάδα. «Μια χρεοκοπία θα ήταν ένα μήνυμα προς τους επενδυτές σε όλο τον κόσμο για τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στην Αμερική», πρόσθεσε.
Η ειδική δύναμη του δολαρίου
Ακόμα κι αν η εμπιστοσύνη στις Ηνωμένες Πολιτείες εξατμιστεί, η ζημιά στο δολάριο θα μπορούσε να είναι περιορισμένη. Το 2011, το νόμισμα ενισχύθηκε καθώς το σοκ της υποβάθμισης του S&P ώθησε τους επενδυτές να σπεύσουν σε ασφαλή περιουσιακά στοιχεία, όπως τα αμερικάνικα δολάρια. Ο εξέχων ρόλος του νομίσματος στην παγκόσμια οικονομία αφήνει τους επενδυτές με λίγες εναλλακτικές λύσεις σε μια κρίση —ακόμη και όταν αυτή προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μεταξύ 1999 και 2019, το δολάριο αντιπροσώπευε το 96% των εμπορικών τιμολογίων στην Αμερική, το 74% στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού και το 79% στον υπόλοιπο κόσμο, σύμφωνα με τη Fed. Τα πράσινα χαρτονομίσματα αποτελούσαν το 60% των γνωστοποιηθέντων συναλλαγματικών διαθεσίμων παγκοσμίως το 2021, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων διακρατείται με τη μορφή ομολόγων των ΗΠΑ. Το δολάριο είναι επίσης το κυρίαρχο νόμισμα στη διεθνή τραπεζική.
«Το επιχείρημα υπέρ του [του δολαρίου] είναι ότι πραγματικά δεν υπάρχει άλλο μέρος για να πάει…», δηλώνει ο Randy Kroszner, πρώην διοικητής της Fed και τώρα καθηγητής οικονομικών στο University of Chicago Booth School of Business.
Τελικά, το ίδιο επιχείρημα θα μπορούσε να βοηθήσει στη στήριξη της αγοράς του αμερικανικού Δημοσίου των 24 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, η οποία είναι μια τάξη μεγέθους μεγαλύτερη από οποιαδήποτε αγορά κρατικών ομολόγων παρόμοιας πιστοληπτικής ικανότητας.
«Απλώς δεν υπάρχουν αρκετά ασφαλή περιουσιακά στοιχεία διαθέσιμα για τους επενδυτές για να αποχωρήσουν από τα ομόλογα», δηλώνει ο Josh Lipsky, ανώτερος διευθυντής του Κέντρου Γεωοικονομικής του Ατλαντικού Συμβουλίου.
Αλλά ακόμα κι αν το δολάριο και τα ομόλογα απολαμβάνουν κάποια προστασία λόγω του μεγάλου ρόλου τους στο διεθνές εμπόριο και τα χρηματοοικονομικά, αυτό δεν σημαίνει ότι οι επιπτώσεις από μια χρεοκοπία των ΗΠΑ δεν θα είναι σοβαρές. «Το συμπέρασμα», λέει ο Lipsky, «είναι ότι σε περίπτωση χρεοκοπίας, ακόμη και αν το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ πετύχει μια βραχυπρόθεσμη νίκη, όλοι -συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ- θα εξακολουθουν να χάνουν».
— Ο Robert North συνέβαλε στo ρεπορτάζ.
