Οι Τρείς Πυλώνες για την ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης στην Ευρωζώνη
Ορισμοί: α) Προσωρινό Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), β) Μόνιμος Ευρωπαϊκός Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM-EΜΣ), γ) Ενιαίος εποπτικός μηχανισμός τραπεζών της ΕΕ (ΕΕΜ).
A) Ίδρυση (Ευρωπαικού) Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (ΕΕΜ) των τραπεζών στην Ευρωζώνη (υπό την ECB) (λειτουργεί από την 4/11/2014).
B) Ίδρυση (Ευρωπαικού) Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης των τραπεζών (Single ResolutionMechanism-SRM) (λειτουργεί από την 1/1/2016).
Γ) Ίδρυση (Ευρωπαικού) Κοινού Ταμείου Εξυγίανσης (Single Resolution Fund-SRF) των τραπεζών (στα πλαίσια του ESM ή της ECB) (λειτουργεί από την 1/1/2016). Τα κεφάλαια του Ταμείου (SRF) θα προέρχονται από συνεισφορές των ιδιωτικών τραπεζών και θαεγγυάται γι αυτό η ECB. Τα κεφάλαια του SRF, ανέρχονται στα 55 δις. κι αντιπροσωπεύουν το 1% των καλυμμένων καταθέσεων των συμμετεχόντων σε αυτό ευρωπαικών ιδιωτικών τραπεζών και δι` αυτών θα ανακεφαλαιοποιεί τις τράπεζες και θα εγγυάται τις καταθέσεις.
Μετά την πολιτική συμφωνία το Μάρτιο του 2013 για το θεσμικό πλαίσιο που θα διέπει τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό (ΕΕΜ) (Πρώτος Πυλώνας της Τραπεζικής Ευρωπαικής Ένωσης), η νομική θεσμοθέτησή του ολοκληρώθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2013 με την υιοθέτηση δύο κανονισμών από το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών:
1) i) Ο ΕΕΜ θα τεθεί σε ισχύ έως το τέλος του 2014 και η ενεργοποίησή του θα επιτρέψει, υπό προϋποθέσεις, την απευθείας ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM).
Προηγουμένως, στις 20 Ιουνίου 2013, η Ευρωομάδα είχε καταλήξει σε Νομισματική Πολιτική συμφωνία επί των γενικών αρχών με βάση τις οποίες οESM θα μπορεί να προβαίνει στην απευθείας ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών (αρ. 15 του Καταστατικού του). Σύμφωνα με τις γενικές αρχές, η ενεργοποίηση του εργαλείου αυτού, που έχει συνολικό όριο 60 δισεκ. ευρώ, θα γίνεται εφόσον συντρέχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις που καθιστούν την συμμετοχή του ESM απαραίτητη για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της ζώνης του ευρώ, αλλά και με την συμμετοχή των κρατών-μελών δια των (ιδιωτικών- τραπεζικών) κεφαλαίων του Εθνικού Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης εκάστου κράτους-μέλους που αιτούνται την ανακεφαλαιοποίηση, ώστε να υπάρχει επιμερισμός επιβάρυνσης μεταξύ του κράτους-μέλους και του ESM (αυτό ήδη ισχύει με το άρ. 15 του Καταστατικού του ESM του Δεκεμβρίου 2014), ii) Επιπλέον, στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών για την τραπεζική ένωση το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ συμφώνησε στις 27 Ιουνίου 2013 σε σχέδιο οδηγίας για το θεσμικό πλαίσιο που θα διέπει την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων με στόχο την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έως το τέλος του 2013 και την επίσημη έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις αρχές του 2014. Το σχέδιο οδηγίας προβλέπει σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων τραπεζικών κρίσεων σε τρία στάδια: Πρόληψη, Έγκαιρη Επέμβαση και Εξυγίανση και αποτελεί το πρώτο βήμα για τον Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης(Single Resolution Mechanism-SRM), ο οποίος λειτουργεί από την 1/1/2016.
Η προτεινόμενη Οδηγία στοχεύει να διασφαλίσει ότι το κόστος της εξυγίανσης των χρεοκοπημένων τραπεζών θα βαρύνει κυρίως τους μετόχους και τους πιστωτές τους και όχι τους φορολογουμένους (bail in). Ειδικότερα, η πρόταση Οδηγίας προβλέπει, μεταξύ άλλων και το μέτρο «διάσωσης με ίδια μέσα» (bail in), κατ’ αρχάς σε ένα περιβάλλον όπου κάθε κράτος-μέλος διατηρεί τη δική του Εθνική Αρχή Εξυγίανσης και το δικό του αντίστοιχοΕθνικό Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης. Όταν θα εφαρμόζεται αυτό το μέτρο, οι καταθέτες που είναι φυσικά πρόσωπα ή μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα αντιμετωπίζονται προνομιακά έναντι των υπόλοιπων μετόχων και πιστωτών της τράπεζας. Αναμφισβήτητα, οι καταθέσεις μέχρι 100.000 ευρώ θα είναι πλήρως εγγυημένες, καθώς τυχόν ζημία που θα έπρεπε να επωμιστούν, στο πλαίσιο της διαδικασίας της εξυγίανσης, θα απορροφάται από τα Ταμεία Εγγύησης Καταθέσεων των κρατών-μελών (στην Ελλάδα, με τον ν. 3746/2009 (ΦΕΚ Α` 27/16-2-2009), οι καταθέσεις εγγυώνται από το Εθνικό Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων-ΤΕΚΕ, νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, χρηματοδοτούμενο αποκλειστικά από τις ιδιωτικές τράπεζες εκάστου κράτους-μέλους της Ευρωζώνης). Η εξυγίανση θα χρηματοδοτείται (π.χ. παροχή εγγυήσεων σε πιθανούς αγοραστές ενός πιστωτικού ιδρύματος υπό εξυγίανση, κατ’ εξαίρεση κάλυψη ζημιών, παροχή κεφαλαίου) από το Εθνικό (πρώτα) και το Ενιαίο Ευρωπαικό Ταμείο Εξυγίανσης (και τον ESM), στο οποίο θα συνεισφέρουν εκ των προτέρων (όχι δηλ. μόνο μετά την κατάρρευση τράπεζας) τα πιστωτικά ιδρύματα, εξασφαλίζοντας έτσι σχετική επάρκεια πόρων. Εάν αποδειχθεί ότι αυτό δεν είναι αρκετό, το σχέδιο Κανονισμού προβλέπει τη δυνατότητα τα πιστωτικά ιδρύματα να καταβάλλουν έκτακτες εισφορές ή ακόμη και το δανεισμό του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης από τρίτους (όπως εθνικές κυβερνήσεις, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κ.ά.). Πάντως, με την εφαρμογή της αρχής της διάσωσης με ίδια μέσα (bail in), δεν θα κινητοποιούνται κεφάλαια από το Εθνικό ή Ευρωπαικό Ταμείο Εξυγίανσης, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων δανειακών πόρων που αυτά θα είναι δυνατόν να αντλήσουν, για να καλυφθούν ζημίες σε περίπτωση πτώχευσης πιστωτικού ιδρύματος (συνεπώς οι φορολογούμενοι δεν θα επιβαρύνονται ούτε καν προσωρινά), εάν προηγουμένως δεν απομειωθεί η αξία των απαιτήσεων κατά πρώτον των μετόχων του πιστωτικού ιδρύματος και κατά δεύτερον των ανασφάλιστων και άλλων επιλεγμένων πιστωτών κλπ, iii) Στις 15 Νοεμβρίου 2013 το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ συζήτησε την πρόταση κανονισμού για τη δημιουργία (Ευρωπαικό) Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης (Single Resolution Mechanism-SRM), συμπεριλαμβανομένου ενός (Ευρωπαικό) Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης (SingleResolution Fund-SRF), με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία στο Συμβούλιο έως το τέλος του 2013. Ο (Ευρωπαικός) Eνιαίος Mηχανισμός Eξυγίανσης-SRM και το (Ευρωπαικό) Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης-SRF θα καλύπτoυν όλες τις τράπεζες των κρατών-μελών της ζώνης του ευρώ και όσων κρατών-μελών της ΕΕ επιθυμούν να συμμετάσχουν και αναμένεται να λειτουργήσουν από τον Ιανουάριο του 2016, iii) Αναφορικά με τα τραπεζικά θέματα, στις 14 και 15 Νοεμβρίου 2013 η Ευρωομάδα και το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ συζήτησαν επίσης τις δυνατότητες των εθνικών ανασταλτικών μηχανισμών (backstops), εν όψει και των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests) των τραπεζών από την ECB που θα πραγματοποιηθούν το 2014. Σύμφωνα με την απόφαση αυτή του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ, στην περίπτωση που διαπιστωθεί έλλειμμα κεφαλαίου σε συνέχεια των ασκήσεων προσομοίωσης (stress tests), θα υφίσταταιδυνατότητα άμεσης ανακεφαλαιοποίησης τραπεζών από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM). Επί του παρόντος η νομοθετική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συζητείται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ελπίζεται ότι μέχρι το τέλος του 2013 θα έχει επιτευχθεί σχετική πολιτική συμφωνία μεταξύ των Υπουργών Οικονομικών. Σύμφωνα με την απόφαση του
Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ, στην περίπτωση που διαπιστωθεί έλλειμμα κεφαλαίου σε συνέχεια των ασκήσεων προσομοίωσης (stress tests), θα πρέπει κατ’ αρχήν να διερευνηθεί η δυνατότητα άντλησης κεφαλαίων από ιδιωτικούς πόρους. Εφόσον δεν επιτευχθεί επαρκής χρηματοδότηση μέσω των αγορών, οι τράπεζες θα ανακεφαλαιοποιηθούν κάνοντας χρήση, κατά πρώτον, των κρατικών εργαλείων ανακεφαλαιοποίησης (Εθνικό) Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης), με βάση τους ευρωπαϊκούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων. Κατά δεύτερον, στην περίπτωση που τα κρατικά μέσα διασφάλισης δεν επαρκούν, θα ενεργοποιηθούν τα σχετικά ευρωπαϊκά εργαλεία και, συγκεκριμένα για τα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), ο οποίος, εφόσον έχει ενεργοποιηθεί o Eνιαίος Eποπτικός Mηχανισμός (ΕΕΜ) (από 4/11/2014), θα μπορεί να προβεί στην απευθείας ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών (ήδη αυτό ισχύει με το αρ. 15 του Καταστατικού του ESM του Δεκεμβρίου 2014).
2) Τέλος, στις 19 Νοεμβρίου 2013 εγκρίθηκε επισήμως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το πολυετές δημοσιονομικό σχέδιο της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020. Το σχέδιο προβλέπει τη διοχέτευση περίπου 1 τρισεκ. ευρώ, με προτεραιότητα σε επενδύσεις με στόχο τηνανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».Για την Ελλάδα αναμένονται για την περίοδο 2014-2020 16,3 δισεκ. ευρώ από τα διαρθρωτικά ταμεία, καθώς και περίπου 18 δισεκ. ευρώ (τρέχουσες τιμές) για αγροτικές εισοδηματικές ενισχύσεις και κονδύλια για την αναδιάρθρωση της υπαίθρου.
Σχόλιο: 1) Οι παραπάνω «Τρείς Πυλώνες της Τραπεζικής Ένωσης» , καταργούν ουσιαστικά την «Αρχή της Εθνικοποίησης των Τραπεζικών Κεφαλαιακών Αναγκών (ζημιών)» και διαρρυγνύουν (σε μεγάλο βαθμό) τον «θανάσιμο» εναγκαλισμό δημοσίου και ιδιωτικών τραπεζών για τον λόγο ότι από την 1/1/2016 Ιδρύεται το Ενιαίο Ευρωπαικό Ταμείο Εξυγίανσης-SRF (στα πλαίσια του ESM) που εγγυάται τις τραπεζικές καταθέσεις και ανακεφαλαιοποιεί τις χρεοκοπημένες τράπεζες χωρίς την συμμετοχή του δημοσίου, 2) Οι παραπάνω αρχές της Τραπεζικής Ένωποίησης, άρχονται μέσα σε ένα γενικότερο πρόγραμμα για μια πλήρη οικονομική και πολιτική ένωση της Ευρώπης («Ευρωπαικής ομοσπονδοποίησης»).
Δημ. Αντωνίου, ιατρός, Πρόεδρος της «ΕΛΠΙΔΑΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ»
