Η Άμυνα των Ελληνικών Νήσων: Ο Γόρδιος Δεσμός στο Αιγαίο
Κάθε φορά που προκύπτει κάποια κρίση στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου, οι εμπλεκόμενοι έλληνες πολιτικοί παίζουν το παιχνίδι των εντυπώσεων χωρίς κάποιο συγκεκριμένο πλαίσιο και μακρόπνοο σχεδιασμό, ενώ σε στρατιωτικό επίπεδο ενεργοποιούνται οι αρμόδιοι του σχεδιασμού της άμυνας, ψάχνοντας τρόπους νέους τρόπους καλύτερης αντιμετώπισης. Παρότι όμως η διαφοροποίηση της τουρκικής στάσης στο Αιγαίο δημιουργεί έντονο προβληματισμό σε στρατιωτικό επίπεδο, τις περισσότερες φορές δεν χαίρει της ίδιας προσοχής από την πολιτική ηγεσία.
Ωστόσο, η τουρκική προκλητικότητα στο Αιγαίο, δεν είναι κάτι νέο που οφείλεται στην επιθετική νέο- οθωμανική Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά έχεις ρίζες στην κεμαλική Τουρκία της δεκαετίας του ΄70. Υπάρχει λοιπόν μια συγκεκριμένη πολιτική από την πλευρά της Τουρκίας σε ότι αφορά το θαλάσσιο χώρο του Αρχιπελάγους, η οποία άσχετα με τις αλλαγές στην τουρκική πολιτική σκηνή ακολουθεί συγκεκριμένο πλαίσιο και το μόνο που αλλάζει είναι η ένταση και η συχνότητα. Η εν λόγω στάση της Τουρκίας, δημιουργεί ερωτήματα στην ελληνική πλευρά τα οποία όμως ουδέποτε αξιολογήθηκαν μέσω μιας εις βάθος ανάλυσης. Η λογική αυτή οδήγησε στις περασμένες δεκαετίες σε στερεότυπες λύσεις, οι οποίες λίγο διαφέρουν μεταξύ τους.
Δυστυχώς, οι λύσεις αυτές στηρίχτηκαν σε έτοιμες συνταγές, που εφαρμόζονταν σε ηπειρωτικούς χώρους, χωρίς να ληφθεί σοβαρά υπόψη η ιδιομορφία του ελληνικού νησιωτικού χώρου. Παρά τις όποιες βελτιώσεις, η έλλειψη διακλαδικότητας και η επιμονή των Γενικών Επιτελείων σε αυτόνομες λύσεις καθώς και η έλλειψη ενός ενιαίου και στέρεου συστήματος αντιμετώπισης κρίσεων (με κύριο κορμό το αντίστοιχο του ΥΠΕΞ) και ενός αποτελεσματικού συστήματος στρατιωτικών πληροφοριών, συνδεδεμένο με το σύστημα κρίσεων, άφησαν κενά, τα οποία εκμεταλλεύτηκε και εκμεταλλεύεται ο αντίπαλος εδώ και δεκαετίες.
Οι πρόσφατες συστηματικές και επαναλαμβανόμενες τουρκικές προκλήσεις στη περιοχή των Δωδεκανήσων και κύρια στα μικρονήσια πέριξ της Καλύμνου (Γλαρονήσια, Καλαβρός, Άγιος Νικόλαος και Άγιος Ανδρέας, Πλάτη, Ίμια, κ.α.), σε συνδυασμό με αυτές που γίνονται στο κεντρικό Αιγαίο, δείχνουν καθαρά τις τουρκικές επιδιώξεις. Σε ότι αφορά την απραξία, αυτή ποτέ δεν αποδείχτηκε ο καλύτερος σύμβουλος για το μέλλον γιατί η μείωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων έρχεται συνήθως σταδιακά με μορφή παράλυσης από τα άκρα προς το κεφάλι, όπως έλεγε και ο αείμνηστος Κονδύλης.
Είναι πλέον φανερό ότι η Τουρκία δεν θα ενεργήσει με επιθετικές ενέργειες όπως θεωρούσε η στρατιωτική ηγεσία τη δεκαετία του ΄70, αλλά με εδραίωση της κατάστασης μέσα από καθημερινές πρακτικές, στα ευαίσθητα σημεία της περιοχής του Αιγαίου. Σε ότι αφορά την αντιμετώπιση και εξουδετέρωση της υφέρπουσας απειλής, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με νέο σχεδιασμό που θα οδηγήσει σε νέες λύσεις. Τα πολυχρησιμοποιημένα μοντέλα, δεν αποδίδουν στο σύγχρονο πεδίο αντιπαραθέσεως. Μόνο αυτοί που γεννούν σκέψη θέτουν ερωτήματα και ψάχνουν απαντήσεις, ενώ όσοι κατέχονται από αδράνεια και μόνιμο φόβο, ψάχνουν μόνο έτοιμες απαντήσεις σε ερωτήματα που τους θέτουν συνήθως άλλοι, όταν παρουσιασθεί η κρίση. Δηλαδή κατόπιν εορτής, που λέγει και ο θυμόσοφος ελληνικός λαός…
ΤΑ ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΚΑΙ Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ
Η άμυνα των νήσων είναι ένα ζήτημα μείζονος σημασίας για την χώρα μας αλλά σε διεθνές επίπεδο θεωρείται ως σπατάλη δυνάμεων σύμφωνα με την νέα μορφή πολέμου που επικεντρώνεται σε οικονομικά δεδομένα. Άλλωστε, μετά την λήξη του δεύτερου μεγαλύτερου πολέμου της ανθρωπότητας (Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος) οι μεγάλες δυνάμεις εστιάζουν στις επιθετικές επιχειρήσεις κατάληψης νήσων και όχι στην προστασίας τους, για τον απλό λόγο ότι δεν απειλείται η εθνική του ακεραιότητα από τη κατάληξη νήσων από εχθρικές δυνάμεις, όπως συμβαίνει στην ελληνική περίπτωση. Ειδικότερα, μετά το 1974 και την περίπτωση της Κύπρου μόνο η Ταϊβάν αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα, η οποία διαθέτει συμπλέγματα μικρών νήσων σε μικρή απόσταση από την ηπειρωτική Κίνα και ο τρόπος προστασίας των είναι κάποια πυραυλικά συστήματα για την προσβολή στόχων επιφανείας.
Οι Σουηδοί όμως και Νορβηγοί, έχουν ασχοληθεί με την άμυνα ακτών, αλλά στη περίπτωσή τους η γεωγραφική διαμόρφωση των ακτών τους είναι περίπλοκη, με πολλούς κολπίσκους (φιόρδ). Η ιδιομορφία αυτή οδήγησε σε ένα νέο μοντέλο άμυνας το οποίο αποτελείται από κινητές δυνάμεις, που περιλαμβάνουν πυραυλικά συστήματα για την εξουδετέρωση πλοίων αποβάσεως, Οι δυνάμεις αυτές μετακινούνται από ακτή σε ακτή μέσω της ασφαλούς ενδοχώρας και με ταχύπλοα από ακτή σε ακτή. Για το σκοπό αυτό έχουν προσαρμόσει ανάλογα και τα εξοπλιστικά τους προγράμματα. Σε κάθε περίπτωση η άμυνα των νήσων είναι μια ιδιάζουσα επιχειρησιακή περίπτωση και ειδικά όταν αφορά ένα σύμπλεγμα νήσων που βρίσκονται σε μικρή απόσταση από την ηπειρωτική χώρα του αντιπάλου.
Η κρίση των Ιμίων το 1996, ήταν η αφορμή για να αφυπνισθεί η ελληνική πολιτική σκηνή και να συνειδητοποιήσει ότι η Τουρκία έχει στρέψει την προσοχή της από τα μεγάλα νησιά στη δημιουργία «γκρίζων ζωνών» για τη διεκδίκηση μέρους του Αιγαίου. Για το λόγο αυτό άρχισαν να δημιουργούνται ειδικές μονάδες για αντιμετώπιση παρόμοιων καταστάσεων (Ζ’ ΜΑΚ), ενώ το σύστημα χειρισμού κρίσεων άρχισε να εξετάζει και περιπτώσεις που στο παρελθόν αντιμετωπιζόταν ως καταστάσεις ρουτίνας, όπως για παράδειγμα αυτή του τουρκικού εμπορικού πλοίου που είχε προηγηθεί των Ιμίων και ζητούσε βοήθεια μόνο από τα τουρκικά σκάφη.
Όποιος κατείχε τα στενά, ουσιαστικά απαγόρευε τη διέλευση των εχθρικών πλοίων προς την κεντρική και ανατολική Μεσόγειο, ακόμη και αν είχαν καταληφθεί τα Στενά. Η Λήμνος ακόμη και την εποχή του Α΄Π.Π. αποτελούσε για τους Συμμάχους προέκταση των Δαρδανελίων και στο νοτιότερο άκρο η Κρήτη, αποτελούσε τη μεγάλη αεροπορική και ναυτική βάση, που θα υποστήριζε τις επιχειρήσεις στο Αιγαίο, αλλά και την τελευταία γραμμή άμυνας, η οποία δεν θα έπρεπε να καταληφθεί από τον αντίπαλο.
Είναι επίσης γνωστό ότι στις επιχειρήσεις στο Κουβέιτ και στο Ιράκ, η Κρήτη χρησιμοποιήθηκε ως ο ενδιάμεσος σταθμός ανεφοδιασμού πλοίων και αεροσκαφών. Μετά το 1974 που έγινε σαφής η επεκτατική πολιτική της Τουρκίας, η οποία έχει θέσει σαν κύριο στόχο της εξωτερικής πολιτικής της, την επέκταση του ζωτικού της χώρου στο Αιγαίο, η ελληνική πλευρά, αναγκάστηκε να οργανώσει σε πρώτη φάση την άμυνα των μεγάλων και ενδιάμεσης έκτασης νήσων.
Όταν η τουρκική απειλή και επιδιώξεις στράφηκαν στα μικρά νησιά έστειλε και εκεί στρατιωτική δύναμη για να δηλώσει την παρουσία της και να τα φυλάσσει. Τότε η τουρκική στρατιωτική απειλή στράφηκε στην επιδίωξη της διεκδίκησης του μισού Αιγαίου (25ος μεσημβρινός) μέσω της επέκτασης των τουρκικών ενδιαφερόντων στις χιλιάδες βραχονησίδες, οι οποίες ήταν αδύνατο να φυλαχτούν με στρατιωτική δύναμη και αυτό το επιδιώκει με μικρότερο κόστος από αυτό της διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας, εναντίον κάποιου μεγάλου νησιού.
Η ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΕΙΛΗΣ
Οι καθημερινές παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου μεταξύ έξι και δέκα μιλίων από τα ελληνικά μεγάλα νησιά και οι υπερπτήσεις στα ενδιάμεσα, μικρά νησιά και βραχονησίδες, δημιουργούν αργά αλλά σταθερά ένα καθεστώς αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας στο Αιγαίο. Αυτό σε συνδυασμό με την διαφαινόμενη «συγκυριαρχία» ή κατάργηση των δεσμευμένων από την Ελλάδα πεδίων ασκήσεων-βολών στο κεντρικό Αιγαίο (ανατολικά Άνδρου), βόρειο Αιγαίο (νοτιοανατολικά Χαλκιδικής) και βορειοανατολικά της Κρήτης, δημιουργούν μια γενικότερη αμφισβήτηση για τις περιοχές ανατολικά του 25ου μεσημβρινού, που διέρχεται από τον Αη Στράτη, νησίδες Καλόγεροι-ανατολικά της Άνδρου και φθάνει μέχρι το Ρέθυμνο.
Τελευταία, η ενίσχυση της αλιευτικής τουρκικής δυνατότητας στη περιοχή Καλύμνου-Ιμίων, με συνεχή συνοδεία τουρκικών ακτοφυλακίδων, οι υπερπτήσεις αεροσκαφών πάνω από τα νησιά της περιοχής καθώς και οι παρενοχλήσεις ελληνικών ελικοπτέρων, σε συνδυασμό με ανακοινώσεις του TGS και η προσπάθεια έρευνας για υδρογονάνθρακες νότια του Καστολερίζου, δείχνουν την κύρια τουρκική επιδίωξη που αφορά πλέον την απόκτηση των οικονομικών πλεονεκτημάτων στο Αιγαίο και την Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Οι τουρκικές επιδιώξεις στοχεύουν πλέον καθαρά σε νησίδες, βραχονησίδες και πετρέλαια. Δηλαδή, απόκτηση ζωτικού χώρου μέσω της εδαφικής κυριαρχίας ή συγκυριαρχίας, για επίτευξη οικονομικού οφέλους.
Η Άμυνα των Ελληνικών Νήσων: Οι δυνατότητες της Τουρκίας
To εύρος της τουρκικής απειλής είναι πολύ μεγάλο από την στιγμή που η επιθετική ενέργεια μπορεί να αφορά την κατάληψη μιας ακατοίκητης νησίδας ή μικρής νήσου (π.χ Φαρμακονήσι, Αγαθονήσι, Καλόλιμνος) ή ενδιάμεσης νήσου (Καστελόριζο, Τήλος, Ψαρά, Αγ. Ευστράτιος Σύμη, Ικαρία, Κάλυμνος) ή ακόμη και μεγάλης νήσου (Λήμνος, Λέσβος, Χίος, Σάμος, Κως, Ρόδος). Είναι σαφές ότι στην πρώτη περίπτωση θα χρειασθεί να εκτελέσει μια μικρής κλίμακας αλλά πολύπλοκη επιχείρηση, ενώ στις περιπτώσεις των μεγαλύτερων νησιών θα χρειασθεί να κάνει κανονική αποβατική επιχείρηση, η οποία σύμφωνα με την διεθνή πρακτική θεωρείται από τις δυσκολότερες στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Άλλωστε, αυτό έχει προκύψει ως συμπέρασμα από τις επιχειρήσεις που διεξήχθησαν στην περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, για την κατάληψη των νησιών του Ειρηνικού. Φυσικά στην περίπτωση του Αρχιπελάγους εκτός των στρατηγικού και τακτικού χαρακτήρα δεδομένων, θα πρέπει να συνυπολογισθεί στην παρούσα συγκυρία και η αναταραχή που έχει δημιουργηθεί στις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του περασμένου Ιουλίου που οδήγησε σε πλήθος απομακρύνσεων έμπειρων στελεχών. Το γεγονός αυτό χρήζει διττής αναγνώσεως από την ελληνική πλευρά.
Η μία μεταφράζεται ως πλεονέκτημα, διότι η λειψανδρία σε έμπειρα στελέχη στο τουρκικό ναυτικό και την αεροπορία είναι από μόνο του σε επιχειρησιακό επίπεδο θετικό για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Ωστόσο σε μια περίπτωση κρίσης τύπου Ιμίων, που χρειάζονται εμπειρία και γερά νεύρα, ένα άπειρος κυβερνήτης μείζονος μονάδας επιφανείας ή μαχητικού αεροσκάφους, μπορεί εύκολα χάνοντας την ψυχραιμία του να κλιμακώσει και να οδηγήσει σε ευρύτερη κατάσταση αντιπαράθεσης των εμπλεκομένων πλευρών. Ας δούμε όμως πιο αναλυτικά, σε περίπτωση τουρκικής επιθετικής ενέργειας την γκάμα των επιλογών που διαθέτει σε δυνάμεις.
ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ
Είναι κάτι περισσότερο από σαφές, ότι η σχεδίαση και διεξαγωγή των επιχειρήσεων θα γίνουν κυρίως από το στρατηγείο της 4ης Τουρκικής Στρατιάς, με έδρα τη Σμύρνη ή το πιθανότερο και με βάση τα τελευταία δεδομένα από την Άγκυρα. Το Γενικό Επιτελείο της Άγκυρας (Turkish General Staff-TGS), μπορεί να συγκεντρώσει άμεσα χρήσιμες για απόβαση δυνάμεις, δηλαδή αερομεταφερόμενες μονάδες και μονάδες αλεξιπτωτιστών, που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της Άγκυρας.
Ειδικότερα, στην περιοχή που γειτνιάζει με το Αιγαίο υπάρχουν ήδη δύο Ταξιαρχίες Πεζικού, η 19η στο Αδραμύτιο, ακριβώς απέναντι από τη νήσο Λέσβο, και η 11η στο Ντενιζλί κοντά στο Αφιόν και νοτιοδυτικά της Σμύρνης. Επιπρόσθετα, βόρεια του κόλπου της Σμύρνης και απέναντι από τη Χίο, βρίσκεται η Ταξιαρχία Πεζοναυτών στη Φώκαια και η οποία είναι αυτονόητο ότι θα αποτελέσει την αιχμή του τουρκικού δόρατος σε περίπτωση ενδεχόμενης αποβατικής ενέργειας.
Επιπλέον υπάρχει η 58η Μεραρχία Εκπαιδεύσεως στην Ισπάρτα, η 1η Ταξιαρχία Εκπαιδεύσεως στη Μαγνησία, η 3ηΤαξιαρχία Εκπαιδεύσεως στην Αττάλεια και δυο Ταξιαρχίες Εκπαιδεύσεως Πυροβολικού, η 57η στη Μπόρνοβα και η 58η στο Μπορντούρ.
Σε ότι αφορά τις δυνάμεις της Στρατοχωροφυλακής, υπάρχει μια Ταξιαρχία στο Τσανάκαλε (Ελλήσποντο) και ένα Σύνταγμα Καταδρομών Στρατοχωροφυλακής στη Μπόρνοβα, προάστιο της Σμύρνης. Σημειώνεται ότι στην Φωκαία που βρίσκεται όπως έχει προαναφερθεί η Ταξιαρχία Πεζοναυτών, εδρεύει επιπλέον και μια Ταξιαρχία Στρατοχωροφυλακής. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι οι δυνάμεις της στρατοχωροφύλακης είναι υπολογίσιμες σε επιχειρησιακό επίπεδο διότι διαθέτουν οπλισμό παρόμοιο με των αντίστοιχων μονάδων πεζικού αλλά κυρίως διότι διαθέτουν πολεμική εμπειρία από τη πολυετή διεξαγωγή επιχειρήσεων κατά των Κούρδων.
Όσον αφορά τους σχηματισμούς εκπαιδεύσεως που προαναφέρθηκαν, μπορούν άμεσα να μετασχηματισθούν σε επιχειρησιακούς με την πρόσκληση εφέδρων και να χρησιμοποιηθούν σε επιχειρήσεις κατά των ελληνικών νησιών.
Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από μια επισταμένη μελέτη της διάταξης των τουρκικών χερσαίων δυνάμεων από την γνωστή πλέον και στο ευρύ κοινό συμφωνία CFE (Conventional Armed Forces in Europe), είναι το ότι περιφερειακά της Άγκυρας, υπάρχουν δυνάμεις που μπορούν να ενεργήσουν επιθετικά σε ελληνικά νησιά. Ειδικότερα, υπάρχει μια Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών στη Καισάρεια, μια Ταξιαρχία Καταδρομών στο Μπολού, μια Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία και μια Ταξιαρχία Μηχανοκίνητου Πεζικού στην ευρύτερη περιοχή της Άγκυρας.
Επιπλέον, υπάρχουν οι δυνάμεις της 2ης Τουρκικής Στρατιάς, που είναι προσανατολισμένη στα σύνορα με τη Συρία, Ιράκ και Ιράν και φυσικά ελέγχει τις επικίνδυνες κουρδικές περιοχές του Ντιγιαρμπακίρ, του Μαρντίν, του Γκαζιαντέπ και την καταληφθείσα από τους Σύριους περιοχή της Αλεξανδρέττας. Ακόμη, υπάρχουν και δυνάμεις της 3ης Τουρκικής Στρατιάς, προς τα βορειανατολικά σύνορα με την Αρμενία και το 11ο Σώμα Στρατού στη Κύπρο. Για ευνόητους λόγους, οι δυνάμεις της 2ης και 3ης Στρατιάς, δύσκολα μπορούν να αποδεσμευτούν και να χρησιμοποιηθούν εναντίον ελληνικών νήσων, διότι ήδη χρησιμοποιούνται, σε συνεχή βάση για επιχειρήσεις, και η οποιαδήποτε απομάκρυνση τους από αυτές τις περιοχές δυνητικά θα μπορούσε να δημιουργήσει κουρδικό πλεονέκτημα και να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην γεωγραφίας της περιοχής (μέσω κουρδικών θυλάκων), επιζήμιες για την Τουρκία.
Σε ότι αφορά το Τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό, βρίσκεται στους τρεις κύριους ναυστάθμους, του Γκιολτσούκ (Gölcük) στην Κωνσταντινούπολη, της Foça στη Σμύρνη, και του Ακσάζ απέναντι από τη Ρόδο. Σημειώνεται ότι μετά τις καταστροφές που δημιουργήθηκαν από σεισμούς, κυρίως του 1999 και του 2003, πολλές από τις δραστηριότητες στο Γκιολτσούκ μεταφέρθηκαν στο Ακσάζ, όπου έχουν κατασκευασθεί πολλές νέες εγκαταστάσεις.
Επιπλέον, το τουρκικό ναυτικό έχει την δυνατότητα να ενεργεί σε μικρό χρόνο στην περιοχή της ΝΑ Μεσογείου και της Κύπρου αλλά και στο νότιο Αιγαίο, χωρίς να έχει τους κινδύνους αποκλεισμού του στα Δαρδανέλλια. Επίσης, η βάση του Ακσάζ, έχει προσφερθεί από τους Τούρκους πολλές φορές για νατοϊκούς σκοπούς και παρότι δεν έχει εγκριθεί ως νατοϊκή βάση, την έχουν επισκεφθεί επίσημα νατοϊκά πλοία της δύναμης Μεσογείου (STANAVFORMED μέχρι το 2005, σήμερα SNMG2), αλλά και τα ναρκοθηρευτικά της MCMFORMED (Mine Counter Measures Force Mediterranean).
Σχετικά με την Τουρκική Πολεμική Αεροπορία, είναι προσανατολισμένη με τα αεροδρόμιά της και τα περισσότερα αεροσκάφη της στη περιοχή της Μ. Ασίας, με μόνη ουσιαστικά μεγάλη αεροπορική βάση προσανατολισμένη προς νότο, τη βάση του Ντιγιαρμπακίρ. Τα δε μεταγωγικά αεροσκάφη βρίσκονται στη περιοχή της Άγκυρας, για ευκολότερη μεταφορά των δυνάμεων καταδρομών, που βρίσκονται στη περιοχή. Εκτός όμως από τις προαναφερθείσες δυνάμεις, δεν αποκλείεται να πραγματοποιηθεί μεταφορά δυνάμεων από άλλες περιοχές όπως δυτικά της Κωνσταντινούπολης.
Από τα προαναφερθέντα προκύπτει το συμπέρασμα, ότι η Τουρκία έχει μεγάλη δυνατότητα επιλογών, διότι έχει και ικανά μέσα αλλά κυρίως την πρωτοβουλία των κινήσεων. Επίσης σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να γίνονται επιφανειακές εκτιμήσεις που στηρίζονται στους παραπλανητικούς τουρκικούς ισχυρισμούς, ότι η 4η Στρατιά είναι εκπαιδευτικού χαρακτήρα και άρα δεν θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως επιχειρησιακή. Άλλωστε ας μην ξεχνάμε ότι οι ίδιοι την έχουν ονομάσει και «Στρατιά του Αιγαίου» δίδοντας ουσιαστικά και τον προσανατολισμό της αποστολής της…
Η Άμυνα των Ελληνικών Νήσων: Αποβατικές Ενέργειες & Τακτικές Άμυνας
Tο πλεονέκτημα των αποβατικών δυνάμεων είναι ο αιφνιδιασμός και η εξαπόλυση επίθεσης στο αδύναμο σημείο της εχθρικής άμυνας, με σκοπό να διευρύνουν το προγεφύρωμα και να δεσμεύσουν ευρύτερη περιοχή. Σκοπός του επιτιθέμενου, είναι να αναγκάσει τον αμυνόμενο να διασπείρει τις δυνάμεις του και να τις μετακινήσει σε άλλη κατεύθυνση από εκείνη της ακτής αποβάσεως, ώστε να εγκλωβισθούν οι αμυνόμενοι σε συγκεκριμένη περιοχή και να μη μπορούν να κινηθούν σε άλλη απειλούμενη περιοχή.
Επιπλέον επιδίωξη, είναι να αναγκάσει τον αμυνόμενο να σπαταλήσει τις δυνάμεις του σε μια αναποτελεσματική άμυνα, που θα είναι ευάλωτη σε περιοχές που θα ενεργήσει ο επιτιθέμενος. Ως αναποτελεσματική μορφή άμυνας, συνήθως θεωρείται αυτή που επιδιώκει να οχυρώσει υπερβολικά πολλές περιοχές της ακτογραμμής αλλά παράλληλα αφήνει αφύλακτες ακτές. Αντίθετα, η σύγχρονη αντίληψη αφορά μια ευέλικτη μορφή άμυνας, με σύγχρονα οπλικά συστήματα, που θα μπορούν να μεταφερθούν εύκολα στην περιοχή που αποφασίσει να επιχειρήσει η αποβατική δύναμη.
ΠΡΟΓΕΦΥΡΩΜΑ
Η δημιουργία προγεφυρώματος, δηλαδή η κατάληψη μιας λωρίδας ακτής για να χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια για αποβίβαση άλλων δυνάμεων, είναι η προϋπόθεση για να συνεχισθεί η αποβατική ενέργεια και να καταληφθούν οι αντικειμενικοί σκοποί, όπως το υπόλοιπο νησί, ζωτικές εγκαταστάσεις (αεροδρόμιο, λιμάνι, ραντάρ κ.α.). Σκοπός των αποβατικών δυνάμεων, είναι να δημιουργήσουν προγεφύρωμα από το σημείο μηδέν, σε μια φάση όπου θα υπάρχουν βαριές δυνάμεις, με άρματα μάχης και πυροβολικό και θα προωθούνται στο εσωτερικό της τοποθεσίας απόβασης. Σε όλη τη διάρκεια της επιχείρησης αλλά ειδικά στη φάση που οι δυνάμεις κινούνται από τα αποβατικά πλοία στην ακτή, ο κίνδυνος είναι μεγάλος και η όλη επιτυχία στηρίζεται στη δυνατότητα συνεργασίας της αντιαεροπορικής άμυνας και της ναυτικής απομόνωσης της περιοχής.
Η διεξαγωγή της αποβατικής ενέργειας από αποστάσεις πέραν της δυνατότητας οπτικής παρατήρησης από τον αμυνόμενο ή ακόμη και πέραν της δυνατότητας εντοπισμού από παράκτια ραντάρ (over the horizon), είναι μια σύγχρονη τεχνική που επιτρέπει τον αιφνιδιασμό. Για να επιτευχθεί απαιτείται ταχύτητα και την ευελιξία με την αξιοποίηση σύγχρονων μέσων μεταφοράς όπως τα αερόστρωμνα (hovercraft) ή και σε συνδυασμό με την μεταφορά δυνάμεων με ελικόπτερα. Η δυνατότητα αυτή προφυλάσσει τα πλοία αποβάσεως και τα πλοία συνοδείας και προσδίδει τακτικό πλεονέκτημα.
ΑΜΥΝΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΚΤΗΣ
Η παλιότερη διεθνής αντίληψη στην τοποθέτηση των δυνάμεων για την άμυνα ακτών, επέβαλε τη γραμμική σχεδόν διάταξη στις πιθανές ακτές αποβάσεως, όπως για παράδειγμα το γερμανικό μοντέλο επί των γαλλικών ακτών, κατά την διάρκεια του Β’ΠΠ. Οι δυνάμεις οργανώνονταν στατικά, με οχυρώσεις ικανές να αντέξουν στα πυρά του ναυτικού πυροβολικού και των οπλικών συστημάτων του πρώτου τουλάχιστον κύματος των επιτιθέμενων. Τα μικρά οχυρωματικά έργα δυνάμεως συνήθως ομάδας ή διμοιρίας αποτελούσαν τμήματα μιας ευρύτερης δύναμης επιπέδου τάγματος και επικοινωνούσαν μεταξύ τους με ορύγματα συγκοινωνίας και δίκτυα επικοινωνιών.
Η άμυνα ήταν «εμπροσθοβαρής», δηλαδή η κύρια δύναμη βρίσκονταν στο έμπροσθεν τμήμα του πεδίου της μάχης με λίγες εφεδρείες πίσω τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η κύρια ευθύνη σε επιχειρησιακό επίπεδο να μεταβαίνει στους μικρούς ηγήτορες των έμπροσθεν κλιμακίων, που είχαν άμεση επαφή με το πεδίο της μάχης. Από τη μελέτη της γερμανικής άμυνας στις γαλλικές ακτές, προκύπτουν μια σειρά συμπερασμάτων που επικεντρώνονται στην οργάνωση του εδάφους στις ακτές, με ναρκοπέδια, παγίδες και συρματοπλέγματα. Η παράκτια άμυνα περιλάμβανε βαριά πυροβόλα για χρήση εναντίον πλοίων (τότε δεν υπήρχαν κατευθυνόμενα πυραυλικά συστήματα). Οι διοικήσεις λόχων ήταν σε απόσταση 500μ. περίπου από την πρώτη γραμμή ενώ οι διοικήσεις ταγμάτων ήταν σε βάθος 1000μ., κοντά στην εφεδρεία ώστε να επεμβαίνουν άμεσα. Τα κενά μεταξύ των πιθανών ακτών αποβάσεως καλύπτονταν με αναγνωριστικές περιπόλους, ενώ οι ισχυρές εφεδρείες βρίσκονταν σε μεγαλύτερο βάθος.
Στην σημερινή διεθνή πρακτική εφαρμόζεται η τοποθέτηση μιας δύναμης στο κέντρο του νησιού ή την παράκτια περιοχή, και εφαρμογή τακτικής επιτήρησης από τις ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις της περιοχής. Σε ορισμένες περιπτώσεις τοποθετείται και μικρός αριθμός αεροσκαφών επί της νήσου. Η τελευταία τακτική προϋποθέτει ότι υπάρχουν δυνατότητες μετακίνησης των δυνάμεων από το κεντρικό σημείο στην απειλούμενη περιοχή.
Η δυνατότητα μεταφοράς δυνάμεων από κεντρικά σημεία σε ακτές ή από ακτή σε άλλη ακτή ή από το ένα νησί στο άλλο ή από τον ηπειρωτικό χώρο στο απειλούμενο νησί, γίνεται πιο αποτελεσματική με τα κατάλληλα μέσα, όπως αερόστρωμνα, ελικόπτερα μεταφοράς, ταχύπλοα ή ακόμη και με την κατασκευή βοηθητικών λιμένων ή δρομολογίων εγκάρσιων, τα οποία θα δώσουν τη δυνατότητα ταχείας μεταφοράς στην απειλούμενη περιοχή. Με τον τρόπο αυτό διαφοροποιείται η αναλογία δυνάμεων στην απειλούμενη περιοχή υπέρ του αμυνόμενου. Η εν λόγω τακτική μπορεί επίσης να εφαρμοσθεί και σε περιοχή αεραποβάσης, που απειλείται από αεραγήματα ή αερομεταφερόμενες δυνάμεις με ελικόπτερα. Αν η ευέλικτη αυτή άμυνα επί της νήσου συμπληρωθεί σωστά με την«εξωτερική ασπίδα» από ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, μπορεί ακόμη και να αποφευχθεί η προσέγγιση των εχθρικών δυνάμεων.
ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΒΡΑΧΟΝΗΣΙΔΑΣ
Η κατάληψη βραχονησίδας δεν αφορά μια μεμονωμένη ενέργεια, παρά τη μικρή δύναμη που αρχικά χρησιμοποιείται, αλλά αποτελεί μέρος γενικότερου σχεδίου όπως στην περίπτωση των Ιμίων, που σκοπός ήταν η δημιουργία εντυπώσεων στην διεθνή σκηνή. Η περίπτωση της κατάληψης βραχονησίδων, σε οποιαδήποτε μορφή παρουσιασθεί, είτε σε περίοδο κρίσης όπως των Ιμίων, είτε σε περιόδους μεγαλύτερης έντασης, είτε σε ευρεία αντιπαράθεση, έχει ορισμένα σταθερά χαρακτηριστικά. Κατ’ αρχήν γίνεται για να εξυπηρετηθούν τα μακροπρόθεσμα στρατηγικά συμφέροντα του εισβολέα και όχι μόνο για να αποκτηθούν εδαφικά κέρδη. Η ενέργεια γίνεται αφού προηγηθεί σταδιακή όξυνση με προκλήσεις ή κατασκευασμένες ενέργειες που θα οδηγήσουν στην επέμβαση και θα «δικαιολογηθεί» στη διεθνή σκηνή. Η ίδια η ενέργεια κατάληψης μετά τη προκαταρκτική φάση, γίνεται με συνδυασμό σχεδίου παραπλάνησης και αιφνιδιασμού.
Είναι κλασσική ενέργεια η εκτέλεση της κατάληψης από μικρό τμήμα καταδρομέων με ελαστική λέμβο που αποβιβάζεται από μεγαλύτερο πλοίο ή που αποβιβάζεται από μεταφορικό ελικόπτερο. Οι συνθήκες που προτιμούνται είναι περιορισμένης ορατότητας, νύχτα και γενικά όταν επικρατούν οριακές καιρικές συνθήκες. Η περίπτωση των Ιμίων δείχνει μια χαρακτηριστική περίπτωση ενέργειας, όπου οι συνθήκες του περιβάλλοντος ήταν πολύ ευνοϊκές για τον εισβολέα.
ΤΑΚΤΙΚΕΣ ΑΜΥΝΑΣ ΒΡΑΧΟΝΗΣΙΔΑΣ
Σε ότι αφορά τους τρόπους άμυνας των βραχονησίδων, είναι γεγονός ότι είναι αδύνατη η συνεχής φύλαξη των χιλιάδων βραχονησίδων του Αιγαίου με την παρουσία δυνάμεων. Σε όλο τον κόσμο, η αποτροπή και η αντιμετώπιση τυχόν εισβολέα, στηρίζεται με τρεις άξονες: Πληροφορίες, Επιτήρηση και Σύστημα Χειρισμού Κρίσεων. Η ενδυνάμωση των υπηρεσιών πληροφοριών και η επιτήρηση με σύγχρονα μέσα, αποτελεί τη μόνη λύση. Το σύστημα πληροφοριών θα πρέπει να εντοπίσει τις αρχικές κινήσεις, να τις αναλύσει, και σε συνεργασία με το σύστημα χειρισμού κρίσεων να εξαχθούν τα κατάλληλα συμπεράσματα – εκτιμήσεις, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν για τη λήψη απόφασης.
Τα ραντάρ επιτηρήσεως επιφανείας, συνεργάζονται με τα αεροσκάφη επιτήρησης, και τα ελικόπτερα εντοπισμού στόχων επιφανείας αλλά και υποβρυχίων. Όλα τα μέσα στρέφονται στην αποτροπή του επίδοξου εισβολέα να πατήσει το πόδι του στη βραχονησίδα. Όταν γίνουν αντιληπτοί οι αντικειμενικοί σκοποί του εχθρού, τοποθετείται δύναμη φίλια στη βραχονησίδα, με συγκεκριμένες οδηγίες, που δεν μπορεί να είναι άλλες από την προσβολή του εισβολέα. Εννοείται ότι μέχρι την τοποθέτησης της δύναμης, έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί όλα τα μέσα αποτροπής, που δίνουν χρόνο για αποθάρρυνση του εχθρού αλλά και για διπλωματική επίλυση του θέματος.
Αν παρόλα αυτά ο εχθρός κατορθώσει να καταλάβει τη βραχονησίδα, που σημαίνει ότι ήδη πρόσβαλε τα φίλια τμήματα που βρίσκονται επί αυτής, τότε θα πρέπει να γίνει άμεση ανακατάληψη από τμήματα καταδρομών που βρίσκονται σε ετοιμότητα ή προσβολή από αεροσκάφη και ναυτικό πυροβολικό. Στην όλη επιχείρηση που συνήθως κινείται μεταξύ πολέμου χαμηλής έντασης και κρίσης, γίνεται η απαραίτητη χρήση μεγάλων ναυτικών μονάδων και αεροσκαφών, μόνο στο βαθμό που απαιτείται, ώστε να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα χωρίς να κλιμακωθεί υπέρμετρα η αντιπαράθεση.
Οποιαδήποτε συγκέντρωση μεγάλου αριθμού πολεμικών μέσων στη περιοχή, θα πρέπει να αποφεύγεται γιατί θα αποδυναμώσει άλλες περιοχές στις οποίες επίσης μπορεί να ενεργήσει ο αντίπαλος, από τη στιγμή που διαθέτει την πρωτοβουλία των κινήσεων αλλά και τις ανάλογες δυνάμεις για να πραγματοποιήσει επίθεση. Για το λόγο αυτό το σύστημα επιτήρησης θα πρέπει να βρίσκεται συνεχώς σε επαγρύπνηση σχετικά με τις περιοχές που έχει στρατηγικό ενδιαφέρον ο εχθρός και στις οποίες θα μπορούσε να ενεργήσει. Από τα προαναφερθέντα αποδεικνύεται ότι στην περίπτωση των Ιμίων η αντιμετώπιση της απειλής έγινε με ακριβώς αντίθετες ενέργειες που οδήγησαν δυστυχώς στα γνωστά αποτελέσματα.
Η Άμυνα των Ελληνικών Νήσων: Κατάληψη Νήσων
ΜΙΚΡΗ ΝΗΣΟΣ
Σε ότι αφορά την επιχείρηση κατάληψης μικρών νησιών ομοιάζει σε μεγάλο βαθμό με την επιχείρηση σε βραχονησίδα αλλά χρειάζεται η αξιοποίηση περισσότερων δυνάμεων και θα πρέπει να έχει προηγηθεί μεγαλύτερη ένταση, ίσως και κατάληψη παρακείμενης βραχονησίδας. Φυσικά στην περίπτωση επιχείρησης κατάληψης μικρής νήσου ο εχθρός γνωρίζει ότι θα δεχτεί κάποια αντίσταση κατά την αποβίβασή του. Η ενέργεια μπορεί να έχει συνδυασμένη μορφή, μιας και απαιτείται μεγαλύτερη υποστήριξη.
Μια τέτοια επιχείρηση πολύ δύσκολα θα αποτραπεί από το να εξελιχθεί σε γενικευμένη σύρραξη, τουλάχιστον στο τοπικό νησιωτικό επίπεδο. Τέτοιου είδους επιχείρηση μπορεί πραγματοποιηθεί σε μικρές νήσους, όπως το Καστελόριζο, η Τήλος, η Καλόλιμνος, το Αγαθονήσι, το Φαρμακονήσι, οι Οινούσες και ο Άγιος Ευστράτιος. Ο εχθρός μπορεί να αποβιβασθεί με αεροκίνητη επιχείρηση δυνάμεως τάγματος, που σημαίνει δύναμη περίπου τα 500 ατόμων, με μεταφορά από τάγμα μεταφορικών ελικοπτέρων ενώ το ναυτικό θα επιδιώξει να αποκλείσει το θαλάσσιο χώρο πέριξ του νησιού, με μεγαλύτερα πλοία. Παράλληλα, δύναμη πεζοναυτών με ελαστικές λέμβους θα αποβιβάζεται σε κάποια παραλία. Φυσικά δεν θα πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να προηγηθεί ναυτικός βομβαρδισμός αν και θεωρείται επιχειρησιακά πιο ορθό να πραγματοποιηθεί αιφνιδιαστική επιθετική ενέργεια
ΤΑΚΤΙΚΗ ΑΜΥΝΑΣ
Στην άμυνα μικρής νήσου, όπως και στην βραχονησίδα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα συστήματα πληροφοριών και επιτήρησης. Κανένα νησί δεν μπορεί να φυλάσσεται συνεχώς περιμετρικά, ενώ είναι γνωστό ότι ο εχθρός δεν μπορεί να αποβιβασθεί με τα ελικόπτερα στη κορυφή του βουνού ή σε απόκρημνες ακτές. Με τα δεδομένα αυτά η άμυνα οργανώνεται με προτεραιότητα τους πιθανούς χώρους αποβάσεως ενώ οι δευτερευούσης σημασίας περιοχές για πιθανή απόβαση θα πρέπει να επιτηρούνται. Κύριο μέλημα του αμυνόμενου είναι να εντοπισθεί η περιοχή κύριας απόβασης ή αποβίβασης και να προσανατολισθεί ο όγκος των αμυνομένων δυνάμεων στην αντιμετώπισή του.
Το πεζικό του αμυνομένου θα πρέπει από τον καιρό της ειρήνης να έχει οργανώσει την άμυνά του στις πιθανές ακτές αποβάσεως, με χαρακώματα ικανού βάθους και ναρκοπέδια και τις πιθανές περιοχές στο εσωτερικό για αεροαπόβαση με απλά εμπόδια, που μπορεί να είναι από βαρέλια με χώμα και σωρούς ξύλων, κολόνες με σύρματα μέχρι νάρκες. Η επιδίωξη είναι να αντιμετωπισθεί και να προσβληθεί ο αντίπαλος σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη απόσταση από την ακτή. Τα όπλα έμμεσης βολής (πυροβολικό, όλμοι) θα πρέπει να εφαρμόσουν τεχνικές προσβολής μέσα στη θάλασσα.
Τα διασταυρούμενα πυρά των πολυβόλων θα πρέπει να κάνουν πυκνό πλέγμα πυρών ώστε να βυθιστούν οι ελαστικές λέμβοι με τους πεζοναύτες, κατά την διάρκεια της προσέγγισης στην ακτή. Επίσης τα ταχύπλοα της αμυνόμενης δύναμης θα πρέπει να ενεργήσουν άμεσα και να προσβάλουν τα εχθρικά ταχύπλοα αλλά και μικρά πλοία του εχθρού ή δυνατόν πριν αρχίσουν την αποβίβαση των ελαστικών λέμβων. Φυσικά σε κάθε περίπτωση, η προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στις αεροπορικές και τις ναυτικές δυνάμεις ώστε τα ένοπλα τμήματα που βρίσκονται επί της νήσου να μη χρειασθεί να εμπλακούν με τις εχθρικές δυνάμεις.
ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΝΗΣΟΣ
Εάν ο εχθρός αποφασίσει να προβεί σε επιθετική ενέργεια κατά ενδιάμεσης η μεγάλης νήσους είναι προφανές ότι έχει αποφασίσει να διεξάγει γενικευμένο πόλεμο. Στις επιχειρήσεις κατά ενδιάμεσης ή μεγάλης νήσου, θα συμμετάσχει μεγάλος αριθμός μέσων, κύριος πεζικό αλλά και πυροβολικό, αντιαρματικά, άρματα μάχης, αντιαεροπορικά μικρού και μεσαίου βεληνεκούς και φυσικά τα οπλικά συστήματα των πλοίων και των αεροσκαφών. Ο εχθρός είναι οργανωμένος με βάση μια αποβατική δύναμη με αποβατικά, πλοία συνοδείας και υποστήριξης ενώ η ενέργεια θα υποστηριχτεί με αεροκίνητη ενέργεια με ελικόπτερα ή αλεξιπτωτιστές και άλλες ελαφρές δυνάμεις.
Η αποβατική δύναμη οργανώνεται και φθάνει σε απόσταση 3 ναυτικών μιλίων από την ακτή αποβάσεως, η οποία έχει αναγνωρισθεί από βατραχανθρώπους σε καιρό ειρήνης. Για την προσέγγιση των αποβατικών πλοίων έχουν ανοιχτεί δίαυλοι από ναρκαλιευτικά πλοία. Τα πλοία ναυτικής υποστήριξης καλύπτουν τη αποβατική δύναμη από τα πλευρά. Κινείται στην ακτή αποβάσεως μικρό τμήμα αναγνωρίσεως με ελαστικές λέμβους, το οποίο ενημερώνει την κύρια δύναμη. Αρχίζει ναυτικός βομβαρδισμός στις οχυρώσεις της ακτής, ενώ στο εσωτερικό την προσβολή στόχων αναλαμβάνει η εχθρική αεροπορία.
Όταν σταματήσει το πυρ του ναυτικού, πυροβολικό αρχίζει να κινείται η αποβατική δύναμη, με ελαφρά κατ΄ αρχήν τμήματα πεζικού, που βρίσκονται σε αποβατικές ακάτους. Συγχρόνως, αρχίζει η απόβαση των αεροκίνητων δυνάμεων, με ρίψη αλεξιπτωτιστών ή κίνηση με ελικόπτερα σε κομβικά σημεία και ζωτικούς χώρους του νησιού, για αποκοπή των δυνάμεων της ακτής αποβάσεως και καταστροφή σταθμών διοικήσεως και πρόκληση σύγχυσης. Συνεχίζεται η αεροπορική προσβολή των δυνάμεων εφεδρείας και των σταθμών διοικήσεως του αμυνόμενου.
Μετά τη δημιουργία του πρώτου προγεφυρώματος και αφού ο εισβολέας φτάσει σε βάθος περί τα 3 χιλιόμετρα από την ακτή αποβάσεως στο εσωτερικό του νησιού, αποβιβάζονται τα βαριά μέσα και τα άρματα για να διευρύνουν το προγεφύρωμα, να κινηθούν στο εσωτερικό του νησιού και να καταλάβουν ολόκληρο το νησί, οπότε ακολουθούν οι δυνάμεις της στρατοχωροφυλακής, για σταθεροποίηση και εξάλειψη της αντίστασης του πληθυσμού, η οποία και αναμενόμενη είναι και μπορεί τελικά να ανατρέψει την εξέλιξη των επιχειρήσεων και να εγκλωβίσει τον εισβολέα ή να τον εκθέσει ανεπανόρθωτα στη διεθνή κοινή γνώμη. Ωστόσο όλα τα προαναφερθέντα αφορούν μια ιδανική διεξαγωγή της επιχείρησης η οποία θεωρείται από τις δυσκολότερες πολεμικές επιχειρήσεις, διότι εάν ο επιτιθέμενος αποτύχει σε κάποια φάση της ενέργειάς του, δεν υπάρχει διαφύγει και είτε θα υποστεί τεράστιες απώλειες επί της ακτής ή στη θάλασσα είτε θα αναγκαστεί να αποσυρθεί με μεγάλο κόστος απωλειών.
ΤΑΚΤΙΚΗ ΑΜΥΝΑΣ
Σε ότι αφορά την άμυνα ενδιάμεσης και μεγάλης νήσου, έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με την άμυνα κάποιου χερσαίου χώρου αλλά δεν είναι ακριβώς όμοια, διότι η περιοριστική γραμμή της θάλασσας εμποδίζει να χρησιμοποιηθούν τμήματα χερσαία ως προφυλακές για να προειδοποιούν και να φθείρουν τον εχθρό καθώς προσεγγίζει. Όμως, θα πρέπει να γίνει η μεγαλύτερη αξιοποίηση των ναυτικών δυνατοτήτων ώστε ο εχθρός να νικηθεί στη θάλασσα. Όσο πιο μακριά προσβληθεί τόσο καλύτερα ώστε να εμποδιστεί η φόρτωση του πεζικού στα αποβατικά του και η κίνηση προς την ακτή αποβάσεως. Η αποβατική δύναμη είναι στόχος προτεραιότητας για τη φίλια αεροπορία και το ναυτικό. Μόλις πλησιάσει σε απόσταση βολής από το φίλιο πυροβολικό προσβάλλεται αλλά και τα πυροβόλα των αρμάτων μάχης μπορούν να προσβάλουν τον εύκολο και μεγάλο στόχο, που αποτελούν τα πλοία.
Τα πυροβόλα των αρμάτων, με την ακρίβεια που τα διακρίνει σε πολύ μικρότερους και δυσκολότερους στόχους αρχίζουν να προσβάλουν τις γέφυρες των πλοίων, την ίσαλο γραμμή, τις πόρτες των αποβατικών και τις ίδιες τις αποβατικές ακάτους όταν πλέουν προς την ακτή. Ακόμη τα φουσκωτά είναι εύκολος στόχος για τα πολυβόλα των πεζών αλλά και των αρμάτων. Όσες εχθρικές δυνάμεις καταφέρουν να φτάσουν στην ακτή θα δεχτούν τα πυρά της οργανωμένης άμυνας που περιλαμβάνει διασταυρούμενα πυρά πολυβόλων, πυρά αρμάτων, όλμων, πυροβόλων και τελικά θα οδηγηθούν στα ναρκοπέδια, ενώ η ίδια η διαμόρφωση των ακτών εμποδίζει την ταχεία κίνηση των εχθρικών δυνάμεων στο εσωτερικό του νησιού.
Την ίδια στιγμή οι δυνάμεις ασφαλείας του εσωτερικού χώρου και οι προ-τοποθετημένες δυνάμεις στους χώρους αεροαποβάσεων θα προσβάλουν τα ελικόπτερα και τους αλεξιπτωτιστές, πριν ακόμη πατήσουν στη γη. Αυτό που προέχει είναι η έγκαιρη πληροφόρηση για την περιοχή που θα ενεργήσει ο αντίπαλος την απόβασή του. Σημειώνεται ότι όποια παραπλάνηση και αν εφαρμόσει ο εχθρός η κίνηση της αποβατικής δύναμης δεν γίνεται με μεγάλη ταχύτητα και στο διάστημα αυτό μπορούν να κινηθούν δυνάμεις από άλλες περιοχές για την αντιμετώπισή της.
Στην άμυνα νήσων η βασική αρχή είναι η οικονομία των δυνάμεων διότι το αποτέλεσμα κρίνεται από τη δυνατότητα μετακίνησης ευέλικτων και ελαφρών δυνάμεων αλλά με μεγάλη ισχύ πυρός, τόσο από ακτή σε ακτή όσο και από νησί σε νησί, στην περίπτωση που ο εχθρός πραγματοποιήσει ταυτόχρονη επιθετική ενέργεια.
Η Άμυνα των Ελληνικών Νήσων: Προτάσεις για βελτίωση
Η λογική της άμυνα που επιδιώκει τη φύλαξη όλων των ακτών και όλων των μικρών νησιών ή ακόμη και νησίδων σήμερα θεωρείται σπάταλη δυνάμεων από την στιγμή που οποιαδήποτε στρατιωτική δραστηριότητα εξετάζεται πλέον με κριτήρια οικονομίας δυνάμεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα χώρας που έχει πολλά νησιά και έχει προσαρμόσει την άμυνα των νήσων της στην νέα στρατιωτική λογική της οικονομίας δυνάμεων είναι η Νορβηγία, η οποία κατά διάρκεια του ψυχρού πολέμου στηριζόταν σε ένα στατικό σύστημα άμυνας των εκτεταμένων ακτών της με τη δαιδαλώδη εδαφική διαμόρφωση.
Συγκεκριμένα υπήρχαν στατικές μονάδες με παράκτια πυροβόλα και οχυρώσεις, αλλά η πρακτική αυτή απαιτούσε μεγάλο αριθμό δυνάμεων ενώ ήταν αμφίβολης αποτελεσματικότητας λόγω της στατικότητας της άμυνας και της αδυναμίας μεταφοράς δυνάμεων από μη απειλούμενη σε απειλούμενη περιοχή. Μετά την εποχή του ψυχρού πολέμου, η μείωση της απειλής και η ανάγκη εξορθολογισμού των δυνάμεων σε κατεύθυνση πιο οικονομική, οδήγησε σε αλλαγή του δόγματος. Εγκαταλείφθηκε η αντίληψη της διατήρησης οχυρών θέσεων για την άμυνα των πολλών νησιών και των ακτών με τους βαθύς κολπίσκους (φιόρδ) και δημιούργησαν τη Διοίκηση Ασφαλείας Ακτών (Coastal Ranger Command).
Kαι οι Σουηδοί επίσης έχουν πολλά ενδιαφέροντα συμπεράσματα ως προς το δόγμα παράκτιας άμυνας:
Τα οχυρά εγκαταλείφθηκαν επειδή εκτιμήθηκε ότι τα νέα κατευθυνόμενα όπλα εύκολα θα τα εξουδετέρωναν. Οι Coastal Rangers είναι πολύ ευέλικτοι στις περίπλοκες παράκτιες νορβηγικές ακτές και χρησιμοποιούν ελικόπτερα και ταχύπλοα, που μπορούν να μεταφέρουν 16 άνδρες, με ταχύτητα 40 κόμβων και διαθέτουν πυραύλους για χρήση εναντίον πλοίων. Η Διοίκηση Ασφαλείας Ακτών έχει ένα αποτελεσματικό σύστημα επιτήρησης ISTAR (Intelligence-Surveillance-Target Acquisition-Reconnaissance), το οποίο συνδυάζεται με την δύναμη ενός ταχυκίνητου συντάγματος, που μπορεί να επέμβει σε μικρό χρόνο, σε οποιοδήποτε μέρος της μεγάλης έκτασης νορβηγικής ακτογραμμής και των νήσων. Οι πυραυλάκατοι, τα μεγαλύτερα πλοία και τα ελικόπτερα ναυτικής συνεργασίας, μεγαλώνουν το μέγεθος της ασπίδας και προστατεύουν τις πετρελαιοπαραγωγές περιοχές στην ανοιχτή θάλασσα.
Το νέο πρότυπο άμυνας νήσων της Νορβηγίας είναι μια έμπρακτη απόδειξη ότι οι πιο ευέλικτες μορφές άμυνας διευκολύνουν την εφαρμογή της κυριότερης αρχής άμυνας, αυτής της οικονομίας δυνάμεων, που επιτρέπει να συγκεντρώνονται περισσότερες δυνάμεις εκεί που υπάρχει η απειλή. Στη περίπτωση του νησιωτικού συμπλέγματος στο Αιγαίο, με την απειλή σε πολύ κοντινή απόσταση, η ανάγκη προστασίας έχει μετατοπισθεί από τα μεγάλα νησιά στα μικρά και τις νησίδες. Αυτό σημαίνει ανάγκη μεγαλύτερης στρατιωτικής παρουσίας, όχι αναγκαστικά με περισσότερο προσωπικό αλλά με συστήματα επιτήρησης, αντιαεροπορικά όπλα και όπλα ικανά να αντιμετωπίσουν ελαφρά αποβατικά τμήματα.
Τα μικρά νησιά αποτελούν τους δορυφόρους των μεγάλων αλλά και τις ασπίδες για αποτροπή διείσδυσης στο κεντρικό Αιγαίο ή σε ευαίσθητες περιοχές. Σε ότι αφορά τα οπλικά συστήματα που απαιτούνται για την άμυνα των νησιών χρειάζονται όπλα μεγάλου διαμετρήματος επί του εδάφους, ικανά να καταστρέψουν πλοία μικρά ή μεγάλα, τα οποία όμως θα είναι ικανά να μεταφερθούν με ευκολία σε οποιοδήποτε μέρος του νησιού ή ακόμη και σε άλλα νησιά. Χρειάζονται ταχύπλοα, με οπλισμό επίσης ικανό να καταστρέψει πλοία, τα οποία θα αποτελούν την πρώτη εξωτερική ασπίδα πέριξ του νησιού.
Χρειάζεται, επίσης, ενίσχυση της ναυτικής δύναμης ώστε να είναι ικανή να αποκλείσει την εχθρική ναυτική δύναμη και να καταστρέψει τη δύναμη των αποβατικών πριν φθάσουν στο απειλούμενο νησί. Χρειάζεται ενίσχυση των αεροπορικών δυνάμεων ώστε να αποκτήσουν αεροπορική υπεροχή στην απειλούμενη περιοχή και να καταστρέψουν την αποβατική δύναμη από τη στιγμή που συγκεντρώνεται στην απέναντι πλευρά.
Σε γενικές γραμμές όπως έχει ήδη προαναφερθεί η ενίσχυση της ελληνικής νησιωτικής άμυνας απαιτεί ένα πολύ καλό σύστημα πληροφοριών, ένα αποτελεσματικό σύστημα χειρισμού κρίσεων και ένα ενιαίο σύστημα επιτήρησης. Το σύστημα πληροφοριών θα πρέπει να είναι ικανό να εντοπίσει ότι η εχθρική δύναμη προετοιμάζεται και να εκτιμήσει σε ποιο νησί κατευθύνεται και σε ποιο μέρος του νησιού θα αποβιβασθεί.
Το σύστημα συλλογής και ανάλυσης πληροφοριών, θα πρέπει να έχει ικανότητα απόκτησης πληροφοριών σε βάθος και σίγουρα το υπάρχον σύστημα που στηρίζεται στην αποδυναμωμένη ΕΥΠ δεν μπορεί να το πράξει. Επίσης ένα νέο αποτελεσματικό σύστημα χειρισμού κρίσεων θα πρέπει να συνδυάζει ειδικούς από το Υπουργείο Άμυνας και Εξωτερικών (ενιαίο σύστημα), και να εκτιμά την κατάσταση σε μικρό χρόνο και θα προτείνει λογικές λύσεις για αντιμετώπιση της όποιας πρόκλησης. Σε ότι αφορά το ενιαίο σύστημα επιτήρησης, θα πρέπει να διαθέτει διευρυμένο δίκτυο ραντάρ επιτήρησης ακτών και αντίστοιχων για επιτήρηση χαμηλά ιπτάμενων στόχων (ελικοπτέρων).
Τα παραπάνω αφορούν μέτρα στρατιωτικής αντιμετώπισης, όμως η καινούργια διάσταση της απειλής θα πρέπει να ενεργοποιήσει και τις δυνατότητες του Λιμενικού Σώματος, το οποίο θα πρέπει να ενεργοποιήσει όλα τα μέσα, ακόμη και τα ελικόπτερα που σκουριάζουν αχρησιμοποίητα, προκειμένου να παρέχει προστασία σε μεγάλους στολίσκους αλιευτικών και να αντιμετωπίζει με επιτυχία την όποια κρίση προτού αυτή κλιμακωθεί και απαιτηθούν στρατιωτικά μέσα. Θα πρέπει να ενισχυθούν τα μικρονήσια με συστήματα επιτήρησης και αντιμετώπισης ελαφράς απειλής.
Οι υπερπτήσεις έχουν το όριό τους και θα πρέπει να εφαρμοστούν τακτικές εγκλωβισμού των ιπτάμενων μέσων που υπερίπτανται, με ραντάρ αντιαεροπορικών. Ο αντίπαλος πρέπει να καταλάβει ότι υπάρχουν και «κόκκινες» γραμμές, τις οποίες αν υπερβεί θα έχει κόστος. Οι τελευταίες προκλήσεις της τουρκικής πλευράς στο Αιγαίο δείχνουν ότι υπάρχουν στρατηγικές επιδιώξεις της γειτονικής χώρας, οι οποίες εδραιώνονται αργά αλλά σταθερά και σε καθημερινή βάση.
Στο τελευταίο βίντεο Σοηδοί rangers σε αποστολές κατάδειξης στόχων:
