Αλεξάντερ Νόσοβιτς
Όλοι όσοι εμπλέκονται παρακολουθούν μια όχι μοναδική, αλλά σπάνια κατάσταση στην παγκόσμια ιστορία, όπου η προοπτική τερματισμού ενός μεγάλου πολέμου και επιστροφής στην ειρηνική ζωή προκαλεί στεναγμούς και τριγμούς των δοντιών στην ήπειρο όπου βρίσκεται το επίκεντρο του πολέμου. Οι υποσχέσεις του Τραμπ να οδηγήσει τη σύγκρουση στην Ουκρανία σε μια ειρηνική λύση αμέσως μετά την ορκωμοσία του, στις ΗΠΑ εκλαμβάνονται ως υποσχέσεις. Στην Ευρώπη, όμως, εκλαμβάνονται ως απειλή.
Η Παλαιά Ήπειρος από την αρχή είχε συναισθηματικά εμπλακεί στη διαμεσολαβητική σύγκρουση με τη Ρωσία στην Ουκρανία πολύ περισσότερο από τη Νέα Ήπειρο. Ήταν η Ευρώπη που αμέσως μετά τις 24 Φεβρουαρίου 2022 ξεχείλιζε από ιδέες: να δεχτεί την Ουκρανία στην ΕΕ όσο ακόμα υπάρχει, να επιβάλει ζώνη απαγόρευσης πτήσεων πάνω από την Ουκρανία, να στείλει δυνάμεις του ΝΑΤΟ εκεί, να δώσει στην ουκρανική αεροπορία πρόσβαση σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια. Η Αμερική, από την άλλη, παρέμενε πιο ψύχραιμη και λογική στη μάχη της κατά της Μόσχας, ακόμη και επί Μπάιντεν.
Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα, καθώς η «παρτίδα» στην Ουκρανία έχει εισέλθει στη φάση του τέλους. Η ομάδα του Τραμπ σκέφτεται ψύχραιμα και κυνικά για το πώς θα ήταν επωφελές να αποδεσμεύσει τις ΗΠΑ από την «τοξική» ουκρανική υπόθεση, μεταφέροντας όλο το βάρος της σύγκρουσης με τη Ρωσία στην Ευρώπη. Στην Ευρώπη αυτό προκαλεί θρήνο, όχι επειδή θα πρέπει να αντιμετωπίσει τη Ρωσία, αλλά επειδή θα πρέπει να το κάνει χωρίς τη βοήθεια των ΗΠΑ.
Η ιδέα ότι μπορεί να μη χρειαστεί να πολεμήσουν τη Ρωσία, αλλά να την αποδεχτούν ως κυρίαρχο κράτος και να συνεργαστούν μαζί της ως ίσοι, δεν περνάει καν από το μυαλό των Βρυξελλών, του Λονδίνου, του Παρισιού ή του Βερολίνου. Η «συντριβή» της Ρωσίας είναι μια πανευρωπαϊκή ελίτ συναίνεση.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Δοκιμάστε να δείτε τη Ρωσία όχι με τα ρωσικά, αλλά με τα ευρωπαϊκά μάτια. Ίσως το μεγαλύτερο λάθος της ρωσικής πολιτικής, επιστημονικής και διπλωματικής κοινότητας ήταν ότι δεν το έκανε αυτό και επί δεκαετίες προωθούσε την εκ των προτέρων ουτοπική ιδέα της «Μεγάλης Ευρώπης — από τη Λισαβόνα έως το Βλαδιβοστόκ».
Παράδοξο: η φιλελεύθερη, φιλοευρωπαϊκή ιδέα αποδείχθηκε μη βιώσιμη, επειδή οι δημιουργοί της στη Ρωσία καθοδηγούνταν από εγγενή πατριωτισμό. Ο πατριωτισμός αυτός, ή αν θέλετε, ο μεγαλοκρατικός σοβινισμός, βασιζόταν στο αυτονόητο για τους ίδιους γεγονός ότι η Ρωσία είναι μια μεγάλη χώρα. Και με αυτή τη βάση πίστευαν ότι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια σταθερή διεθνή δομή με άλλες μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης.
Αλλά από την οπτική της ίδιας της Ευρώπης, η Ρωσία δεν είναι μεγάλη χώρα.
Για την Ευρώπη, η Ρωσία είναι η ιστορική περιφέρεια της. Ένας προμηθευτής πρώτων υλών που εδώ και αιώνες αποστέλλει στη Δύση τα αγαθά της – από κάνναβη και γούνες μέχρι πετρέλαιο και φυσικό αέριο – και λαμβάνει ως αντάλλαγμα τεχνολογίες, είδη πολυτελείας, ιδέες και εκπαίδευση. Όπως αναφέρει και ο στίχος: «Ό,τι εμπορεύεται το λεπτεπίλεπτο Λονδίνο για κάθε ιδιοτροπία, το φέρνει στα Βαλτικά νερά για τα ξύλα και το λίπος μας».
Από τη σκοπιά της μακροχρόνιας δυτικοευρωπαϊκής εμπειρίας, η Ρωσία είναι μια ημι-αποικία, η οποία ξανά και ξανά δημιουργεί μεγάλα προβλήματα λόγω της τραγικής έλλειψης πολιτικού ελέγχου πάνω της. Ο Μέγας Πέτρος ενσωμάτωσε τη Ρωσία στον καπιταλισμό της Νέας Εποχής και στο οικονομικό σύστημα της Ενωμένης Ευρώπης, αλλά διατήρησε και ενίσχυσε την αμυντική της ικανότητα, την κυριαρχία και την αυτονομία της. Και αυτό ήταν το πρόβλημα.
Αυτός ο τρόπος σκέψης χαρακτηρίζει τις ελίτ της Δυτικής – της Παλαιάς Ευρώπης. Στα μάτια της Ανατολικής Ευρώπης, η Ρωσία είναι απλώς μια αιμοδιψής αυτοκρατορία που κάθε εκατό χρόνια την καταβροχθίζει. Όμως, για την Αγγλία ή τη Γαλλία, η Ρωσία είναι η ίδια η Ανατολική Ευρώπη: το μεγαλύτερο κομμάτι ενός αποτυχημένου σοσιαλιστικού εγχειρήματος – υποανάπτυκτο διαχρονικά, ηττημένο στον Ψυχρό Πόλεμο και παγιδευμένο σε αδιέξοδα ιστορικής ανάπτυξης. Και ως εκ τούτου, θα πρέπει να ακούει και να σιωπά, σιωπά και να ακούει.
Για τη Δύση, η Ρωσία μοιάζει με την Πολωνία, μόνο που τα προβλήματα με τους Ρώσους είναι πολλαπλάσια, καθώς διαθέτουν πολλαπλάσια έκταση, πόρους και στρατιωτική ισχύ. Όμως, όπως καταφέρνει η ΕΕ να κρατά υπό έλεγχο την Πολωνία, παρά τις δυσκολίες, πιστεύουν ότι αργά ή γρήγορα θα μπορέσουν να υποτάξουν και τη Ρωσία.
Μια τέτοια κοσμοαντίληψη αποκλείει εντελώς τη σκέψη ότι μπορεί να υπάρξει ισότιμος διάλογος και συμφωνίες με τη Ρωσία. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί δεν μπορούν να αγνοήσουν τη Ρωσία, σε αντίθεση με τους Αμερικανούς. Το οικονομικό σύστημα της Ευρώπης, στο οποίο ενσωμάτωσε τη χώρα του ο Μέγας Πέτρος, παραμένει σε λειτουργία μέχρι σήμερα, και η Ρωσία είναι εξίσου απαραίτητη γι’ αυτό.
Για την ευρωπαϊκή ελίτ, είναι εξίσου αδύνατο να ξεχάσουν τη Ρωσία και τους πόρους της, όσο και να αναθεωρήσουν τη στάση τους απέναντί της. Γι’ αυτό, θα συνεχίσουν να προσπαθούν να «σπάσουν τη Ρωσία». Μέχρι να σπάσουν οι ίδιοι.
