Οι ΗΠΑ επαναφέρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και επιβάλλουν τέλη διέλευσης, ενώ η Τεχεράνη κηρύσσει αδιάβατο το στρατηγικό πέρασμα – Σε πλήρη εξέλιξη τα στρατιωτικά πλήγματα και οι αντίποινες επιθέσεις.
Το σημείο μηδέν της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας
Τα Στενά του Ορμούζ, η πιο κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία για τη μεταφορά υδρογονανθράκων στον πλανήτη, έχουν μετατραπεί σε πεδίο ολοκληρωτικής σύγκρουσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Αυτό που ξεκίνησε ως ανταλλαγή απειλών, μέσα σε λίγες ημέρες εξελίχθηκε σε ανοιχτή στρατιωτική αναμέτρηση με ανυπολόγιστες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, την ενέργεια και την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έδωσε στην Τεχεράνη διορία 24 ωρών την περασμένη εβδομάδα: να κηρύξει το Στενό πλήρως ανοιχτό και να σταματήσει αμέσως κάθε επίθεση εναντίον εμπορικών πλοίων. Η ιρανική απάντηση ήταν άμεση και ηχηρή. Όχι μόνο απέρριψε το τελεσίγραφο, αλλά προχώρησε και σε νέο πλήγμα σε εμπορικό σκάφος, ενώ η νεοσύστατη «Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου» (PGSA) ανακοίνωσε επίσημα ότι η διέλευση από το Ορμούζ καθίσταται ανέφικτη. Η Τεχεράνη διαμήνυσε πως όποιο πλοίο επιθυμεί να περάσει, οφείλει να ζητήσει άδεια μέσω της ιρανικής ιστοσελίδας και να χρησιμοποιήσει αποκλειστικά τη βόρεια διαδρομή, κοντά στις ακτές της.
Το στρατιωτικό σφυροκόπημα των ΗΠΑ και τα αντίποινα
Τη στιγμή που η ιρανική ηγεσία κατέστησε σαφές ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) εξαπέλυσε ένα άνευ προηγουμένου κύμα επιθετικών πληγμάτων. Μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο, αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν περίπου 140 στόχους βαθιά μέσα στο ιρανικό έδαφος, ανάμεσά τους συστήματα αεράμυνας, παράκτια ραντάρ, θέσεις εκτόξευσης πυραύλων και υποδομές drones. Στόχος, όπως ανακοίνωσε το Πεντάγωνο, ήταν να υποβαθμιστεί η ικανότητα των Φρουρών της Επανάστασης να απειλούν τη διεθνή ναυσιπλοΐα στη «ζώνη πνιγμού» του Ορμούζ.
Το Ιράν δεν άργησε να απαντήσει. Εξαπέλυσε πλήγματα σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, την Ιορδανία και το Ομάν, ενώ φέρεται να αναχαίτισε δύο πλοία που έπλεαν, κατά την Τεχεράνη, μέσω «παράνομης διαδρομής». Από το Αρχηγείο του 5ου Στόλου των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν υψώθηκε πυκνή στήλη καπνού, εικόνα που έκανε τον γύρο του κόσμου και επιβεβαίωσε ότι η σύρραξη έχει πλέον ξεφύγει από κάθε διπλωματικό έλεγχο.
Ο θαλάσσιος αποκλεισμός και το τέλος των 20%
Σε μια κίνηση που κανένας αναλυτής δεν είχε προβλέψει, ο Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε δύο αποφάσεις που αλλάζουν ριζικά τους κανόνες του παιχνιδιού. Πρώτον, επαναφέρει τον ναυτικό αποκλεισμό όλων των ιρανικών λιμένων – τον αποκαλεί «THE IRANIAN BLOCKADE» – διευκρινίζοντας ότι αφορά μόνο τα ιρανικά πλοία και τους πελάτες τους, ενώ όλα τα υπόλοιπα κράτη θα έχουν ελεύθερη χρήση του Στενού. Δεύτερον, και εδώ βρίσκεται η πραγματική τομή, ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εισπράττουν φόρο 20% επί της αξίας όλων των φορτίων που διέρχονται από το Ορμούζ, ουσιαστικά μετατρέποντας τον αμερικανικό στρατό σε θεματοφύλακα που πληρώνεται για τις υπηρεσίες ασφαλείας.
Μιλώντας στο Fox News, ο Τραμπ είπε χαρακτηριστικά: «Θα γίνουμε ο φύλακας του Στενού. Ίσως το ονομάσουμε “Ο Φύλακας Άγγελος του Στενού” και πρέπει να αποζημιωθούμε γι’ αυτό. Το φυλάγαμε επί 50 χρόνια δωρεάν, ενώ άλλοι πλούτιζαν. Τώρα θα πληρώνονται πολλά χρήματα για να το κάνουμε». Η λογική αυτή, αν και προκαλεί σοκ στους συμμάχους, υπογραμμίζει την πρόθεση της Ουάσιγκτον να επιβάλει μια νέα de facto οικονομική και στρατιωτική τάξη στην περιοχή.
Το εφιαλτικό σενάριο της παράλυσης των μεταφορών
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Ενώ πριν από την κρίση διέρχονταν καθημερινά 120 με 130 εμπορικά πλοία από τα Στενά, την περασμένη Κυριακή καταγράφηκαν μόλις 14 διελεύσεις, τέσσερις εκ των οποίων ήταν δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου. Πρόκειται για πτώση 60% σε σχέση με την αντίστοιχη μέρα της προηγούμενης εβδομάδας, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης Kpler. Η ροή πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου, λιπασμάτων και άλλων κρίσιμων εμπορευμάτων έχει ουσιαστικά στραγγαλιστεί.
Κι αυτό είναι μόνο η αρχή. Η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία γνωρίζει ότι οι αεροπορικές επιδρομές δεν μπορούν να εξουδετερώσουν πλήρως τις υπόγειες «πόλεις πυραύλων» του Ιράν, όπου φυλάσσονται βαλλιστικοί πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Για να εξαλειφθεί οριστικά η απειλή θα απαιτούνταν είτε χερσαίες δυνάμεις είτε χρήση πυρηνικών όπλων – επιλογές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητες. Ωστόσο, χωρίς την πλήρη εξάλειψη της ιρανικής δυνατότητας πλήγματος, ελάχιστα πλοία θα ρισκάρουν να περάσουν, αφήνοντας την παγκόσμια αγορά ενέργειας να ασφυκτιά.
Ο περιφερειακός κίνδυνος: Υεμένη, Σαουδική Αραβία και Bab al-Mandab
Σαν να μην έφτανε το μέτωπο του Ορμούζ, η κρίση πυροδοτεί νέα εστία ανάφλεξης στη νότια Ερυθρά Θάλασσα. Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι της Υεμένης κατηγορούν τη Σαουδική Αραβία ότι βομβάρδισε το διεθνές αεροδρόμιο της Σαναά, τερματίζοντας την περίοδο αποκλιμάκωσης που είχε επιτευχθεί στην περιοχή. Εκπρόσωπος των Χούθι ανακοίνωσε ότι η επίθεση «δεν θα μείνει αναπάντητη», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αντιποίνων κατά σαουδαραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, αλλά και πλήρους κλεισίματος των Στενών Bab al-Mandab, ενός ακόμη ζωτικού περάσματος για το παγκόσμιο εμπόριο.
Αν τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη βασική οδό εξαγωγής του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου, το Bab al-Mandab είναι η πύλη για τη διώρυγα του Σουέζ. Ένα ταυτόχρονο μπλόκο και στις δύο θαλάσσιες οδούς θα εκτόξευε το κόστος μεταφοράς σε δυσθεώρητα ύψη και θα βύθιζε την παγκόσμια οικονομία σε μια ενεργειακή κρίση αντίστοιχη με εκείνη του 1973 – με τη διαφορά ότι σήμερα οι εφοδιαστικές αλυσίδες είναι πολύ πιο ευάλωτες.
Το παγκόσμιο σοκ και οι γεωπολιτικές προεκτάσεις
Οι εξελίξεις στο Ορμούζ δεν αφορούν μόνο την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, εξαρτημένη σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Μέση Ανατολή, αντιμετωπίζει τον εφιάλτη της εκτόξευσης των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Κράτη όπως η Ιαπωνία, η Κίνα και η Ινδία, που στηρίζονται στο αργό που διέρχεται από το Στενό, βλέπουν την ενεργειακή τους ασφάλεια να κλονίζεται. Την ίδια στιγμή, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αν και παραδοσιακά αντίπαλοι του Ιράν, καλούνται να διαχειριστούν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση που απειλεί να μετατρέψει ολόκληρη την περιοχή σε πύρινο μέτωπο.
Οι δηλώσεις περί διαπραγμάτευσης ακούγονται πλέον σαν μακρινό όνειρο. Καθώς καμία πλευρά δεν δείχνει διάθεση υποχώρησης, η μόνη ορατή διέξοδος παραμένει η στρατιωτική επικράτηση – μια προοπτική που απαιτεί είτε χερσαία εισβολή είτε πυρηνική λύση, αμφότερες ανέφικτες χωρίς καταστροφικές συνέπειες. Οι υπόγειες εγκαταστάσεις του Ιράν δεν μπορούν να καταστραφούν από αέρος, και η Δύση δεν έχει την πολυτέλεια μιας παρατεταμένης πολεμικής εμπλοκής που θα αποσταθεροποιούσε συθέμελα την παγκόσμια τάξη.
Το καμπανάκι κινδύνου ηχεί ήδη σε όλες τις πρωτεύουσες του πλανήτη. Αν το Ορμούζ παραμείνει κλειστό για εβδομάδες ή μήνες, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα δεχθεί ισχυρό πλήγμα, ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί και η αστάθεια θα επεκταθεί από τα χρηματιστήρια έως τα νοικοκυριά. Τα νέα δεδομένα που εισάγει ο Τραμπ – ο «φόρος διέλευσης» και ο αποκλεισμός – συνιστούν μια άνευ προηγουμένου ανατροπή στο διεθνές ναυτικό δίκαιο και προαναγγέλλουν μια εποχή όπου η ισχύς θα καθορίζει το ποιος και με ποιους όρους χρησιμοποιεί τους θαλάσσιους δρόμους. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η ανθρωπότητα εισέρχεται σε μια φάση βαθιάς αβεβαιότητας, με τον κίνδυνο γενικευμένης ανάφλεξης να είναι πιο ορατός από ποτέ.
