Η εύθραυστη ειρήνη που είχε επιβληθεί με το «Μνημόνιο Κατανόησης» ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κατέρρευσε οριστικά. Αυτό που αρχικά έμοιαζε με μία ακόμη τακτική ανάπαυλα πριν την επόμενη ανταλλαγή πυρών, μετατράπηκε μέσα σε 48 ώρες στον πιο σκληρό και παρατεταμένο κύκλο βίας που έχει γνωρίσει η Μέση Ανατολή από την έναρξη της λεγόμενης «Τρίτης Σύγκρουσης». Οι αξιωματούχοι της Ουάσινγκτον, σύμφωνα με διαρροές, προετοιμάζονται για έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς, όπου τα χτυπήματα δεν θα σταματούν και οι εκατέρωθεν κλιμακώσεις θα γίνονται ολοένα και πιο σοκαριστικές.
Το οριστικό τέλος της εκεχειρίας και τα χτυπήματα-ρεκόρ
Η αφορμή δόθηκε όταν οι ΗΠΑ κατηγόρησαν το Ιράν ότι συνέχισε τις επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, τον θαλάσσιο δίαυλο από τον οποίο διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου. Ο Πρόεδρος Τραμπ, έχοντας ήδη δοκιμάσει απειλές, οικονομικά δέλεαρ και χαλαρές συμφωνίες, αποφάσισε να αφαιρέσει κάθε δυνατότητα της Τεχεράνης να πωλεί πετρέλαιο και διέταξε μαζικές αεροπορικές επιδρομές. Την Τρίτη και την Τετάρτη, οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν συνολικά 170 στρατιωτικούς στόχους στο εσωτερικό του Ιράν, επικεντρωμένες σε συστοιχίες αντιαεροπορικής άμυνας, ταχύπλοα σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης, αποθήκες πυραύλων και κέντρα διοίκησης που ελέγχουν τη ναυτική δραστηριότητα κοντά στον Περσικό Κόλπο. Ήταν ένα σαφώς μεγαλύτερο πλήγμα από τα αντίστοιχα του Ιουνίου – ένα μήνυμα πως η Ουάσινγκτον είναι αποφασισμένη να σπάσει τον έλεγχο του Ιράν στον στρατηγικό πορθμό.
Η απάντηση της Τεχεράνης: Επιθέσεις σε Κουβέιτ, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ιορδανία
Αν οι Αμερικανοί πίστευαν ότι η συντριπτική ισχύς θα ανάγκαζε το καθεστώς των Αγιατολάχ σε δεύτερες σκέψεις, διαψεύστηκαν αμέσως. Η ιρανική αντεπίθεση ήταν άμεση και κλιμακούμενη. Βαλλιστικοί πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εξαπολύθηκαν εναντίον αμερικανικών βάσεων σε τέσσερις χώρες του Κόλπου: το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Μπαχρέιν, αλλά και την Ιορδανία. Στην ιορδανική αεροπορική βάση Μουαφάκ Σάλτι, που χρησιμοποιείται από κοινού με τις ΗΠΑ, καταγράφηκαν αναχαιτίσεις εισερχόμενων βλημάτων. Το γεγονός ότι η Τεχεράνη χτύπησε τόσο μακριά από τα σύνορά της – φθάνοντας σχεδόν στα σύνορα του Ισραήλ – καταδεικνύει πως δεν επιδιώκει απλώς αντίποινα, αλλά σκοπεύει να μεταφέρει τον πόλεμο σε όλη τη σφαίρα επιρροής της. Οι αγορές αντέδρασαν αστραπιαία: η τιμή του πετρελαίου διατηρήθηκε επικίνδυνα υψηλά, ενώ τα χρηματιστήρια σημείωναν πτώση.
Ένας πόλεμος που τροφοδοτεί τον εαυτό του: Η κηδεία του Χαμενεΐ και η οργή του πλήθους
Τα αμερικανικά πλήγματα έπληξαν το Ιράν σε μία ιδιαιτέρως φορτισμένη συγκυρία. Η πολυήμερη νεκρώσιμη πομπή για τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είχε συγκεντρώσει εκατοντάδες χιλιάδες πιστούς στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων πόλεων, μετατρέποντας το εθνικό πένθος σε πυρακτωμένη οργή. Η ταφή του στην ιερή πόλη Μασχάντ καθυστέρησε επειδή στην ευρύτερη περιοχή έπεφταν βόμβες. Το κύμα μίσους που σαρώνει τώρα την ιρανική κοινωνία δύσκολα θα υποχωρήσει – αντιθέτως, νομιμοποιεί τις πιο σκληροπυρηνικές φωνές του καθεστώτος, που ζητούν άμεση στρατιωτική κλιμάκωση. Σύμφωνα με τους New York Times, ο ίδιος ο πρόεδρος και ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν δέχθηκαν σωματική επίθεση από υποστηρικτές αδιάλλακτων φατριών, ένδειξη ότι η εσωτερική πίεση για συνέχιση του πολέμου είναι τεράστια.
Και τώρα, οι σύμμαχοι: Τα κράτη του Κόλπου και το Ισραήλ μπαίνουν στο κάδρο
Τα νέα δεδομένα ξεπερνούν τη διμερή σύγκρουση. Πληροφορίες αναφέρουν ότι το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν πραγματοποίησαν από κοινού επιχειρήσεις βομβαρδισμού εναντίον ιρανικών στόχων – αν και η Ουάσινγκτον δεν επιβεβαιώνει δική της εμπλοκή σε αυτά τα χτυπήματα. Αυτή η εξέλιξη, εάν επαληθευθεί, θα σήμαινε ότι τα σουνιτικά μοναρχικά καθεστώτα του Κόλπου αποφάσισαν να πολεμήσουν ανοιχτά το σιιτικό Ιράν, διευρύνοντας το μέτωπο με απρόβλεπτες συνέπειες.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ δηλώνει έτοιμο να προσφέρει τη στρατιωτική του ισχύ. Ανώτατες πηγές στην Ιερουσαλήμ αποκάλυψαν ότι η χώρα είναι πρόθυμη να συμμετάσχει σε μελλοντικά αμερικανικά πλήγματα, εφόσον της ζητηθεί. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραέλ Κατς, δεσμεύθηκε δημοσίως ότι ο στρατός του είναι σε επιφυλακή και έτοιμος να επαναλάβει τις επιθέσεις κατά του Ιράν «με ακόμη μεγαλύτερη ισχύ». Με τους Φρουρούς της Επανάστασης αποδυναμωμένους αλλά όχι διαλυμένους, και τη Χεζμπολάχ να παραμένει απειλή, το ενδεχόμενο ενός γενικευμένου πολέμου που θα ενώσει όλα τα μέτωπα – Περσικό Κόλπο, Λίβανο, Συρία και πιθανώς Υεμένη – είναι πλέον ορατό.
Η ενεργειακή ασφάλεια στον βωμό της σύγκρουσης: Επιπτώσεις για την Ελλάδα και την Κύπρο
Η πρακτική συνέπεια αυτής της ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης είναι η de facto διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ για το προβλέψιμο μέλλον. Με το 20% της παγκόσμιας προσφοράς αργού να κινδυνεύει, η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης τίθεται σε δοκιμασία. Για την Ελλάδα και την Κύπρο, χώρες που βρίσκονται γεωγραφικά στο σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου, οι εξελίξεις προσλαμβάνουν κρίσιμες διαστάσεις. Το σοκ στις τιμές του πετρελαίου τροφοδοτεί πληθωριστικές πιέσεις σε μια ήδη εύθραυστη ελληνική οικονομία και αναδεικνύει, περισσότερο από ποτέ, τη στρατηγική σημασία των εγχώριων ενεργειακών εναλλακτικών. Η ολοκλήρωση των αγωγών φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου και η αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων αποκτούν πλέον χαρακτήρα εθνικής επιβίωσης, καθώς η όποια διαταραχή στον Περσικό Κόλπο καθιστά την περιοχή μας ρυθμιστικό παράγοντα της ευρωπαϊκής ενεργειακής τροφοδοσίας. Παράλληλα, η γεωπολιτική αστάθεια σε όλη την ανατολική λεκάνη αυξάνει την ανάγκη για ενισχυμένη αμυντική συνεργασία και θωράκιση των θαλάσσιων συνόρων.
Το αδιέξοδο της Ουάσινγκτον και η επόμενη μέρα
Ο Ντόναλντ Τραμπ δοκίμασε τα πάντα: από απειλές εξαφάνισης του ιρανικού πολιτισμού μέχρι προσφορές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Καμία από τις δύο προσωρινές συμφωνίες (η εκεχειρία του Απριλίου και το μνημόνιο του Ιουνίου) δεν άντεξε. Τώρα, η επιλογή φαίνεται διχασμένη: είτε οι ΗΠΑ θα παραιτηθούν από τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ – κάτι εξαιρετικά απίθανο όταν τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου έχουν σχεδόν εξαντληθεί – είτε θα συνεχίσουν να πολεμούν μέχρι να κάμψουν την Τεχεράνη. Ωστόσο, η ηγεσία του Ιράν, πιεσμένη από τον δρόμο και τους Φρουρούς, δεν δείχνει καμία διάθεση υποχώρησης. Τα βασανιστικά ερωτήματα που τέθηκαν ανεπίσημα στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ – κατά πόσο δηλαδή η Συμμαχία μπορεί να ανεχθεί ένα κλειστό Ορμούζ – παραμένουν αναπάντητα. Αυτό που είναι βέβαιο, είναι ότι ο Τρίτος Πόλεμος με το Ιράν δεν θα είναι σύντομος. Θα είναι «τρελός», χαοτικός και, δυστυχώς, γεμάτος εκπλήξεις που θα σοκάρουν όλο τον πλανήτη.
